ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ TOY NOHTOY KAI TOY ΑΙΣΘΗΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΑ ΠΡΟΠΥΛΑΙΑ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ Τὰ ἀστρονομικὰ καὶ ψυχολογικὰ στοιχεῖα I. Τὸ μνημεῖο τῶν Προπυλαίων Τὸ ὀρθογώνιο παραλληλόγραμμο σχῆμα τῶν Προπυλαίων ἦταν ὁ διαχωριστικὸς ἀόρατος ἱερὸς φραγμός, ὁ ὁποῖος ὡριοθετοῦσε τὸν ἐγκόσμιο χῶρο ἐκτὸς τῆς περιοχῆς τῶν θεῶν Ἀπόλλωνος καὶ Ἀσκληπιοῦ. Στὰ χαμηλότερα σύνορα τοῦ χώρου τῆς Ἐπιδαύρου καὶ πρὸς Βορρᾶν ὁ παλαιὸς δρόμος διεσταυρώνετο μὲ ἕνα μικρὸ ρυάκι. Ἀκριβῶς νοτίως τοῦ ρυακιοῦ εὑρίσκοντο τὰ Προπύλαια, τὰ ὁποῖα εἶχαν καθαρῶς διακοσμητικὸ χαρακτῆρα. Ἐν τούτοις τὰ ὅρια μεταξὺ τοῦ ἱεροῦ χώρου καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἦσαν σαφῶς καθωρισμένα. Ὁ Παυσανίας ἀναφέρει, ὅτι τὰ κρέατα τῶν ἱερείων (ζῴων τῆς θυσίας) ἔπρεπε νὰ ἀναλωθοῦν ἐντὸς τοῦ περιβόλου, τῶν συνόρων τοῦ ἱεροῦ χώρου. Δὲν ὑπάρχουν ἐμφανῆ ἴχνη αὐτῶν τῶν συνόρων καὶ μᾶλλον δὲν ὑπῆρξαν ποτὲ διαχωριστικοὶ φυσικοὶ φραγμοί, ἀλλὰ μᾶλλον μόνο μία λίθινη ὁριοθέτησις. Τὰ ἴδια τὰ Προπύλαια (σὲ ἀντίθεσιν πρὸς τὰ Προπύλαια τῆς Ἀκροπόλεως τῶν Ἀθηνῶν) δὲν εἶχαν θύρες καὶ ἦτο ἀνοικτὴ ἡ ἐλεύθερη διέλευσις καὶ ἀπὸ τὶς δύο πλευρές. Τὸ κτῖσμα συνίστατο ἀπὸ μία ὑπερυψωμένην βάσιν διαστάσεων 14,39 x 20,3 μ. Ὑπῆρχαν βαθμίδες καὶ ἀπὸ τὶς δύο πλευρές, ἡ συνήθης ὅμως πρόσβασις ἐγίνετο ἀπὸ τὴν κεντρικὴ ἐπικλινῆ ἀνωφέρεια (ράμπα). Παρόμοιες παρατηροῦνται σὲ ὅλα τὰ κύρια κτίσματα τοῦ χώρου. Τὸ κτήριο ἔχει βεβαίως καταρρεύσει, ὑπῆρχαν ὅμως ἄλλοτε ἕξι δωρικοὶ κίονες μετὰ τὶς βαθμίδες στὸν πρόδομο καὶ τὸν ὀπισθόδομο τῶν Προπυλαίων. Οἱ δύο πλευρὲς εἶχαν τοιχοποιΐα. Ἡ συνήθης πρακτικὴ τῶν Προπυλαίων ἦτο, οἱ πλάγιοι τοῖχοι νὰ ἔχουν ἐνδιάμεσο χώρισμα, τὸ ὁποῖον ἔκλεινε μὲ θύρα ὅπως στὴν περίπτωσιν τῶν Προπυλαίων τῆς Ἀκροπόλεως. Δὲν ὑπάρχει ἐνδιάμεσος τοῖχος στὴν Ἐπίδαυρο. Ἀντ’ αὐτοῦ ἐμφανίζονται 14 κίονες Κορινθιακοῦ ῥυθμοῦ ἐντὸς ἑνὸς τετραγώνου 4 x 4 μ. Ἡ στέγη ἦτο πυραμιδοειδής. Στὴν εἴσοδο τοῦ ἱεροῦ χώρου τὰ Προπύλαια ἐδέσποζαν μὲ περίοπτον μεγαλοπρέπεια. Φαίνεται, ὅτι ἐξυπηρετοῦσαν κάποιον εἰδικώτερον σκοπό. Τὸ ἐσωτερικὸν ὡμοίαζε μὲ ἐκεῖνο τῶν ναῶν λόγῳ τῶν διακοσμητικῶν κιόνων. Τὰ ἀρχιτεκτονικὰ στοιχεῖα συνεπῶς ἐπισημαίνουν κάτι περισσότερο ἀπὸ τὴν ἐξωτερικὴν ἐμφάνισιν, γιὰ τὴν ὁποία μόνον οἱ προσόψεις εἶναι ἀπαραίτητες. Στὴν πραγματικότητα τὸ ἐσωτερικὸ ἦτο ἕνα δωμάτιο, στὸ ὁποῖον οἱ προσκυνητὲς ἢ οἱ ἀσθενεῖς σταματοῦσαν, προκειμένου νὰ προσευχηθοῦν, προτοῦ εἰσχωρήσουν στὸν κυρίως ἱερὸν χῶρο. Οἱ ἐπικλινεῖς ἀνωφέρειες ἐπέτρεπαν στὶς πομπὲς νὰ εἰσέρχωνται μὲ μεγαλοπρέπεια. Ἡ ἐπισημότης τοῦ σχεδίου τῶν Προπυλαίων ἀναγγέλλει, ὅτι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος διέρχεται τὶς πύλες, ἐγκαταλείπει τὰ ἐγκόσμια καὶ εἰσέρχεται σὲ ἐπίσημον ἱερὸν χῶρο. Σὲ σημαντικὴν ἀπόστασιν (75 μ.) εὑρίσκοντο τὰ πλησιέστερα κτίσματα. Ἡ χρονολογία τῆς ἀνεγέρσεως τῶν Προπυλαίων μόνο διὰ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν ἀρχιτεκτονημάτων της μπορεῖ νὰ προσδιορισθῇ. Τοποθετεῖται δὲ περίπου στὶς ἀρχὲς τοῦ 3ου αἰῶνος, τοῦ Ζῳδίου τοῦ Κριοῦ (πρὸ τῆς ἐποχῆς τῶν Ἰχθύων). Τὰ ἀνωτέρω στοιχεῖα ἐλήφθησαν σὲ ἐλεύθερη μετάφρασιν ἐκ τοῦ βιβλίου τοῦ R.A. Tomlinson, καθηγητοῦ τῆς Ἀρχαίας Ἱστορίας καὶ Ἀρχαιολογίας τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ Μπίρμινχαμ «Epidauros», σελ. 36-36, Granada Publishing 1983. II. Σύνδεσις Προπυλαίων – Θόλου: Συνδέονται τὰ Προπύλαια μὲ κάποιο ἄλλο μνημεῖο τῆς Ἐπιδαύρου; καὶ σὲ καταφατικὴν διαπίστωσιν τὶ εἴδους εἶναι αὐτὸς ὁ συσχετισμός; Τὸ μνημεῖο τῆς Θόλου εἶναι ἡ ἀπάντησις στὸ ἐρώ-