ΣΠΥΡΟΣ ΝΟΝΙΚΑΣ Τὰ ἄδηλα οἰκονομικὰ τοῦ ᾽21 Τὸ περίεργο μὲ τὶς ἔρευνες γιὰ τὰ οἰκονομικὰά τοῦ ᾿2! εἶναι, ὅτι ὅλοι οἱ μελετητὲς καὶ οἱ ἱστορικοὶ ἀσχολοῦνται μὲ τὰ «δημοσιονομικὰἀ» τῆς Ἐπανάστασης καὶ ὄχι μὲ τὰ «οἰκονομικά». Καὶ εἶναι περίεργο γιὰ δύο λόγους. Πρῶτο, γιατί, γιὰ νὰ ἀσκηθεῖ δηµο- σιονομικἡ πολιτικὴ χρειάζεται τουλάχιστον νὰ ὑπάρχει κράτος. Καὶ ὄχι µόνο κράτος δὲν ὑπῆρχε, ἀλλὰ οὔτε κἄν στοιχειώδης διοίκηση, ὀργάνωση, προγραμματισμὸς --κι ἄν ἀκόμη ξεχάσουμε τοὺς ἐμφύλιους. Καὶ δεύτερο, γιατὶ ὁ ᾽Αγώνας δὲν ξεκίνησε, εὐτυ- χῶς, ἀπὸ κανένα κράτος ἤ κρατικὸ φορέα ἀλλὰ ἀπὸ τὴν Φιλικὴ 'Ἑταιρία καὶ κυρίως ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸ λαό. ᾿Απὸ τὴ βάση, δηλαδή, ὅπως λέμε σήµερα. Στὰ πλαίσια τῶν συ- νολικῶν δαπανῶν τοῦ ᾽Αγώνα, λοιπόν, θὰ ἐπιχειρήσουμε νὰ δοῦμε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ 21, γιατὶ ἡ «δημοσιονομικὴ» πλευρὰ τοῦ θέματος καλύπτει πολὺ μικρὸ µέρος τῶν ἑξό- δων τοῦ ᾽Αγώνα, ἐνῶ τὸ συνολικὸ οἰκονομικὸ κόστος εἶναι πολλαπλάσιο τοῦ «δηµο- σιονομικοῦ» καὶ μπορεῖ νὰ ἐκτιμηθεῖ µόνο στὰ πλαίσια συνολικῶν «Ἐθνικολαϊκῶν Λογαριασμῶν», συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν «᾿Αδήλων Πληρωμῶν». Ὅταν ἄρχισε ἡ Ἐπανάσταση, τὰ στρατεύματα τῆς ᾿Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατο- ρίας, σὲ ὅλη τὴν ἐπικράτεια τῆς αὐτοκρατορίας, ἔφταναν τοὺς 18.000 ἱππεῖς, τοὺς 220.000 πεζοὺς καὶ 15.000 πυροβολητές. Ἐπὶ πλέον οἱ Τοῦρκοι εἶχαν τουλάχιστον 20 τρίκρΌτα καὶ δίκροτα πλοῖα μὲ 700-800 ἄνδρες πλήρωμα τὸ καθένα, σὺν πολυάριθμα μικρότερα πολεμικὰ πλοῖα. Συνολικά, μποροῦμε νὰ ποῦμε, ὅτι οἱ Τοῦρκοι εἶχαν ὑπὸ τὰ ὅπλα γύρω στοὺς 435.000 ἄνδρες. ᾿Απέναντι σ᾽ αὐτὸν τὸν τρομερὸ στρατὸ οἱ ἑλλη- νικὲς δυνάμεις ἀριθμοῦσαν, κατὰ ὑπολογισμοὺς καὶ ἐκτιμήσεις, γύρω στοὺς 25.000 πε- ζοὺς καὶ 6.000 ναυτικούς. 'Ιππικὸ δὲν ὑπῆρξε οὔτε πυροβολικό, στὴν ἀρχὴ τουλάχι- στον. Ὅσο γιὰ τὰ πολεμικά μας πλοῖα, ἐπρόκειτο γιὰ πάρωνες ζἐμπορικὰ πλοῖα δη- λαδή) ὁπλισμένα μὲ 10-20 πυροβόλα, ἔναντι 70-120 πυροβόλων ποὺ εἶχαν τὰ τούρκικα πλοῖα γραμμῆς. Ἢ ἐπανάσταση τοῦ ᾽21 ὑπολογίζεται ὅτι κράτησε ἐννέα χρόνια (Φεβρουάριος 182] -Φεβρουάριος 1830). Στὴν περίοδο 1821-1827, σύμφωνα μὲ τὴν «Ἔκθεση τῆς Ἔπιτρο- πῆς ἐπὶ τῶν Ἐθνικῶν Λογαριασμῶν» (ἀριστουργηματικὸς χαρακτηρισμὸς τῶν λογα- ριασμῶν), τὰ ἐπίσημα «κρατικὰ» ἔξοδα ἀνῆλθαν σὲ 70.116.787 γρόσια ἤ 37.800.000 δραχμὲς ἀγοραστικῆς δυνάμεως τοῦ ἔτους 1850, ἐνῶ τὰ ἐθνικὰ κατάστιχα ἦσαν «νο- θευμένα καὶ πλήρη ἀπὸ καταχρήσεις, πλαστογραφίες, ἐλλείψεις, λάθη καὶ ἀνωμα- λίες», κατὰ τὴν ἁρμόδια ἐπιτροπή. ᾿Αναλυτικότερα, τὰ ἔξοδα αὐτά, καλύφτηκαν ὡς ἑξῆς: ᾿Απὸ δάνεια : 15.300.000 δρχ. ᾿Απὸ εἰσφορές, φόρους, λεῖες λάφυρα κλπ. 22.500.000 δρχ. Σύνολον 37.800.000 δρχ. Ἐπὶ πλέον, τὰ τρία νήσιά, Ύδρα - Σπέτσες - Ψαρά, ἔδωσαν στὸν ᾽Αγώνα γιὰ τὸ στόλο 18.000.000 δρχ. Καὶ συγκεκριµένα ἡ Ύδρα 9.000.000 δρχ. (ἐξ ὧν ὁ Κουντουριώ- της 1.941.158 δρχ.), οἱ Σπέτσες 5.000.000 δρχ. καὶ τὰ Ψαρὰ 4.000.000 δρχ. Συνολικά, δηλαδή, τὰ ἐπίσημα ἔσοδα - ἔξοδα µέχρι τὸ 1827 ἀνῆλθαν σὲ 37.800.000 -- 18.000.000 -- 55.800.000 δρχ. Μέχρι τὸ τέλος τοῦ ᾽Αγώνα, τὸν Φεβρουάριο τοῦ 1830, οἱ παραπάνω ἐπίσημες δαπάνες ὑπολογίζεται ὅτι ἔφτασαν τὰ 75.000.000 δρχ. περίπου (ἀγοραστικῆς δυνάµεως ἔτους 1850). ᾽Αξίζει, ὅμως, νὰ ποῦμε μερικὰ λόγια γιὰ τοὺς ἐπίσημους πόρους τῆς ἑπαναστατι- . κῆς κυβέρνησης. Αὐτοὶ προέρχονται ἀπὸ ἐξωτερικὰ δάνεια, ἐσωτερικὰ δάνεια, λάφυ- ρα, λεῖες, λύτρα, ἀναγκαστικὲς εἰσφορές, ἑκούσιες εἰσφορὲς Ἑλλήνων, δεκάτη, δα-