OI ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ TOY ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ κς.Πλάτων Ὅλοι οἱ ἄνθρωποι τῆς τοῦ Πλάτωνος φιλοσοφίας «ὀρέγονται», θέλοντας ὅλοι ν’ ἀπο- κομίσουν κάτι καλὸν ἐξ αὐτῆς καὶ συγχρόνως νὰ ἐν-θουσιασθοῦν, καθότι ὁ φιλόσοφος θεωρεῖται θεῖος καὶ ἀπολλώνιος παλαιόθεν. «Τοὺς δύ’ Ἀπόλλων φῦσ’ Ἀσκληπιὸν ἠδὲ Πλάτωνα· τὸν μὲν ἵνα ψυχήν, τὸν δ’ ἵνα σῶμα σόοι», λέγει κάποιο ἐπίγραμμα. Ὁ Πλάτων, τοῦ Ἀρίστωνος καὶ τῆς Περικτιόνης, Ἀριστοκλῆς τὸ πρόσθεν, μετωνομά- σθη ἔτσι διὰ τὸ πλατὺ καὶ ἀναπεπταμένον τῆς φράσεως καὶ τοῦ χαρακτῆρος ἀλλὰ καὶ τοῦ στέρνου καὶ τοῦ μετώπου του.Ὑπῆρξε δὲ φύσει φιλό-σοφος, τουτέστιν ἐραστὴς τῆς σο- φίας. Ἐλεύθερος καὶ σώφρων, παρέμεινε σταθερὰ προσανατολισμένος πρὸς τὴν γνῶσιν τῆς πραγματικῆς οὐσίας, χωρὶς νὰ παραβλέπῃ τὰ προβλήματα τοῦ καθ’ ἡμέραν βίου. Φρονοῦσε, ὅτι θεωρία καὶ πρᾶξις ὀφείλουν νὰ συμφωνοῦν κι ὅτι ἀμφότεραι συντείνουν εἰς τὴν τελείωσιν τοῦ ἀνθρώπου, καθότι ἡ μὲν θεωρία εἶναι ἐνέργεια τοῦ νοῦ ἐπὶ τὰ νοητὰ στοχεύουσα, ἡ δὲ πρᾶξις ἐνέργεια τῆς ψυχῆς πραγματουμένη διὰ τοῦ σώματος. Ἡ συνάντησις τοῦ Πλάτωνος μὲ τὸν Σωκράτη ὑπῆρξε καθοριστικὴ καὶ γιὰ τοὺς δύο: καὶ ὁ μὲν πρῶτος, ποὺ ἦτο καλλιτέχνης καὶ ποιητής, ἔκαυσε τὰ ποιήματά του, ὁ δὲ δεύ- τερος ὡμολογοῦσε, ὅτι «ὁ νεανίας οὗτος ἄγει με ὅπῃ θέλει καὶ ἐφ’ ὅσον θέλει καὶ πρὸς οὓς θέλει». Κρισιμωτέρα ὅμως καμπὴ τῆς ζωῆς τοῦ Πλάτωνος ἀποτελεῖ ἡ ἵδρυσις τῆς Ἀκαδημίας (388-387 π.X.), κάτι ποὺ θεωρεῖται καὶ ὡς τὸ σημαντικώτερον γεγονὸς τῆς δυτικῆς ἐπιστήμης, φιλοσοφίας καὶ πολιτισμοῦ. Ἡ Ἀκαδημία ἀποτελεῖ τὸ πρῶτον πα- νεπιστήμιο τοῦ κόσμου καὶ ὁ Πλάτων τὸν πρῶτον πανεπιστημιακὸ καθηγητή, ποὺ μὲ ζῆλο καὶ ἐνθουσιασμὸ ὠργάνωνε καὶ καθωδηγοῦσε τὶς σπουδὲς τῶν νέων καὶ νεανίδων. Ὁ διάλογος –ποὺ εἶναι λόγος ἄνευ μέτρου, συγκείμενος ἐξ ἐρωταποκρίσεων διαφό- ρων προσώπων– ἀπετέλεσε τὸ ἐκφραστικὸν μέσον τοῦ Πλάτωνος· ἐπελέγῃ δέ, ἐπειδὴ ἀπο- τελεῖ μίμησιν τρόπον τινα τοῦ κόσμου καὶ διότι «ἡ ψυχὴ τῇ μιμήσει χαίρει». Ἕκαστος διά- λογος ἀποτελεῖ ἄρτιον καλλιτεχνικὸν ἔργο, ἔμπλεων δραματικότητος καὶ πνευματικοῦ περιεχομένου. Κι ὅμως οὐδεὶς ἐκ τῶν διαλόγων ἀπολήγει σὲ κάποιο ὁριστικὸν ἀποτέλε- σμα, σὲ κάποιον «καθόλου ὁρισμόν». Οἱ διάλογοι μπορεῖ ν’ ἀποτελοῦν ἐξαίρετα καλλι- τεχνικὰ δημιουργήματα, δὲν στοχεύουν ὡστόσο στὴν ἀριστοτελικὴν «κάθαρσιν» –χωρὶς νὰ ἀποκλείεται κι αὐτὸ– ἀλλὰ στὴν προσπέλασιν τοῦ ὄντος καὶ τὴν ἀποκάλυψιν τῆς ἀλη- θείας καὶ μάλιστα διὰ τοῦ λογισμοῦ καὶ τοῦ λόγου καὶ ὄχι διὰ τῶν μυστηρίων καὶ τῆς ἐκστάσεως. Ὁ λόγος ὅμως τῆς μὴ ἀπολήξεως τῶν διαλόγων σὲ συγκεκριμένα καὶ σαφῆ συμπερά- σματα εἶναι πολύ βαθύτερος καὶ περισσότερον ἀνθρωπιστικός: ὉΠλάτων δὲν θέλει «νὰ μᾶς περάσῃ» τὶς ἀπόψεις καὶ τὰ δόγματά του· δὲν θέλει ν’ ἀγκυλώσῃ τὴν σκέψιν μας καὶ νὰ μᾶς καταστήσῃ πιστούς, δηλαδὴ στασίμους (ἀπὸ τὸ «ὀπίσω ἰστάναι»: «Κρατύλος» 437b). Ὡς Ἕλλην φιλόσοφος εἶναι ἀπηλλαγμένος τῆς ματαιόφρονος πίστεως τῶν ὀρθο- λογιστῶν, ὅτι τὰ ὅρια τῆς ἀληθείας συμπίπτουν μὲ τὰ στενὰ ὅρια τῆς λογικῆς ἀποδείξε- ως. Γνωρίζει, ὅτι οἱ μεγάλες ἀλήθειες δεικνύονται, ἀλλὰ δὲν ἀποδεικνύονται («Φίληβος», «Πολιτεία»). Ὡς ἄλλος Ἡράκλειτος λοιπὸν ἢ δελφικὸς θεὸς «οὔτε λέγει οὔτε κρύπτει, ἀλλὰ σημαίνει». Τὸ πρόβλημα τῆς οὐσίας, τὸ ὀντολογικὸν πρόβλημα, εἶχε τεθῆ βεβαίως ἀπὸ τὸν Παρ- μενίδη· ὁ Πλάτων τὸ τοποθετεῖ ἐπὶ νέων θεμελίων. Τὸ ἐρώτημα «τί ποτε βούλεσθε ση- μαίνειν, ὁπόταν ὂν φθέγγησθε» («Σοφιστὴς» 244α), ὁδηγεῖ στὴν ἀνακάλυψιν τοῦ «βασι- λείου τῶν ἰδεῶν», τοῦ ἰδανικοῦ ἐκείνου κόσμου, ὅπου τὰ πάντα διαθέτουν ἀπόλυτον γε- ωμετρικὴν ἁρμονία καὶ τελειότητα καὶ ὑπακούουν στοὺς ἀλάνθαστους νόμους τῆς μα-