ΥΠΑΤΙΑ H ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΗ [Ἕνα ἔγκλημα κατὰ τοῦ Πολιτισμοῦ] [Τὴν Ἀλεξανδρινὴ φιλόσοφο καὶ μαθηματικὸ Ὑπατία, τὴν ἐξαίρετη αὐτὴ γυναικεία φυσιογνωμία τῆς «ὑπερβαλλούσης σοφίας» καὶ τοῦ κάλλους, πραγματεύεται τὸ δοκίμιο ποὺ ακολουθεῖ. Γράφτηκε ἀπὸ τὴν Ἀμερικανίδα Νάνσυ Νιετοῦπσκι τὸ 1993. Ἡ συγγραφέας, ὅπως λέγει ἡ ἴδια, ἄκουσε τὸ ὄνομα τῆς Ὑπατίας γιὰ πρώτην φορὰ ἀπὸ τὴν τηλεοπτικὴ σειρὰ τοῦ Carl Sagan «Κόσμος» στὴν δεκαετία τοῦ 1980. Ἀπὸ τότε ἀνεζήτησε νὰ μάθῃ ὁτιδήποτε σχετίζεται μ’ αὐτὴν τὴν ἐνδιαφέρουσα ἱστορικὴν προσωπικότητα. Ἀποτέλεσμα τῆς ἐξονυχιστικῆς ἔρευνάς της εἶναι ἡ μελέτη ποὺ περικλείεται στὶς ἑπόμενες σελίδες. Πρόκειται γιὰ ἐργασία ὑποδειγματικῆς ἀμεροληψίας καὶ ἀντικειμενικότητος. Τὸ κείμενο αὐτὸ περιλαμβάνεται στὴ συλλογὴ δοκιμίων ὑπὸ τὸν τίτλο «Alexandria II» τῶν ἐκδόσεων Phanes Press καὶ μεταφράσθηκε ἀπὸ τὰ Ἀγγλικὰ γιὰ τὸν «Δαυλὸ» ἀπὸ τὸν κ. Γιάννη Καρβέλα.]. Σχεδὸν χίλια ἑξακόσια χρόνια ἔχουν περάσει ἀπὸ τὸ θάνατο τῆς Ὑπατίας καὶ ἡ βιογραφία της φλογίζει ἀκόμα τὴ φαντασία μας. Ἂν καὶ κανένα ἐπεισόδιο δὲ σημαδεύει τὸ ὁριστικὸν τέλος τοῦ Ἑλληνιστικοῦ ἢ παγανιστικοῦ πολιτισμοῦ, γιὰ πολλοὺς ἡ θαρραλέα ζωὴ καὶ ὁ θάνατός της προσωποποιοῦν τὸν τερματισμὸ ἐκείνης τῆς ἐποχῆς στὸν ἴδιο βαθμό, ποὺ ὁ προσηλυτισμὸς τοῦ Κωνσταντίνου σηματοδοτεῖ γιὰ τοὺς Ρωμαίους τὸν ἐρχομὸ τῆς Χριστιανικῆς ἐποχῆς. Ὅ,τι ξέρουμε γιὰ τὴν Ὑπατία μᾶς ἔρχεται ἀπὸ ὀκτὼ πηγές· καὶ ὅμως, ὅταν αὐτὲς συνυπολογιστοῦν, εἶναι θλιβερὰ ἀνεπαρκεῖς γιὰ νὰ μᾶς δώσουν μίαν πραγματικὴν εἰκόνα1. Ὁ βίαιος θά- 1. α) Θέων ὁ Ἀλεξανδρεύς, «Σχόλια εἰς Πτολεμαίου Μαθηματικὴν Σύνταξιν»· β) Συνέσιος ὁ Κυρηναῖος, «Ἐπιστολαί»· γ) Φιλοστόργιος, «Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία»· δ) Σωκράτης, «Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία»· ε) Δαμάσκιος, «Βίος Ἰσιδώρου»· στ) Ἰωάννης Μαλάλας «Χρονικόν»· ζ) Ἡσύχιος «Ὀνομαστικόν»· η) Ἰωάννης ἐπίσκοπος Νικίου, «Χρονικόν». Ὁ Βίος τῆς Ὑπατίας (ἀπὸ τὴν «Ἐκκλησιαστικὴν Ἱστορίαν» τοῦ χριστιανοῦ συγγραφέως Σωκράτους τοῦ Σχολαστικοῦ, 7.13) Περὶ Ὑπατίας τῆς φιλοσόφου. “Ἦν τις γυνὴ ἐν τῇ Ἀλεξανδρείᾳ τοὔνομα Ὑπατία· αὕτη Θέωνος μὲν τοῦ φιλοσόφου θυγάτηρ ἦν. Ἐπὶ τοσοῦτον δὲ προὔβη παιδείας, ὡς ὑπερακοντίσαι τοὺς κατ’ αὐτὴν φιλοσόφους, τὴν δὲ Πλατωνικὴν ἀπὸ Πλωτίνου καταγομένην διατριβὴν διαδέξασθαι, καὶ πάντα τὰ φιλόσοφα μαθήματα τοῖς βουλομένοις ἐκτίθεσθαι. Διὸ καὶ οἱ πανταχόθεν φιλοσοφεῖν βουλόμενοι κατέτρεχον παρ’ αὐτήν. Διὰ τὴν προσοῦσαν αὐτῇ ἐκ τῆς παιδεύσεως σεμνὴν παρρησίαν καὶ τοῖς ἄρχουσι σωφρόνως εἰς πρόσωπον ἤρχετο· καὶ οὐκ ἦν τις αἰσχύνη ἐν μέσῳ ἀνδρῶν παρεῖναι αὐτήν. Πάντες γὰρ δι’ ὑπερβάλλουσαν σωφροσύνην πλέον (cid:2)