ΕΙΑΝΝΗΣ ΚΥΡΙΑΚΑΚΟΣ Ἐπανάσταση καὶ καταστροφὴ στὰ 1821 Ἑκατὸν ἑβδομήντα χρόνια τώρα ἑορταζόμενη ἡ ἐθνικὴ ἐπέτειος ἔχει δώσει τὴν εὖκαιρία νὰ μελετηθοῦν ἐξαντλητικὰ οἱ πολιτικὲς καὶ στῥατιωτικὲς προὐποθέσεις ποὺ ὁδήγησαν στὴν ἐπανάσταση τοῦ [82]. Ὑπάρχουν βέβαια διϊστάμενες ἀπόψεις καὶ προβάλλονται κάποιες ἑρμηνεῖες γιὰ τὰ ἴδια καὶ τὰ ἴδια πάντα, χωρὶς ὅλ ̓ αὐτὰ νὰ προσθέτουν ἤ νὰ ἀφαιροῦν τίποτα ἀπὸ τὸ γενικὸ χάρτη τῶν γεγονότων. Νομίζω ὅμως, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀπαστράπτουσα ἐπιφάνεια μὲ τὰ πράγματι ἐντυπωσιακὰ γεγονότα δὲν μπορεῖ ἤ δὲν ἀρκεῖ, γιὰ νὰ καταλάβουμε τοὺς οὐσιαστικούς, τοὺς βαθύτερους δηλ. μηχανισμοὺς ποὺ ὁδηγοῦν στὸ ἄλφα καὶ βῆτα ἀποτέλεσμα. Καὶ οἱ μηχανισμοὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι οἱ διάφορες φατρίες ἤ οἱ τάξεις ἤ δὲν ξέρω ποιὲς ὁμάδες πιέσεων λειτουργοῦν στὸ προσκήνιο τὴν ἐποχή ἐκείνη. Καὶ ὁ Κασομούλης καὶ ὁ θαυμάσιος Μακρυγιάννης μὲ τὸ ἀνεπανάληπτο ὕφος του καὶ ὁ Σπυρίδων Τρικούπης καὶ ἄλλοι σπουδαιότεροι, ποὺ ἡἦρθαν μετά, ὅπως ὁ Παπαρρηγόπουλος καὶ ὁ Κόκκινος καὶ ἄλλοι ποὺ ξεχνῶ, ἐξαντλοῦν τὴν ἐπιφάνεια καὶ μόλις ἐλάχιστα θίγουν ἤ καὶ καθόλου τὸ ὑπόγειο ρεῦμα ποὺ καθορίζει καὶ διαμορφώνει τὴ γενικὴ κατεύθυνση καὶ πορεία τοῦ ἔθνους. Πρέπει νὰ τοποθετήσουμε τὴν Ἑλλάδα στὰ διεθνῆ πλαίσια, τόσον ὅσον ἀφορᾶ τὸ πολιτικό θέμα, ὅσο καὶ τὴν οἰκονομικὴ πραγματικότητα, ὅπως συσχετίζεται μέσα στὸν εὐρωπαϊκὸ χῶρο. Βέβαια τὰ οἰκονομικὰ γεγονότα, ἡ ἀνάγλυφη καὶ πολύπλοκη αὐτὴ ἐπιφάνεια, δὲν λαμβάνονταν ὑπ ̓ ὄψιν, δὲν ἦταν κατανοητὰ καὶ δὲν ὑπῆρχαν ἕπομένως πληροφορίες γι ̓ αὐτά. Μόλις τὰ τελευταῖα μεταπολεμικὰ χρόνια ἄρχισαν νὰ συγκεντρώνονται καὶ παρουσιάστηκαν πλούσια, σὲ ἀξιόλογες μελέτες-ἐκδόσεις ᾱπὸ συστηματικοὺς σταχυολόγους συγγραφεῖς. Βέβαια γιὰ τὴν τοποθέτηση τῆς ̓Ελλάδος σὲ εὐρωπαϊκὸ ἤ παγκόσμιο πλαίσιο πολλοὶ εἶναι ποὺ θὰ ἐκπλαγοῦν, ἄν δὲν δυσανασχετήσουν κιόλας. Ἡ "Ελλάδα τοῦ 182! τί σχέση μπορεῖ νὰ ἔχει μὲ τὸ Μεξικό; Καὶ ὅμως μιὰ ματιὰ στὰ διεθνή γεγονότα τῆς δεκαετίας ἐκείνης μπορεῖ νὰ παρουσιάσει συσχετισμούς, ποὺ θὰ μᾶς ἀφήσουν κατάπληκτους. Μέσα στοὺς διεθνεῖς αὐτοὺς συσχετισμοὺς θὰ τοποθετήσομε καὶ τὴ ναυμαχία τοῦ Ναυαρίνου, ποὺ ὀφείλεται ἀποκλειστικὰ στὰ στρατηγικἁ - ναυτικὰ συμφέροντα τῆς ̓Αγγλίας καὶ καθόλου, μὰ καθόλου, στὸ ἐνδιαφέρον τῆς χώρας αὐτῆς γιὰ τὴν Ἑλλάδα. Τὰ χρόνια ποὺ ξεσπάει ἡ ἐπανάσταση τοῦ 1821 τόσο ἡ ἐπίδραση τῶν προηγηθεισῶν ἐπαναστάσεων στὶς ΗΠΑ καὶ Γαλλία ὅσο καὶ ἡ ἀνάπτυξη τῆς ναυτικῆς πολεμικῆς ἰσχύος τῆς ̓Αγγλίας ἐπιδροῦν στὶς ἑλληνικὲς ἐξελίξεις. "Αν ἀνιχνεύσουμε προσεκτικὰ τὶς ἐπιδράσεις αὐτές, τότε ἀρκετὲς ᾱσάφειες καὶ ἀδιέξοδα τῆς ἐποχῆς θὰ χάσουν τὸ θολό τους περίγραμμα καὶ θὰ ἐξηγηθοῦν ἱκανοποιητικά. ̓Αρκεῖ νὰ συσχετίσουμε προσεχτικὰ τοὺς διάφορους τομεῖς τῶν γεγονότων μεταξύ τους. Ἐννοοῦμε φυσικὰ ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν. Ἆς Χ ω ̓Απὸ τὸ 1814 ὅλη ἡ Νότιος ̓Αμερικὴ βρίσκεται σὲ συναγερμό. Οἱ ἐθνικοὶ ἀγῶνες κατὰ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς ̓Ισπανίας ἔχουν μεγάλη ἔκταση. Ἣ ̓Αργεντινή, ἡ Χιλή, ἡ Βενεζουέλα, τὸ Περοῦ, ἡ Βολιβία καὶ ἡ Κολομβία ἔχουν ἐξεγερθει. Τὸ Μεξικὸ θὰ ἀκολουθήσει λίγες δεκαετίες ἀργότερα. Σὲ λίγο ὅλες αὐτὲς οἱ χῶρες θὰ εἶναι ἀνεξάρτητες. Στὴν Εὐρώπη οἱ ἴδιες αἰτίες ὠθοῦν πρῶτα τὴν Ἰταλία, μετὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀργότερα τὴ Σερβία καὶ τὴν Βουλγαρία σὲ ἐξεγέρσεις, ποὺ ὁδηγοῦν στὴν ἐθνική τους ἀπελευθέρωση. Τὸ ἐθνικο-απελευθερωτικὸ κλῖμα δηλ. τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀγκαλιάζει μεγάλο μέρος τοῦ κόσμου καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ νομίζουμε, ὅτι ἡ ἑλληνικὴ ἐπανάσταση ἔέσπασε σὰν κεραυνὸς ἐν αἱθρία. Φυσικὰ τὸ μόνο ἐντελῶς πρωτότυπο στὴν ἑλληνικὴ ἐπανάσταση εἶναι ἡ καταστροφικὴ οἰκονομικὴ ἐρήμωση, ποὺ ἐπέρχεται στὸν τόπο τόσο ἀπὸ τὰ ἐσωτερικά, πολεμικὰ γεγονότα ὅσο καὶ τὶς διεθνεῖς οἰκονομικὲς συγκυρίες. κ κ κ "Ας δοῦμε ποιὲς εἶναι οἱ ἐσωτερικὲς δυνάμεις καὶ δυνοτότητες ποὺ διαμορφώνουν τὸ ἐπαναστατικὸ κλῖμα. Βρισκόμαστε στὶς