ΕΙΑΝΝΗΣ ΚΥΡΙΑΚΑΚΟΣ Ἐπανάσταση καὶ καταστροφὴ στὰ 1821 Ἑκατὸν ἑβδομήντα χρόνια τώρα ἑορτα- ζόμενη ἡ ἐθνικὴ ἐπέτειος ἔχει δώσει τὴν εὖ- καιρία νὰ μελετηθοῦν ἐξαντλητικὰ οἱ πολι- τικὲς καὶ στῥατιωτικὲς προὐποθέσεις ποὺ ὁδήγησαν στὴν ἐπανάσταση τοῦ [82]. Ὑ- πάρχουν βέβαια διϊστάµενες ἀπόψεις καὶ προβάλλονται κάποιες ἑρμηνεῖες γιὰ τὰ ἴ- δια καὶ τὰ ἴδια πάντα, χωρὶς ὅλ᾽ αὐτὰ νὰ προσθέτουν ἤ νὰ ἀφαιροῦν τίποτα ἀπὸ τὸ γενικὸ χάρτη τῶν γεγονότων. Νομίζω ὅμως, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀπαστράπτου- σα ἐπιφάνεια μὲ τὰ πράγματι ἐντυπωσιακὰ γεγονότα δὲν μπορεῖ ἤ δὲν ἀρκεῖ, γιὰ νὰ καταλάβουμε τοὺς οὐσιαστικούς, τοὺς βα- θύτερους δηλ. μηχανισμοὺς ποὺ ὁδηγοῦν στὸ ἄλφα καὶ βῆτα ἀποτέλεσμα. Καὶ οἱ μη- χανισμοὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι οἱ διάφορες φα- τρίες ἤ οἱ τάξεις ἤ δὲν ξέρω ποιὲς ὁμάδες πιέσεων λειτουργοῦν στὸ προσκήνιο τὴν ἐ- ποχή ἐκείνη. Καὶ ὁ Κασομούλης καὶ ὁ θαυ- µάσιος Μακρυγιάννης μὲ τὸ ἀνεπανάλη- πτο ὕφος του καὶ ὁ Σπυρίδων Τρικούπης καὶ ἄλλοι σπουδαιότεροι, ποὺ ἡἦρθαν µετά, ὅπως ὁ Παπαρρηγόπουλος καὶ ὁ Κόκκινος καὶ ἄλλοι ποὺ ξεχνῶ, ἐξαντλοῦν τὴν ἐπιφά- νεια καὶ μόλις ἐλάχιστα θίγουν ἤ καὶ καθό- λου τὸ ὑπόγειο ρεῦμα ποὺ καθορίζει καὶ διαμορφώνει τὴ γενικὴ κατεύθυνση καὶ πο- ρεία τοῦ ἔθνους. Πρέπει νὰ τοποθετήσουµε τὴν Ἑλλάδα στὰ διεθνῆ πλαίσια, τόσον ὅσον ἀφορᾶ τὸ πολιτικό θέµα, ὅσο καὶ τὴν οἰκονομικὴ πραγματικότητα, ὅπως συσχετίζεται µέσα στὸν εὐρωπαϊκὸ χῶρο. Βέβαια τὰ οἰκονο- μικὰ γεγονότα, ἡ ἀνάγλυφη καὶ πολύπλοκη αὐτὴ ἐπιφάνεια, δὲν λαμβάνονταν ὑπ᾽ ὄψιν, δὲν ἦταν κατανοητὰ καὶ δὲν ὑπῆρχαν ἕπο- µένως πληροφορίες γι᾿ αὐτά. Μόλις τὰ τε- λευταῖα μεταπολεμικὰ χρόνια ἄρχισαν νὰ συγκεντρώνονται καὶ παρουσιάστηκαν πλούσια, σὲ ἀξιόλογες µελέτες-ἐκδόσεις ᾱ- πὸ συστηματικοὺς σταχυολόγους συγγρα- φεῖς. Βέβαια γιὰ τὴν τοποθέτηση τῆς ᾿Ελλά- δος σὲ εὐρωπαϊκὸ ἤ παγκόσμιο πλαίσιο πολλοὶ εἶναι ποὺ θὰ ἐκπλαγοῦν, ἄν δὲν δυ- σανασχετήσουν κιόλας. Ἡ "Ελλάδα τοῦ 182! τί σχέση μπορεῖ νὰ ἔχει μὲ τὸ Μεξικό; Καὶ ὅμως μιὰ ματιὰ στὰ διεθνή γεγονότα τῆς δεκαετίας ἐκείνης μπορεῖ νὰ παρου- σιάσει συσχετισμούς, ποὺ θὰ μᾶς ἀφήσουν κατάπληκτους. Μέσα στοὺς διεθνεῖς αὐ- τοὺς συσχετισμοὺς θὰ τοποθετήσοµε καὶ τὴ ναυμαχία τοῦ Ναυαρίνου, ποὺ ὀφείλεται ἀποκλειστικὰ στὰ στρατηγικἁ - ναυτικὰ συμφέροντα τῆς ᾽Αγγλίας καὶ καθόλου, μὰ καθόλου, στὸ ἐνδιαφέρον τῆς χώρας αὐτῆς γιὰ τὴν Ἑλλάδα. Τὰ χρόνια ποὺ ξεσπάει ἡ ἐπανάσταση τοῦ 1821 τόσο ἡ ἐπίδραση τῶν προηγηθεισῶν ἐ- παναστάσεων στὶς ΗΠΑ καὶ Γαλλία ὅσο καὶ ἡ ἀνάπτυξη τῆς ναυτικῆς πολεμικῆς ἰ- σχύος τῆς ᾿Αγγλίας ἐπιδροῦν στὶς ἑλληνι- κὲς ἐξελίξεις. "Αν ἀνιχνεύσουμε προσεκτι- κὰ τὶς ἐπιδράσεις αὐτές, τότε ἀρκετὲς ᾱ- σάφειες καὶ ἀδιέξοδα τῆς ἐποχῆς θὰ χά- σουν τὸ θολό τους περίγραµµα καὶ θὰ ἐξη- γηθοῦν ἱκανοποιητικά. ᾿Αρκεῖ νὰ συσχετί- σουµε προσεχτικὰ τοὺς διάφορους τομεῖς τῶν γεγονότων μεταξύ τους. Ἐννοοῦμε φυ- σικὰ ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν. Χ ω Ἆς ᾿Απὸ τὸ 1814 ὅλη ἡ Νότιος ᾽Αμερικὴ βρί- σκεται σὲ συναγερμό. Οἱ ἐθνικοὶ ἀγῶνες κατὰ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς ᾿Ισπανίας ἔχουν µεγάλη ἔκταση. Ἣ ᾽Αργεντινή, ἡ Χιλή, ἡ Βενεζουέλα, τὸ Περοῦ, ἡ Βολιβία καὶ ἡ Κο- λομβία ἔχουν ἐξεγερθει. Τὸ Μεξικὸ θὰ ἀ- κολουθήσει λίγες δεκαετίες ἀργότερα. Σὲ λίγο ὅλες αὐτὲς οἱ χῶρες θὰ εἶναι ἀνεξάρ- τητες. Στὴν Εὐρώπη οἱ ἴδιες αἰτίες ὠθοῦν πρῶ- τα τὴν Ἰταλία, μετὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀρ- γότερα τὴ Σερβία καὶ τὴν Βουλγαρία σὲ ἐ- ξεγέρσεις, ποὺ ὁδηγοῦν στὴν ἐθνική τους ἀπελευθέρωση. Τὸ ἐθνικο-απελευθερωτικὸ κλῖμα δηλ. τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀγκαλιάζει µεγάλο µέρος τοῦ κόσμου καὶ δὲν ἐπιτρέ- πεται νὰ νοµίζουµε, ὅτι ἡ ἑλληνικὴ ἐπανά- σταση ἔέσπασε σὰν κεραυνὸς ἐν αἱθρία. Φυσικὰ τὸ µόνο ἐντελῶς πρωτότυπο στὴν ἑλληνικὴ ἐπανάσταση εἶναι ἡ καταστροφι- κὴ οἰκονομικὴ ἐρήμωση, ποὺ ἐπέρχεται στὸν τόπο τόσο ἀπὸ τὰ ἐσωτερικά, πολεμι- κὰ γεγονότα ὅσο καὶ τὶς διεθνεῖς οἰκονομι- κὲς συγκυρίες. κ κ κ "Ας δοῦμε ποιὲς εἶναι οἱ ἐσωτερικὲς δυ- νάµεις καὶ δυνοτότητες ποὺ διαμορφώνουν τὸ ἐπαναστατικὸ κλῖμα. Βρισκόμαστε στὶς