Ἡ ἔννοια τοῦ «καιροῦ» τῶν Ἑλλήνων φιλοσόφων καὶ ἡ Κβαντικὴ θεωρία OI ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΠΑΡΜΕΝΙΔΗ, ΣΟΦΟΚΛΗ, KAI ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ ΑΞΕΠΕΡΑΣΤΕΣ [Στὸ τεῦχος Μαρτίου, σσ. 13043-13049, ὁ τ. πρύτανις τοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν κ. Κων. Σῦροςσὲ ἔρευνά του μὲ τίτλο «Ὁ “ὑποκειμενικὸς χρόνος” τοῦ Ἡρακλείτου καὶ οἱ ἐφαρμογές του στὴν Κβαντικὴ θεωρία»κατέδειξε, ὅτι ὁ χρόνος, ὁ ὁποῖος στὴν κλασσικὴ νευτώνεια φυσικὴ ἐθεωρήθη ὑπαρκτός, μὲ ἀντικειμενικὴ ὑπόσταση, ἀπεδείχθη μὲ τὴν φυσικὴ τοῦ Πλὰνκ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντικειμενικὰ, ἀλλὰ μόνον ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει παρατηρητὴς· πρόκειται δηλαδὴ γιὰ τρόπο λειτουργίας τοῦ παρατηροῦντος ἀνθρωπίνου νοῦ, προκειμένου νὰ θέσῃ σὲ σειρὰ τὰ φαινόμενα ἢ γεγονότα. Ἡ νεώτερη αὐτὴ ἄποψη περὶ ἀνυπαρξίας τοῦ χρόνου συμπίπτει μὲ ἐκείνη τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων φιλοσόφων (καὶ δὴ τοῦ Ἡρακλείτου), οἱ ὁποῖοι ἐπίσης εἶχαν συλλάβει καὶ τὴν ἔννοια τοῦ χωροχρόνου. Στὴν συνέχεια τῆς ἔρευνας ποὺ ἀκολουθεῖ, ὁ καθηγητὴς Σῦρος διερευνᾷ τὶς ἀπόψεις περὶ χρόνου τοῦ Παρμενίδου, τοῦ Σοφοκλέους καὶ τοῦ Πλάτωνος ἀπὸ τὴν σύγχρονη σκοπιὰ τῆς χρονοτοπολογίας.] 1. Ὁ Παρμενίδης Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες μὲ μόνην τὴν παρατήρησιν τῆς φύσεως καὶ μὲ ἁπλᾶ μέσα, χωρὶς τὰ ἐξεζητημένα ἠλεκτρονικὰ ὄργανα τῆς ἐποχῆς μας, ἐπέτυχαν τὴν ἀνακάλυψιν μεγάλων ἀληθειῶν, οἱ ὁποῖες, λησμονηθεῖσες ἐπὶ αἰῶνες, μόλις σήμερα ἀναγνωρίζονται καὶ πάλιν ὡς ὀρθές. Ὁ Παρμενίδης διετύπωσε τὴν ἄποψιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει μεταβολὴ εἰς τὸν κόσμον. Ὅπως ὁ Ἡράκλειτος, ἔτσι καὶ ὁ Παρμενίδης, ἀντιλαμβανόμενος ὀρθῶς τὴν ὑφὴν τοῦ χρόνου, ἀρνεῖται τὴν ὕπαρξιν τῆς μοναδικῆς προϋποθέσεως γιὰ τὸν ὁρισμὸν αὐτοῦ, γιὰ νὰ ἀρνηθῇ ἀκολούθως τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ τούτου τοῦ χρόνου. Ἡ μοναδικὴ αὐτὴ προϋπόθεσις ἀπὸ τῆς σκοπιᾶς του συνίσταται εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν μερῶν τοῦ κόσμου διὰ τῆς κινήσεως. Πῶς ἐξηγεῖται λογικῶς τοῦτο, θὰ δειχθῇ κατωτέρω. Ἡ φιλοσοφία περὶ χρόνου τοῦ Παρμενίδου εἶχεν ἕνα διάσημον θιασώτην εἰς τὴν Κάτω Ἰταλίαν: Ὁ Ζήνων ὁ Ἐλεάτης ἔμεινε γνωστὸς εἰς τὴν ἱστορίαν ἕνεκα τῶν λογικῶν «παραδόξων», τὰ ὁποῖα κατεσκεύασε πρὸς στήριξιν τῆς φιλοσοφίας τοῦ διδασκάλου του. Ἐκ τῶν πλέον γνωστῶν παραδόξων τοῦ Ζήνωνος τοῦ Ἐλεάτου εἶναι τὰ ἑξῆς: α) Τοῦ Ἀχιλλέως καὶ τῆς χελώνης, τὴν ὁποία οὐδέποτε θὰ φθάσῃ ὁ Ἀχιλλεὺς εἰς ἀγῶνα ταχύτητος, ἐὰν ἡ χελώνη ἔχει ἀρχικῶς κάποιο μικρὸν προβάδισμα. β) Τοῦ ἱπταμένου βέλους, τὸ ὁποῖον μένει ἀκίνητον, ἐφ’ ὅσον ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν πᾶν μέρος του ταυτίζεται πρὸς ἀκίνητον σημεῖον τοῦ χώρου. Οὗτος ἐδίδαξε, δηλαδή, περὶ ἀνυπαρξίας κινήσεως, βάσει τῆς ὁποίας (κινήσεως) ὄχι μόνον μετρεῖται, ἀλλὰ καὶ δημιουργεῖται χρόνος. Κατὰ πόσον ἦτο ὀρθὴ ἢ ὄχι ἐκείνη ἡ ἄποψις τοῦ Παρμενίδου, θὰ ἐξετασθῇ κατωτέρω. Βέβαιον πάντως εἶναι, ὅτι αὐτὴ σχετίζεται ἀρρήκτως πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ χρόνου. Ἐκτὸς τῶν κλασσικῶν παραδόξων ὑπάρχουν πολλὰ παράδοξα καὶ εἰς τὴν σύγ-