Α. ΠΑΝΩΦΟΡΟΠΟΥΛΟΥ -- Η. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Διάλογος γιὰ τὴ Θεογονία Ἤ συνεργάτις τοῦ «4αυλοῦ» λυκειάρχις - φιλόλογος κ. ̓Αγγελικὴ Πανωφοροπούλου, ἀπαντώντας στὶς θέσεις ποὺ παρουσίασε ὁ κ. Ηλίας Τσατσόμοιρος στὸ ἄρθρο του μὲ τίτλο «Θεογονία: ἡ ἀρχαιότερη ̓Ἱστορία” τῆς ἀνθρωπότητας:» («ά4αυλός», τεῦχος 25, Ἰανουάριος 1984, σελ. 1139-52), γράφει τὰ ἑξῆς: ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΗ Η ΑΠΟΚΡΙΣΗ... Γιὰ τὸ ἄρθρο «Θεογονία», (Δαυλός, Γ 25, Ίαν. [984, σελ. 1139 - καὶ 1152) τοῦ καθόλα εὐυπόληπτου κ. Ἢλ. Τσατσόμοιρου, ἔχω νὰ γράψω τὰ ἑξῆς: ̓Αρχίζω ἀπὸ τὰ συμπεράσματα (σελ. 1152) καὶ σχετικὰ θὰ προγωρήσω. α. Δὲν πιστεύω ὅτι ὑπάρχει «σύγχυση κλπ.», διότι ἤδη καὶ οἱ ξένες καὶ οἱ ἑλληνικὲς σπουδές, ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα, ἔχουν δώσει τὴν πρέπουσα σημασία στὰ πανάρχαιά μας κείμενα, τὰ πρῶτα μας γραπτὰ σὲ ἔκταση μνημεῖα, ποὺ καὶ ἤδη διαχωρίζουν τὴν προϊστορία μας ἀπὸ τὴν ἱστορία. Γιὰ θαυμάσιο τρόπο ἡ «Ιστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους», συλλογικὸ σύγγραμμα, ἴσα-ἴσα ἀντλεῖ πάρα πολλὲς τὶς πληροφορίες ἀπὸ τὰ ὁμολογημένα τοῦ Ὅμηρου καὶ τοῦ Ἡσίοδου. Ἣ περίλαμπρη ὡς τώρα Ἑλληνικὴ Μυθολογία τοῦ Ῥισπέν, ὅπου εἶχε συμπράξει γιὰ τὴν ἑλληνική.της ἔκδοση ὁ' δικός μας Μαρινᾶτος, μᾶς ἀναπτύσσει καὶ ἀναλύει ὅλους τοὺς θεολογικοὺς μύθους τῆς ἀρχαίας μας ἐποχῆς συμπληρωμένους καὶ ὀργανωμένους, κατὰ τὸ δυνατό, σὲ σύνολα, μὲ ἀντλημένες τὶς πληροφορίες ὄχι μόνο ἀπὸ τοὺς ἡσιόδειους στίχους, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ πλούσια ἄλλων κείμενα, ποὺ ἀναφέρονται καὶ ἐμπνέονται ἀπὸ αὐτούς, καθὼς εἶναι π.χ. οἱ Ἐπίνικοι τοῦ Πίνδαρου. Οἱ θεογονικοὶ μύθοι, ἐπειδὴ λαμβάνεται σὰ δεδομένο ὅτι ὅλοι, σὰ θρησκευόμενοι, ὀφείλουν νὰ τοὺς ἔχουν μάθει «παραδοσιακά», σπάνια βρίσκονται στὰ ἀρχαῖα μας κείμενα ἀναπτυγμένοι' ἁπλῶς ἀναφορὲς γίνονται σὲ αὐτούς. ἼἬδη ἀπὸ πολλὲς ἀπόψεις ἔχουν μελετηθεῖ. Ὃ δικός μας Μαρινᾶτος τοὺς κατονόμαζε «586ες», δηλαδὴ πλέγματα πραγματικῶν - ἱστορικῶν στοιχείων καὶ φαντασίας, «ποιητικῆς ὁλόδροσης τῶν εὐφυῶν Ἑλλήνων» κατὰ τὸν Ρισπέν. Ὃ θρησκειολόγος ΝΙΙδεοη Μ.Ρ. μὲ ἔργα του, ὅπως ἡ « Ἱστορία τῆς ̓Αρχαίας Ἑλληνικῆς Θρησκείας», « Ἢ Μυκηναϊκὴ προέλευση τῆς Ἕλλην. Μυθολογίας», μᾶς ὁμιλεῖ θαυμάσια γιὰ τὰ ἀρχαῖα μας θρησκειολογικὰ καὶ μυθικά, ἐρευνώντας μάλιστα πίσω ἀπὸ τοὺς μύθους μας, θρησκευτικοὺς καὶ κοινωνικούς, τὶς ἱστορικὲς ἐπικοινωνίες καὶ διασυνδέσεις, ποὺ διατηροῦσαν οἱ κάτοικοι τοῦ ὅλου ἑλλαδικοῦ χώρου (δηλ. Πελοποννήσου - ΣτερεᾶςΘεσσαλίας κ. ἄλ.). Μάλιστα στὸ σύγγραμμά του «Ἑλληνικὴ λαϊκὴ θρησκεία» μὲ ἐμβρίθεια ἔχει ἀνασύρει ἀπὸ τὶς μακρυνές μας πίστεις στοιχεῖα καὶ τὰ ἔχει παραλληλίσει μὲ στοιχεῖα πίστης - λατρείας τῆς σημερινῆς μας λαϊκῆς θρησκείας. β. Γιὰ τὴν ̓Ατλαντίδα ἀναφέρει πρῶτος ὁ Πλάτων στὸ «Τίμαιος» (111 21-26): Διηγεῖται ὁ Κριτίας, πὼς ὅταν ὁ παππούς του Κριτίας ἦταν 90 ἐτῶν καὶ αὐτὸς 10, ἄκουσε ποὺ τοῦ διηγόταν ὁ Σόλωνας ὅτι εἶχε πάει στὴν πόλη Σάιδα τῆς Αἰγύπτου. Ἐκεῖ ἐπισκέφτηκε τοὺς ἱερεῖς τῆς θεᾶς Νπῖθ, ποὺ πολὺ τὸν τίμησαν. Καὶ ἐπειδὴ ἤθελε νὰ τοὺς παρακινήσει νὰ τοῦ ὁμιλήσουν γιὰ τὰ ἀρχαῖα πράγματα τῆς Ἑλλάδας (τὸ κείμενο γράφει: ἀρχαιότατα), τοὺς εἶπε τὰ ὅσα γνώριζαν οἱ Ἕλληνες γιὰ τὸ Φορωνέα καὶ τὴ Νιόβη"), καὶ γιὰ τὰ μετὰ τὸν κατακλυσμὸ γιὰ τὸ Δευκαλίωνα καὶ τὴν Πύρρα. Τότε μὲ κατάπληξη ἄκουσε τοὺς αἰγύπτιους ἱερεῖς νὰ τοῦ ἐξιστοροῦν γιὰ «πολλὰς φθορὰς καὶ κατὰ πολλά», δηλ. «πολλὲς καὶ μὲ πολλοὺς τρόπους ἔχουν γίνει καὶ θὰ γίνουν καταστροφὲς τῶν ἀνθρώπων, πάρα πολὺ μεγάλες μὲ φωτιὰ καὶ νερό, μὲ μύριους ὅμως και ἄλλους τρόπους ἄλλες πιὸ μικρές» (Τίμ. Π1, 22 ο). Μὲ τὴν πλατωνικὴ ἀναδιήγηση τοῦ αἰγύπτιου ἱερέα μἀθαίνουμε γιὰ τὰ ὅρια τῆς « ̓Ατλαντίδος νήσου», τὴ θέση της, τὴν ἰ(1) Ὃ Φορωνέας μυθολογιόταν γιὸς τοῦ ποτάμιου θεοῦ ̓Ινάχου καὶ κόρη του ἡ Νιοβη (κατὰ μία μυθικὴ ἄποψη ̓ σύμφωνα μὲ ἄλλη ἐκδοχὴ ἡ Νιόβη ἦταν θυγατέρα τοῦ Τάνταλου).