Μέσῳ Ἀράβων τῆς Ἱσπανίας «πέρασε» ὁ Ἑλληνικὸς Πολιτισμὸς στὴν Εὐρώπη O ΜΥΘΟΣ OTI BYZANTINOI «ΑΡΧΙΣΑΝ» THN ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ META THN ΑΛΩΣΗ I. ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΜΙΣΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ KAI ΑΡΑΒΙΚΟΣ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ Πολλὰ ἔχουν γραφῆ γιὰ τὴν συμβολὴ τῶν βυζαντινῶν λογίων στὴν Ἀναγέν- νησιν. Ὅταν ὅμως οἱ λίγοι αὐτοὶ λόγιοι ἔφθασαν τὸν 15ο αἰῶνα στὴν Δύσιν, κυ- ρίως μετὰ τὴν Ἅλωσιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἡ Ἀναγέννησις εἶχε ἤδη συ- ντελεσθῆ. Ἴσως ἐβοήθησαν στὴν διεύρυνσίν της, κυρίως μὲ τὴν προβολὴ τοῦ πλατωνικοῦ ἔργου ποὺ εἶχε ὑποβαθμισθῆ ἔναντι τοῦ ἀριστοτελικοῦ, κατ’ οὐδέ- να λόγον ὅμως ἐξεκίνησε ἀπὸ αὐτοὺς ἡ δημιουργία της. Ἀντίθετα ἡ εὐρωπαϊκὴ Ἀναγέννησις ἐβοήθησε νὰ ἀναφανοῦν στὸν ἑλλαδικὸ χῶρο μεμονωμένες ἔστω πνευματικὲς προσωπικότητες, ποὺ ἔστρεψαν τὶς σπουδές τους στὰ ἀρχαῖα ἑλλη- νικὰ κείμενα. Ὁ Πλήθων, ὁ Βησσαρίων, ὁ Χρυσολωρᾶς κ.ἄ. εἶναι τέκνα τῆς Ἀνα- γεννήσεως καὶ ὄχι δημιουργοί της. Ἄλλωστε στὸ Βυζάντιο κάθε προσπάθειά τους ἀναβιώσεως τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἀκόμα καὶ τὰ χρόνια ἐκεῖνα ἐθεωρεῖτο ἀδίκημα βαρύτατο, ποὺ ἐπέσυρε τὴν θανατικὴ καταδίκη. Στὴν περίφημη «Ἑξάβιβλον» τοῦ Ἀρμενοπούλου, ποὺ ἀπετέλεσε πηγὴ ἀπονομῆς δικαίου (μέχρι τὴν ὁριστικὴ κα- τάργησίν της τὸ 1945) προβλέπεται γιὰ τοὺς ἑλληνίζοντες: «§ 4. Οἱ ἀξιωθέντες τοῦ ἁγίου βαπτίσματος καὶ πάλιν ἑλληνίζοντες ἐσχάτῃ τιμωρίᾳ ὑπόκεινται. § 6. Ὁ ποιῶν ἑλληνικὰς θυσίας ἢ τιμῶν εἴδωλα ἤ θυσιάζων ἢ λίβανον αὐτοῖς καίων ἐσχάτῃ τιμωρίᾳ ὑποβάλλεται· ὁμοίως δὲ τιμωροῦνται καὶ οἱ συνίστορες αὐτοῦ (= γνῶστες καὶ μὴ καταγγέλλοντες) καὶ οἱ ὑπηρέται τῶν θυσιῶν». (Ἐκδόσεις «Δω- δώνη», Ἀθήνα 1971, ἐπιμ. K. Πιτσάκης, Βιβλίον 6ον, τίτλος ΙΔ´ «περὶ Ἰουδαίων, ἑλληνιζόντων καὶ αἱρετικῶν). Ἐνῷ στὸ πρῶτο βιβλίο, στὸν τίτλο ΣΤ´, ὁρίζεται, ὅτι: «οἱ μίμοι καὶ οἱ θηριομάχοι καὶ οἱ ὀρχησταὶ καὶ οἱ ἐπὶ τῆς θυμέλης ἀνα- στρεφόμενοι... ἀπείργονται μαρτυρεῖν» (§ 9)(δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ καταθέτουν ὡς μάρτυρες). Ἀπέναντι στὸν μισελληνισμὸ τοῦ Βυζαντίου ὑπῆρξε ἕνας κόσμος, ποὺ ἐστάθη φιλόξενος καὶ διέσωσε κυριολεκτικὰ τὸν Ἑλληνικὸ Πολιτισμό. Αὐτὸς εἶναι ὁ Ἀραβικὸς Κόσμος. Δὲν ὑπάρχει οὔτε ἕνας ἱστορικός, ποὺ νὰ ἀρνῆται τὴν καλ- λιέργεια τοῦ Ἑλληνικοῦ Πολιτισμοῦ ἀπὸ τοὺς Ἄραβες. Ἡ ἐπαφὴ τῶν Ἀράβων μὲ τὸν Ἑλληνικὸ Πολιτισμὸ συνέπεσε μὲ τὸν ἐξισλαμισμόν τους καὶ τὴν ἐπέκτα- σίν τους στὴν Ἐγγὺς καὶ στὴν Μέση Ἀνατολή. Ἐκεῖ, ἰδιαίτερα στὴν Περσία, εἶχαν καταφύγει οἱ Ἕλληνες διδάσκαλοι τῶν ἐπιστημῶν μετὰ τὸν ἄγριο διωγ- μόν τους στὸ Βυζάντιο. Ἐνῷ στὶς σημερινὲς περιοχὲς τῆς Συρίας, τῆς Ἰορδανίας καὶ τοῦ Ἰρὰκ οἱ χριστιανοὶ ἦσαν ὀπαδοὶ τοῦ μονοφυσιτισμοῦ καὶ πολὺ περισ- σότερο ἀνεκτικοὶ πρὸς τὴν ἑλληνικὴ σκέψη. Ἔτσι μὲ τὴν κατάκτησιν τῶν χωρῶν αὐτῶν οἱ Ἄραβες ἦλθαν σ’ ἐπαφὴ μὲ τὸν Ἑλληνικὸ Πολιτισμό. Ἀντίθετα οἱ