Τὸ Συνέδριο τοῦ Βερολίνου (1878) Στὶς 19 Φεβρουαρίου 1878 ὑπεγράφη ἡ Συνθήκη τοῦ Ἁγίου Στεφάνου (προάστιον ἀπέχον 16 χιλιόμετρα ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολιν), ποὺ ἀνέτρεπε τὶς μέχρι τότε ἰσορροπίες τῶν συμφερόντων τῶν μεγάλων δυνάμεων στὴν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία. Ἡ κατὰ κράτος νίκη τῆς Ρωσίας, ἡ ἑδραίωσις βουλγαρικοῦ κράτους μὲ ἔξοδον στὸ Αἰγαῖο μέσῳ Θράκης καὶ Μακεδονίας, καθὼς καὶ ἡ προώθησις τῶν Ρώσων πρὸς τὴν Ἐγγὺς Ἀνατολὴ ἀπὸ τὴν Ἀρμενία δὲν ἦταν δυνατὸν ν’ ἀφήσουν τὶς μεγάλες δυνάμεις ἀδρανεῖς. Μόνον ποὺ ὁ ἀριθμός τους ἔχει διευρυνθῆ. Στὸ Συνέδριο τοῦ Βερολίνου συμμετεῖχε καὶ ἡ Ἑλλάς, ἐκροσωπηθεῖσα ἀπὸ τὸν ὑπουργὸ Ἐξωτερικῶν Θεόδωρο Δηλιγιάννη καὶ τὸν πρέσβυ στὸ Βερολῖνο Ἀλέξανδρο Ραγκαβῆ, ὄχι ὡς ἐμπλεχθεῖσα στὸν πόλεμον, ἀλλὰ ὡς ἔχουσα νόμιμο συμφέρον καὶ μετὰ ἀπὸ ἀπαίτησιν τῆς Γερμανίας, τῆς Αὐστρίας, τῆς Γαλλίας καὶ κυρίως τῆς Ἀγγλίας. Ἄλλη μία φορὰ ἡ Ἑλλὰς εἶχε ἀδρανήσει σὲ γεγονότα, ποὺ ἀνεστάτωσαν τὰ Βαλκάνια. Καὶ ὅμως ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος ἐγκαίρως εἶχε προειδοποιηθῆ ἀπὸ τὸ 1870. Τότε ὁ πρέσβυς στὴ Ρωσία Μᾶρκος Δραγούμης σὲ τηλεγράφημα - ὑπόμνημα ἐπληροφοροῦσε τὴν κεντρικὴν διοίκησιν περὶ τῶν πανσλαβικῶν βλέψεων τῆς Ρωσίας στὰ Βαλκάνια. Μεταξὺ δὲ τῶν ἀναφερομένων, ὅπως τὸ μεταφέρει ὁ Σπ. Μαρκεζίνης στὴν Πολιτικὴν Ἱστορίαν τῆς Νεωτέρας Ἑλλάδος, ἐτηλεγράφησε: «Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προετοιμασθῶμεν, ὥστε νὰ μὴ μείνωμεν ἁπλῶς παρατηρηταί, ἐὰν ὁ πόλεμος ἐκραγῇ εἰς τὴν Δύσιν... Ὀφείλομεν ὅμως νὰ σκεφθῶμεν ὅτι, ἐὰν ἡ εἰρήνη διαταραχθῇ οὔτε τὸ Κρητικὸν ζήτημα θὰ λυθῇ εὐνοϊκῶς δι’ ἡμᾶς οὔτε οἱ ὑποτελεῖς εἰς τοὺς Τούρκους Χριστιανοὶ θὰ δυνηθοῦν νὰ ἐπιτύχουν τι τὸ ἐπωφελές». Τὸ τὶ ἔγινε μέχρι τὸ 1875, ποὺ ξέσπασε ἡ κρίσις στὰ Βαλκάνια, εἶναι γνωστό: ἀπολύτως τίποτε. Οἱ πολιτικὲς δυνάμεις τῆς χώρας δεμένες στὰ συμφέροντα τῶν Ἄγγλων, ποὺ ἐπιθυμοῦσαν τὴν ἀκεραιότητα τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, ἠκολούθησαν φιλειρηνικὴν πολιτική, ἐρχόμενες σὲ πλήρη ἀντίθεσιν μὲ τὸν λαόν, ποὺ δὲν ἔπαυε μὲ λαϊκὲς ἐκδηλώσεις νὰ ζητᾷ συμμετοχὴν στὰ γεγονότα. Τὴν ἔκρηξιν ἐπαναστατικοῦ κινήματος τὸ καλοκαίρι τοῦ 1875 στὴν Ἐρζεγοβίνη ἠκολούθησαν παρόμοια στὴν Σερβία, Μαυροβούνιο, Ρουμανία καὶ Βουλγαρία. Χαρακτηριστικὸ δὲ τῶν συγκρούσεων ἦταν οἱ ὠμότητες, ποὺ διεπράχθησαν ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη. Οἱ προσπάθειες γιὰ ἀνακωχὴ τῆς Ρωσίας, τῆς Αὐστρίας καὶ τῆς Γερμανίας προσέκρουσαν στὶς ἀντιδράσεις τῆς Ἀγγλίας, ποὺ ἠκολούθει φιλοτουρκικὴ πολιτική. Οἱ νίκες τῶν Τούρκων καὶ ἡ προοπτικὴ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ Σερβία ὑπὸ τὸν σουλτᾶνο προ-