Δὲν ὑπάρχει χρόνος, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ὁ «παρατηρητὴς» τῶν φαινομένων ἨΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΦΥΣΙΚΗ ΤΩΝ ΚΒΑΝΤΑ :ΕΠΑΛΗΘΕΥΕΙΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥΣ [Στὰ τεύχη Μαρτίου, ̓Ιουνίου καὶ Αὐγ. - Σεπτεμόρίου (σελ. 13043-13049, 13277-132δ1 καὶ 13443 -19445) ὁ τ. πρύτανις τοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν κ. Κων. Σῦρος ἀνέπτυξε τὶς περὶ χρόνου ἀντιλήψεις τοῦ Ηρακλείτου, τοῦ Παρμενίδου, τοῦ Σοφοκλέους, τοῦ Πλάτωνος καὶ τοῦ Αριστοτέλους, ποὺ κατ’ οὐσίαν δὲν διαφέρουν μεταξύ τους: συμπίπτουν ὅμως καὶ μὲ τὴν περὶ χρόνου ἀντίληψη τῆς Κδαντικῆς Θεωρίας καὶ τὶς ἀπόψεις τῶν συγχρόνων φυσικῶν 5/1ΓΦ6ΙΙπροη, ΗοἰδεΠΊΘΕΙΡ, Μαχνναι!, ΕΙπδιεἰπ. Στὸ παρὸν τεῦχος ὁ κ. Κ. Σῦρος συνοψίζει τὶς ἀντιλήψεις αὐτές, σύμφωνα μὲ τὶς ὁποῖες ὁ χρόνος δὲν ὑπάρχει ἀντικειμενικὰ καὶ ἀνεξάρτητα τοῦ παρατηρητοῦ./] Συγκριτικὲς παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν περὶ χρόνου Φιλοσοφιῶν Ὁ ὁρισμὸς τοῦ μαχροσχοπιχοῦ χρόνου ὡς τῆς ἑνώσεως ὅλων τῶν ὑπαρχόντων στοιχείων χρόνου κατὰ ̓Αριστοτέλη εὑρίσκεται προφανῶς ἐν πλήρει συμφωνίᾳ πρὸς τὸν χρόνον τοῦ Πλάτωνος. Ὅπως ὁ Πλάτων, οὕτω καὶ ὁ ̓Αριστοτέλης προῦποθέτει τὴ παρατήρησιν πρὸς ὁρισμὸν τοῦ χρόνου. Τοῦτο, διότι τόσον εἰς τὴν παγκόσμιον κίνησιν, ὅσον καὶ εἰς τὸ νῦν ἀπαιτεῖται παρατήρησις: εἰς ἀμφότερες τὶς περιπτώσεις χωρὶς αὐτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ ἡ εἰκὼν οὔτε τῆς κινήσεως τοῦ Πλάτωνος οὔτε τοῦ νῦν τοῦ ̓Αριστοτέλους εἰς τὸν παρατηρητήν. Τόσον ὁ Πλάτων ὅσον καὶ ὁ ̓Αριστοτέλης ἐννοοῦν εἰκόνα εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ παρατηρητοῦ, διότι δὲν γίνεται λόγος περὶ ἄλλου τρόπου ἀπεικονίσεως ἢ μὴ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ παρατηρητοῦ. Ὑπάρχει ὅμως καὶ μία σημαντική διαφορά: Ἐνῷ ὁ Πλάτων ὁμιλεῖ περὶ εἰκόνος προερχομένης ἐκ τῆς κινήσεως, δηλαδὴ μιᾶς εἰκόνος δυναμικῶς δημιουργουμένης, ὁ ̓Αριστοτέλης ὁμιλεῖ περισσότερον ἀφηρημένα καὶ γενικὰ περὶ τοῦ νῦν, συνισταμένου καθ ̓ οἱονδήποτε τρόπον ἀσύνδετον πρὸς τὴν κίνησιν. Κατὰ ταῦτα τὸ νῦν ἀποτελεῖ τὸ ἀρχέτυπον τῆς στατιχῆς, διότι τὸ νῦν ἀντικαθίσταται διὰ τοῦ ἑπομένου νῦν, ἀλλὰ αὐτὸ στερεῖται κινήσεως καὶ συνεπῶς διευθύνσεως πρὸς τὸ μέλλον ἢ πρὸς τὸ παρελθόν. Τόσον ὁ χρόνος τοῦ ̓Αριστοτέλους ὅσον καὶ ὁ χρόνος τοῦ Πλάτωνος διερευνῶνται εἰς τὸ πλαίΐσιον συγχρόνου θεωρίας. Πᾶν νῦν προὐποθέτει ἐγρήγορσιν τοῦ παρατηρητοῦ καὶ ὁρίζεται μέσῳ μιᾶς αὐτομάτου. παρατηρήσεως ζῶντος παρατηρητοῦ. Πᾶσα παρατήρησις δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ μόνον εἰς τὸ νῦν οὔτε εἰς τὸ παρελθὸν οὔτε εἰς τὸ μέλλον. Παρατηρητέον, ὅτι ὁ ὁρισμὸς χρόνου τοῦ ̓Αριστοτέλους ἐγχλείει τὴν ἰδέαν τῆς σχετικότητος τοῦ χρόνου Τοῦτο, διότι ἕχαστος παρατηρητὴς ἔχει τὸ ἰδικόν του «νῦν»: καὶ δύο νῦν οὐδέποτε εἶναι τὸ αὐτὸ νῦν. Πᾶς παρατηρητὴς ἔχει εἰς τὸν χωρο-χρόνον τὸ ἰδικόν του νῦν. Τὰ συμπεράσματα αὐτὰ εἶναι μεγίστης σπουδαιότητος διὰ τὴν κατανόησιν τῆς δομῆς τοῦ