Ὃ κατατρεγμὸς τῶν Ἑλλήνων στὸ ὕστερο Βυξάντιο καὶ ὁ Πλήθων Η ΠΡΩΤΗ ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σ ̓ ἕνα του ἄρθρο μὲ τίτλο «Ἡ “Αλωση ̓Αφετηρία ̓Αναγεννήσεως τοῦ Ἑλληνισμοῦ» ὁ Εὐάγγελος Ρόζος σημειώνει: «Στὶς 29 Μαΐου 1453, πέθανε ὁριστικὰ καὶ ἀνέκκλητα μόνο τὸ Βυζάντιο, τὸ πνεῦμα καὶ ἡ νοοτροπία του». («Δανυλός», τ.», Μάιος 1982, σελ. 237). Μόνο ποὺ τὰ πράγματα δὲν εἶναι ἀκριθῶς ἔτσι. Κατ ̓ ἀρχὴν μὲ τὴν πτῶσιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως δὲν ἀπέθανε ὁ 6υζαντινισμός. Δυστυχῶς χάρις στὴν τουρχοκρατία διετηρήθη ἐπὶ τετρακόσια ἀκόμα χρόνια καὶ εὗρε δίοδο νά εἰσέλθῃ στὸ νέο ἑλληνικὸ κράτος καὶ νὰ τὸ μετατρέψῃ σὲ ρωμαίικο χρατίδιο μὲ καταστρεπτικὰ ἀποτελέσματα (Μικοασιατικὴ Καταστροφή). Αντίθετα ἡ "Αλωσις τοῦ 1453 ἀνέστειλε τὴν ἀναγέννησιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὅπως αὐτὴ εἶχε ἐκδηλωθῆ στὸν ἑλλαδικὸ χῶρο. Στὴν ὑπόλοιπη Εὐρώπη ἡ ἀναγέννησις τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἶχε συντελεσθῆ ἐνωρίτερα χάρις στοὺς” Αραθες (δὲς σχετικὸ ἄρθρο στὸν «Δαυλός», τ. 212-213. Αὔγουστος-Σεπτέμθριος 1999). Ἡ Φραγκοκρατία καὶ στὴν συνέχεια οἱ πολιτικὲς σχέσεις θυζαντινῶν καὶ δυτικῶν ἀρχόντων ἐστάθησαν ἡ αἰτία νὰ εἰσαχθῇ δειλὰ ἡ δυτικἠ ἀναγέννησις στὴν ̓Ανατολή. Ὁ αὐτοκράτωρ τῆς Νικαίας Ἰωάννης Βατάτζης, στὰ μέσα τοῦ 13ου αἰῶνος. ἔγραφε στὸν πενθερόν του Φρειδερῖκο Β ́, ὅτι εἴμεθα Ἕλληνες ποὺ κάποτε συνηντήθημεν μὲ τὸν χριστιανισμόν. Βεόαίως τοῦ ἀπέκρυψε, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο γιὰ μία συνάντησιν ἀναψυχῆς. ἀλλ ̓ ἀντίθετα ἐδάφη μὲ τὸ αἷμα τῶν ἑλληνιζόντων καὶ ἐπέφερε τὴν καταστροφὴν τοῦ πολιτισμοῦ. Ὅπως ὅμως καὶ νὰ ἔχῃ, εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ ἡ ὀνομασία «Έλλην» χρησιμοποιεῖται ἀπὸ ἐπίσημα χείλη χωρὶς καταφρονητικὴ σημασία. ̓Αλλὰ ἂν ἐχρειάσθησαν 900 χρόνια γιὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ὀνόματος, ἡ συνέχεια ὑπῆρξε ραγδαία. Ἔτσι γιὰ τὴν κατάστασιν, ποὺ ἐπεκράτει 150 χρόνια ἀργότερα, ὁ Κ. Παπαρρηγόπουλος παρατηρεῖ: « ̓Επὶ τῆς διατριδῆς ταύτης τοῦ Μανονὴλ (πρόκειται γιὰ τὸν αὐτοκράτορα Μανουὴλ Β ́-1391-1425) ἐν Πελοποννήσῳ συνέδη γεγονός τι, ἐκ τῶν ὀλίγων δυστυχῶς ὅσα περιεσώθησαν εἰς ἡμᾶς τῶν μαρτυρούντων, ὅτι ὁ νέος ἑλληνισμὸς δὲν περιωρίζετο εἰς ἁπλῆν μελέτην τῶν ἀρχαίων συγγραφέων, ὅπως συνέδαινε παρὰ τοῖς πλείστοις τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει λογίων, ἀλλ ̓ ἤρχισε νὰ ζητῇ τὴν εἰς τὰ πράγματα ἐφαρμογὴν τῶν τοιούτων αὑτοῦ μελετῶν» («Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἓθνους», ἔχδοσις Χαρ Μπούρα, τ. 7, σελ. 9). Ο ΚΑΤΑΤΡΕΓΜΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟ ΤΗΣ ΑΛΩΣΕΩΣ Φυσικὰ ὁ ἐθνικὸς ἱστορικὸς ἀναφέρεται στὸν Γεώργιο Γεμιστὸ-Πλήθωνα, ποὺ