ΜΕΤΕΩΡΙΣΜΟΙ σοι διαμαρτύρονται γιὰ τὸ ψεῦ- Ο δος ποὺ κατέκλυσε τὸν Κόσμο μας καὶ στρέφουν τὴν ὀργή τους ἀποκλειστικὰ ἐναντίον τοῦ ψευδόμε- νου, ἀπαλλάσσοντας πάσης κατηγο- ρίας τὸ θεωρούμενο «θῦμα» του, τὸν δέκτη τῆς παραποιημένης ἀλήθειας, θὰ πρέπει νὰ ἀναθεωρήσουν τὴν κρίση τους αὐτή. Γιατὶ δὲν νοεῖται καὶ δὲν ὑ- πάρχει λειτουργία πομποῦ χωρὶς δέ- κτη. Τὰ δύο αὐτὰ ἀποτελοῦν σύστημα ἑνιαῖο, εἶναι στὴν πραγματικότητα ἕνα πρᾶγμα. Γιὰ νὰ γίνω πιὸ συγκεκριμέ- νος, μποροῦμε νὰ φαντασθοῦμε ὅτι εἷ- ναι δυνατὸν νὰ λειτουργῆ ἕνας τηλεο- πτικὸς σταθμὸς χωρὶς τηλεθεατὲς ἤ ἕ- να ἔντυπο χωρὶς ἀναγνῶστες; Φυσικά, ἄν συνέβαινε κάτι τέτοιο, ὁ σταθμὸς ἤ τὸ ἔντυπο θὰ ἔπαυαν νὰ ἀντιπροσω- πεύουν ὅ,τι ἐννοοῦμε μὲ τοὺς ὅρους αὐτούς. Γιὰ νὰ γενικεύσουµε τὸ θέµα μας: εἷ- ναι γνωστό, ἀκόμη καὶ ἀπὸ τὶς σύγ- χρονες κατακτήσεις τῆς πυρηνικῆς φυσικῆς, ὅτι τὸ ὑποκείμενο καὶ τὸ ἀν- τικείµενο, ὁ παρατηρητὴς καὶ τὸ πα- Ῥατηρούμενο, ὄχι ἁπλῶς ἀλληλοεπη- ρεάζονται καὶ ἀλληλοέλκονται ἤ ἀλ- ληλοαπωθοῦνται, ἀλλὰ καὶ εἶναι ἀδύ- νατο νὰ «λειτουργήση» τὸ ἕνα χωρὶς τὸ ἄλλο. Ἕνα ἠλεκτρόνιο π.χ., ποὺ ᾱ- ποτελεῖ τὸ ἀντικείμενο μελέτης ἑνὸς ἐ- ρευνητῆ, συμπεριφέρεται ὅπως συμπε- ριφέρεται, ἐπειδὴ ὑπάρχει ὁ παρατη- ρητής, ὅπως ἀκριβῶς κι ὁ παρατηρῶν ἐπιστήμων συμπεριφέρεται ὅπως συμ- περιφέρεται, λόγω τῆς παρουσίας τοῦ ἠλεκτρονίου. ᾿ἘΕξυπονοεῖται, ὅτι, ἄν δὲν ὑπῆρχε τὸ ἕνα ἀπὸ τὰ δύο αὐτά, δὲν θὰ ὑπῆρχε καὶ τὸ ἄλλο. Ἢ ρήση τοῦ Παρμενίδη «ταὐτόν ἐστι νοέειν τε καὶ εἶναι» ἔπρεπε νὰ περάσουν χιλιά- δες χρόνια γιὰ νὰ γίνη ἀντιληπτὴ στὴν καθολικὴ ἰσχύ της, στὸ σύμπαν, στὴν φύση, στὴν ἱστορία, στὴν κοινωνία, στὸ Πνεῦμα. λλ᾽ ἄς ἀφήσουμε τὸ γενικὸ µέ- Α ρος κι ἄς ἐπανέλθουμε στὸ ψεύ- τη καὶ τὸ θεωρούμενο «θῦμα» του. Θὰ μποροῦσε νὰ παρατηρήση κανεὶς ὅτι ὁ πρῶτος εἶναι ὁ ἐνεργητικὸς δρά- στης, ὁ ἠθικὸς αὐτουργὸς τῆς διαπρά- ξεως τοῦ ἐγκλήματος, ἐνῶ ὁ δεύτερος εἶναι «παθητικός», εἶναι «ἐνεργούμε- νο». Μπορεῖ, ἀλλὰ σὲ τί διαφέρουν ἡ «ἐνεργητικότητα» καὶ ἡ «παθητικότη- τα» στὴν προκειμένη περίπτωση; ᾿Α- φοῦ δεχθήκαµε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ψεύ- της ἄν δὲν ὑπάρχη αὐτὸς ποὺ πιστεύει στὸ ψεῦδος, δὲν εἴμαστε ὑποχρεωμέ- νοι νὰ ὁμολογήσουμε, ὅτι τὸ «θέμα», τὸ «περιεχόμενο» τοῦ ψεύδους εἶναι τὸ «σημεῖο ἐπαφῆς», ὅτι εἶναι κοινό, ὅτι εἶναι τὸ ἴδιο καὶ στοὺς δυό, ὅτι αὐτὸ τοὺς συνδέει, ὅτι αὐτὸ τοὺς ταυτίζει ἤ ὅτι αὐτὸ τοὺς «ἐκφράζει» καὶ τοὺς δυὸ - γιὰ νὰ χρησιμοποιήσω μιὰ λέξη τῆς μόδας; Πῶς ἐγὼ θὰ δεχόμουν, ὅτι π.χ. ἡ φάλαινα εἶναι ψάρι κι ὄχι θηλαστικὸ, ἄν οἳ «προσλαμβάνουσες παραστά- σεις» µου ἤ οἱ «γνώσεις» µου ἤ ἡ γενι- κὴ «πνευματικὴ δοµή» µου δὲν περιεῖ- χαν καὶ τήν, φανταστικὴ βέβαια, πα- ράµετρο ὅτι «κάπως ἔτσι εἶναι τὰ πράγματα»; Πολλῷ μᾶλλον, πῶς ἐγὼ θὰ δεχόµουν τὴν προπαγάνδα π.χ. πε- ρὶ «ἰσότητας», ἄν δὲν «μοῦ πήγαινε» ἡ ἰδέα αὐτὴ ἤ ἄν δὲν μὲ συνέφερε ἤ, τέ- λος πάντων, ἄν διάφορες ὑποσύνειδες καταστάσεις ἤ ψυχόρµητα δὲν μὲ ὦ- θοῦσαν στὴν ἀποδοχὴ ἑνὸς τέτοιου ψεύδους; ναι φανερό, ὅτι τὸ θεωρούμενο ὡς «θῦμα» τοῦ ψεύτη εὐθύνεται ΓΕ ἐξ ἴσου μὲ τὸν θεωρούμενο ὡς