ἥΠ ΚΙΝΗΣΙΣ 10 ΙΑΝ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΑΘ.ΜΠΑΛΤΑΣ, Αἰσχύλου «Αγαμέμνων» Ὅταν κάποιος ἐπιχειρῇ νὰ μεταφράσῃ ἀρχαία ἑλληνικὴ ποίηση, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἄποφύγῃ τὸ σχολαστικισμό. Καὶ εἶναι λογικὸ νὰ συμδαίνῃ αὐτό. ἀφοῦ στὴν ποίηση οἱ λέξεις καθορίζουν αὐτὸ καθ ̓ ἑαυτὸ τὸ ποίημα. Ἔτσι ἡ μετάφραση δὲν εἶναι ποίηση τοῦ ποιητοῦ ἀλλὰ τοῦ μεταφραστοῦ, ποὺ κατατρίδεται, τοὐλάχιστον, νὰ μεταφέρῃ τὰ νοήματα τοῦ πρωτοτύπου. Τὰ δὲ σχόλια ἐπὶ τοῦ κειμένου ἀναΥκαστικῶς περιορίζονται σὲ μία Φιλολογικὴ προσέγγιση τοῦ κειμένου. Τὰ πράγματα δυσκολεύουν ἀκόμα περισσότερο, ὅταν τὸ πρὸς μετάφραση ἔργο εἶναι ἔργο δραματικῆς ποιήσεως. Στὴν περίπτωση αὐτὴ ὑπεισέρχεται ὁ παράγων θέαμα. Ὅταν ὁ Αἰσχύλος ἔγραφε τὴν Ὀρέστεια (ὁ «Αγαμέμνων» εἶναι ἡ πρώτη τραγῳδία τῆς τριλογίας), ἐγνώριζε πολὺ καλὰ τὸ κοινὸ ποὺ θὰ τὴν παρηκολούθῃ. Μῦθος καὶ γλῶσσα ἔπρεπε νὰ εἶναι προσιτὰ στοὺς θεατὲς τῆς παραστάσεως, ὥστε ἡ δύναμη τῆς ποιητικῆς συνθέσεως νὰ ἐπιφέρῃ τὴν πολυπόθητη «κάθαρσιν». Σήμερα, κι ἄν ἀκόμη εἶναι γνωστὸς ὁ μύθος, δὲν ἀποτελεῖ μέρος τῆς ζωῆς μας ὅπως τότε. Ἄρα σὰν ξένος πρὸς τὴν καθημερινότητά μας δὲν διαπερνᾷ τὴν ψυχήν μας. Ἢ σημερινὴ γλῶσσα δὲν εἶναι δυνατὸν ν ̓ ἀνταποκριθῇ σ ̓ ἕναν παλαιὸ μῦθο. Αὐτὸ ποὺ μένει στὸν μεταφραστή, εἶναι νὰ προσπαθήσῃ νὰ μεταφέρῃ τὰ νοήματα τοῦ συγγραφέως καὶ νὰ προσεγγίσῃ φιλολογικὰ τὸ κείμενο. “Ὅσο ὅμως καὶ νὰ εἶναι ἐπιτυχημένη αὐτὴ ἡ προσπάθεια, ὅπως τοῦ Χαρ. Μπάλτα, ἀμφίδολη θὰ μείνῃ ἡ ἀξία παραστάσεως τῆς τραγῳδίας. Γιατὶ ἄν σήμερα μᾶς ταλανίζῃ ἡ ἀνθρώπινη μοῖρα, αὐτὸ τότε ἦταν τρόπος ζωῆς καὶ δὲν ἀμφεσθητεῖτο. Μῦθοι καὶ νοήματα τῶν ἔργων πρέπει νὰ εἶναι συνυφασμένα μὲ τὴν σύγχρονη ζωὴ, ὥστε ἡ παράσταση νὰ ἐπιφέρῃ τὴν κάθαρσιν τῶν θεατῶν. Ὡστόσο ἡ μετάφραση καὶ ἡ παράσταση μιᾶς ἀρχαίας τραγῳδίας ὑποκρύπτουν μία μεγάλη ἀξία: μᾶς δοηθοῦν νὰ κατανοήσουμε τὴν ζωὴ τῶν ἀρχαίων, ν ̓ Τηλεφωνικὴ καὶ γλωσσικὴ ἀνατομία Τὰ ἀναλογικὰ τηλέφωνα (-- «παίορπε (εἴερΠοπες) εἶναι αὐτὰ ποὺ ἔχουμε σήμερα στὰ σπίτια μας. Φυσικὰ ὑπάρχει κάποια ἀναλογία (Ξ απαϊοργ), γιὰ νὰ λέγωνται ἔτσι. Οἱ λέξεις αὐτὲς εἶναι καθαρῶς καὶ ἀμιγῶς ἑλληνικὲς καὶ μάλιστα εἶναι σύνθετες καὶ κανένας δὲν μπορεῖ νὰ ἀμφισδητήσῃ τὴν καταγωγή τους. Στὴν ψηφιακὴ τεχνολογία (-- Ι6εΠΠΟΙΟρΥ) ἦταν ἴσως γλωσσικὰ ἀδύνατον τὸ ψηφίον νὰ τὸ προφέρῃ ἕνας ατῖνος/ΓάλλοςΑγγλος, ἀκόμη καὶ ἄν τὸ γράφαμε ὡς ρεερἠίοπ θὰ χανόταν στὴν... ψηφιακὴ προφορά, καὶ ἕνας Θεὸς ξέρει τί θὰ ἔόγαινε, μετὰ ἀπὸ τόσα παραδείγματα ποὺ ἔχουμε: ἡ ψυχὴ γράφτηκε ρενεῆε ἀλλὰ «μετεμψυχώθηκε» προφορικὰ σὲ «σάικι» καὶ ἡ ψυχολογία (ρεγεΜοίοργ) πῆρε ἄλλο σάκκο καὶ ἔγινε «σαϊκόλοτζι»: ὁ ψαλμὸς ἔγινε «σάαμ» καὶ τὸ ψευδώνυμο ψευτοπροφέρεται «σούντονιμ». Γιὰ τὸ λόγο τοῦτο προτιμήθηκε ὁ... λατινικὸς ὅρος ἀἱρί(αι (εεΠΠΟΙορν.