ἥΠ ΚΙΝΗΣΙΣ 10 ΙΑΝ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΑΘ.ΜΠΑΛΤΑΣ, Αἰσχύλου «Αγαμέμνων» Ὅταν κάποιος ἐπιχειρῇ νὰ µεταφράσῃ ἀρχαία ἑλληνικὴ ποίηση, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἄπο- φύγῃ τὸ σχολαστικισμό. Καὶ εἶναι λογικὸ νὰ συμδαίνῃ αὐτό. ἀφοῦ στὴν ποίηση οἱ λέξεις κα- θορίζουν αὐτὸ καθ᾽ ἑαυτὸ τὸ ποίημα. Ἔτσι ἡ μετάφραση δὲν εἶναι ποίηση τοῦ ποιητοῦ ἀλλὰ τοῦ μεταφραστοῦ, ποὺ κατατρίδε- ται, τοὐλάχιστον, νὰ µεταφέρῃ τὰ νοήματα τοῦ πρωτοτύπου. Τὰ δὲ σχόλια ἐπὶ τοῦ κειμένου ἀνα- Υκαστικῶς περιορίζονται σὲ µία Φιλολογικὴ προσέγγιση τοῦ κειµένου. Τὰ πράγματα δυσκο- λεύουν ἀκόμα περισσότερο, ὅταν τὸ πρὸς μετάφραση ἔργο εἶναι ἔργο δραματικῆς ποιήσεως. Στὴν περίπτωση αὐτὴ ὑπεισέρχεται ὁ παράγων θέαμα. Ὅταν ὁ Αἰσχύλος ἔγραφε τὴν Ὀρέστεια (ὁ «Αγαμέμνων» εἶναι ἡ πρώτη τραγῳδία τῆς τριλογίας), ἐγνώριζε πολὺ καλὰ τὸ κοινὸ ποὺ θὰ τὴν παρηκολούθῃ. Μῦθος καὶ γλῶσσα ἔπρεπε νὰ εἶναι προσιτὰ στοὺς θεατὲς τῆς παρα- στάσεως, ὥστε ἡ δύναμη τῆς ποιητικῆς συνθέσεως νὰ ἐπιφέρῃ τὴν πολυπόθητη «κάθαρσιν». Σήμερα, κι ἄν ἀκόμη εἶναι γνωστὸς ὁ μύθος, δὲν ἀποτελεῖ μέρος τῆς ζωῆς μας ὅπως τότε. Ἄρα σὰν ξένος πρὸς τὴν καθημερινότητά μας δὲν διαπερνᾷ τὴν ψυχήν μας. Ἢ σημερινὴ γλῶσσα δὲν εἶναι δυνατὸν ν᾿ ἀνταποκριθῇ σ᾽ ἕναν παλαιὸ μῦθο. Αὐτὸ ποὺ μένει στὸν μεταφραστή, εἶναι νὰ προσπαθήσῃ νὰ μεταφέρῃ τὰ νοήματα τοῦ συγγραφέως καὶ νὰ προσεγγίσῃ φιλολο- γικὰ τὸ κείµενο. “Ὅσο ὅμως καὶ νὰ εἶναι ἐπιτυχημένη αὐτὴ ἡ προσπάθεια, ὅπως τοῦ Χαρ. Μπάλτα, ἀμφίδολη θὰ μείνῃ ἡ ἀξία παραστάσεως τῆς τραγῳδίας. Γιατὶ ἄν σήµερα μᾶς ταλα- νίζῃ ἡ ἀνθρώπινη μοῖρα, αὐτὸ τότε ἦταν τρόπος ζωῆς καὶ δὲν ἀμφεσθητεῖτο. Μῦθοι καὶ νοή- ματα τῶν ἔργων πρέπει νὰ εἶναι συνυφασμένα μὲ τὴν σύγχρονη ζωὴ, ὥστε ἡ παράσταση νὰ ἐπι- φέρῃ τὴν κάθαρσιν τῶν θεατῶν. Ὡστόσο ἡ μετάφραση καὶ ἡ παράσταση μιᾶς ἀρχαίας τραγῳ- δίας ὑποκρύπτουν μία μεγάλη ἀξία: μᾶς δοηθοῦν νὰ κατανοήσουμε τὴν ζωὴ τῶν ἀρχαίων, ν᾿ Τηλεφωνικὴ καὶ γλωσσικὴ ἀνατομία Τὰ ἀναλογικὰ τηλέφωνα (-- «παίορπε (εἴερΠοπες) εἶναι αὐτὰ ποὺ ἔχου- με σήμερα στὰ σπίτια μας. Φυσικὰ ὑπάρχει κάποια ἀναλογία (Ξ απαϊοργ), γιὰ νὰ λέγωνται ἔτσι. Οἱ λέξεις αὐτὲς εἶναι καθαρῶς καὶ ἀμιγῶς ἑλλη- νικὲς καὶ μάλιστα εἶναι σύνθετες καὶ κανένας δὲν μπορεῖ νὰ ἀμφισδη- τήσῃ τὴν καταγωγή τους. Στὴν ψηφιακὴ τεχνολογία (-- Ι6εΠΠΟΙΟρΥ) ἦταν ἴσως γλωσσικὰ ἀδύνα- τον τὸ ψηφίον νὰ τὸ προφέρῃ ἕνας ατῖνος/ΓάλλοςΑγγλος, ἀκόμη καὶ ἄν τὸ γράφαµε ὡς ρεερἠίοπ θὰ χανόταν στὴν... ψηφιακὴ προφορά, καὶ ἕνας Θεὸς ξέρει τί θὰ ἔόγαινε, μετὰ ἀπὸ τόσα παραδείγματα ποὺ ἔχουμε: ἡ ψυχὴ γράφτηκε ρενεῆε ἀλλὰ «μετεμψυχώθηκε» προφορικὰ σὲ «σάικι» καὶ ἡ ψυχολογία (ρεγεΜοίοργ) πῆρε ἄλλο σάκκο καὶ ἔγινε «σαϊκόλοτζι»: ὁ ψαλμὸς ἔγινε «σάαμ» καὶ τὸ ψευδώνυμο ψευτοπροφέρεται «σούντο- νιμ». Γιὰ τὸ λόγο τοῦτο προτιμήθηκε ὁ... λατινικὸς ὅρος ἀἱρί(αι (εεΠΠΟΙορν.