ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ κ. ΝΙΚΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΤΟ «Δ» Ὃ γνωστὸς συγγραφέας κ. Νίκος Δήμου παραχώρησε τὴν ἀκόλουθη συνέντευξη στὸ «4αυλό»: ΕΡ. Ποιὲς διαστάσεις ἔχει προσλάβει στὴ σύγχρονη Ἑλλάδα τὸ φαινόμενο «μαζισμός»: Ἣ σημερινὴ ἑλληνικὴ «μάζα» ἔχει ἐπίγνωση τοῦ ἐξουσιαστικοῦ της περίγυρου (πνευματικοῦ καὶ πολιτικοκοινωνικοῦ); ΑΠ. Ὁ «μαζισμός» (ὁ ὄρος μ ̓ ἐνοχλεῖ καὶ αἰσθητικὰ καὶ ἐννοιολογικά) δὲν εἷναι οὔτε νέο οὔτε ἑλληνικὸ φαινόμενο. Δὲν εἶναι ἄλλωστε οὔτε ἀρνητικό. Ἢ μεγάλη πλειοψηφία τῶν ἀνθρώπων, ποὺ τοὺς περασμένους αἰῶνες βρισκόντουσαν σὲ κατάσταση ὑποζυγίου ζώου, ἄρχισε τὸν 20ό αἰώνα νὰ ἀποκτᾶ συνείδηση τοῦ ἑαυτοῦ της. Σίγουρα βρίσκεται ἀκόμα στὰ πρῶτα βήματα τῆς πορείας τῆς. ̓Αλλὰ ἡ πρόοδος ποὺ ἔχει ἐπιτελέσει εἶναι σημαντική. Ἡ ἀπόρριψη τῆς ἐξέλιξης αὐτῆς δείχνει γιὰ μένα ἐλιτίστικες καὶ ἀντιδημοκρατικὲς τάσεις. Οἱ περιφρονητές τῆς «μάζας» εἶναι συνήθως καὶ νοσταλγοὶ τῆς ἐποχῆς ὅπου στὴν κουλτούρα (ἀλλὰ καὶ στὴν ἐξουσία) συμμετεῖχε μόνο τὸ 0,05 00 τοῦ λαοῦ. Τότε οἱ μᾶζες δὲν εἶχαν κἂν μία «κατώτερη κουλτούρα» --- ἀλλὰ καμμία. ̓Απλῶς δούλευαν. ' (Θέλω ἐδῶ νὰ παρατηρήσω πὼς ὁ ὄρος μάζα θὰ ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιεῖται στὴν κοινωνιολογική του σημασία --- σὲ ἀντιδιαστολὴ πρὸς τοὺς ὅρους: κοινό, ὄχλος κλπ. --- ἤ νὰ ἀποφεύγεται --- γιατὶ εἶναι χρωματισμένος σχετλιαστικά)". "ΕΥ ποσημείωση τοῦ «Δαυλοῦ»]: Λυπούμαστε, γιατί ἀναγκαζόμαστε νὰ ὑποσημειώσουμε τὸ παρὸν σχόλιο στὴν ἀπάντηση αὐτὴ τοῦ κ. Ν.Δ., ἀλλὰ εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ ᾱποψη ποὺ ἀναπτύσσει ἐδῶ ὀφείλεται στὴν ἔλλειψη κάποιας «κοινῆς γλώσσας» μεταξύ μας. Σ αὐτὸ ἴσως συνέτεινε καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι γιὰ τεχνικοὺς λόγους προτιμήθηκαν οἱ γραπτὲς ἐρωτήσεις ἀντὶ μιᾶς ἐλεύθερης συζητήσεως, ποὺ θὰ μαγνητοφωνούσαμε. Ἔτσι, κάτι ποὺ ὁ «4αυλὸς» θεωρεῖ αὐτονόητο, δηλ. τὴ σαφήνεια τῆς ἀναφορᾶς του στὸ φαινόμενο «μαζισμός», γιὰ τὸν κ. Ν.Δ. εἶναι ὄχι μόνο κάτι τὸ ἀπροσδιόριστο, ἀλλὰ καὶ ἀμφίβολο ἤ «ἐνοχλητικό». Θὰ ἦταν ἴσως περιττὸ γιὰ τοὺς ἀναγνῶστες τοῦ «άαυλοῦ» νὰ παρατηρήσουμε, ὅτι ἤδη οἱ σχετικοὶ ὅροι «μάζα», «μαζικός», «μαζικότητα», «μαζοποίηση», «μαζισμός» κλπ. ἀποτελοῦν διεθνῶς «κοινοὺς τόπους» ὄχι μόνο γιὰ τὸ σύγχρονο στοχασμό, τὴ λογοτεχνία καὶ γενικὰ τὴ διανόηση, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴ σύγχρονη κοινωνικὴ καὶ πολιτικὴ ἐπιστήμη, ἀκόμη καὶ γιὰ τὴν καθημερινἠ ζωὴ καὶ πρακτικὴ σ ̓ ὅλο τὸν κόσμο. Θὰ συνεχίζαμε δὲ τὴν κοινότοπη αὐτὴ διευκρίνηση, ἄν σημειώναμε, ὅτι πρόκειται, μὲ δυὸ λόγια, γιὰ τὴν μέσῳ τῆς Τεχνολογίας καὶ τῶν ἀνεπτυγμένων πολιτικῶν καὶ Ψψυχολογικῶν «τεχνικῶν» συμπίεση τοῦ προσώπου, τῆς ἀτομικότητας καὶ τὴν παράλληλη ὑπερανάπτυξη τῆς τυποποιητικῆς ὁμοιομορφίας καὶ ἀπροσωπίας στὴ σκέψη καὶ στὶς ἐκδηλώσεις τῆς ζωῆς --- φαινόμενα ποὺ ὑποβαθμίζουν καὶ πολτοποιοῦν αὐταπόδεικτα τὴν ἐλευθερία, τὴν ἀτομικὴ ἀλλὰ καὶ τὴν κάθε μορφῆς ἐλευθερία. Φυσικά, τὸ φαινόμενο ἑνὸς τέτοιου «μαζισμοῦ» ἔχει προσλάβει σήμερα πρωτοφανεῖς στὴν ἱστορία διαστάσεις. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων ὁ χαρακτηρισμός τῶν κριτικῶν θεωρήσεων τῆς καταστάσεως αὐτῆς ὡς «ἐλιτίστικων καὶ ἀντιδημοκρατικῶν τάσεων» καὶ τῶν φορέων τοὺς ὡς «νοσταλγῶν τῆς ἐποχῆς ὅπου στὴν κουλτούρα (ἀλλὰ καὶ στὴν ἐξουσία) συμμετεῖχε μόνο τὸ 0,05 00 τοῦ λαοῦ» στρέφεται ἐν τέλει ἐναντίον τοῦ σύγχρονου παγκόσμιου φιλελεύθερου προβληματισμοῦ καὶ μεταφράζεται πρακτικὰ σὲ ἔμμεση συνηγορία ὑπὲρ τῆς λαϊκίζουσας ἐξουσιαστικῆς ἀσυδοσίας. (Ὅπως θ ̓ ἀντιληφθῆ ὁ ἀναγνώστης κι ἀπὸ τὶς ὑπόλοιπες ἀπαντήσεις τοῦ κ. Ν.Δ., στὴν προχωρημένη βαθύτερη ἀναζήτηση, ποὺ ὑπόκειται στὶς ἐρωτήσεις τοῦ «Δαυλοῦ», ὁ ἐρωτώμενος δὲν συνεισέφερε).