ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ κ. ΝΙΚΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΤΟ «Δ» Ὃ γνωστὸς συγγραφέας κ. Νίκος Δήμου παραχώρησε τὴν ἀκόλουθη συνέντευξη στὸ «4αυλό»: ΕΡ. Ποιὲς διαστάσεις ἔχει προσλάβει στὴ σύγχρονη Ἑλλάδα τὸ φαινόμενο «μαζισµός»: Ἣ σημερινὴ ἑλληνικὴ «μάζα» ἔχει ἐπίγνωση τοῦ ἐξουσια- στικοῦ της περίγυρου (πνευματικοῦ καὶ πολιτικοκοινωνικοῦ); ΑΠ. Ὁ «μαζισμός» (ὁ ὄρος μ᾽ ἐνοχλεῖ καὶ αἰσθητικὰ καὶ ἐννοιολογικά) δὲν εἷ- ναι οὔτε νέο οὔτε ἑλληνικὸ φαινόμενο. Δὲν εἶναι ἄλλωστε οὔτε ἀρνητικό. Ἢ μεγάλη πλειοψηφία τῶν ἀνθρώπων, ποὺ τοὺς περασμένους αἰῶνες βρισκόντουσαν σὲ κατάσταση ὑποζυγίου ζώου, ἄρχισε τὸν 20ό αἰώνα νὰ ἀποκτᾶ συνείδηση τοῦ ἑαυτοῦ της. Σίγουρα βρίσκεται ἀκόμα στὰ πρῶτα βήματα τῆς πορείας τῆς. ᾿Αλλὰ ἡ πρόοδος ποὺ ἔχει ἐπιτελέσει εἶναι ση- μαντική. Ἡ ἀπόρριψη τῆς ἐξέλιξης αὐτῆς δείχνει γιὰ μένα ἐλιτίστικες καὶ ἀντιδημοκρατικὲς τάσεις. Οἱ περιφρονητές τῆς «μάζας» εἶναι συνήθως καὶ νοσταλγοὶ τῆς ἐποχῆς ὅπου στὴν κουλτούρα (ἀλλὰ καὶ στὴν ἐξουσία) συμμετεῖχε μόνο τὸ 0,05 00 τοῦ λαοῦ. Τότε οἱ μᾶζες δὲν εἶχαν κἂν μία «κα- τώτερη κουλτούρα» --- ἀλλὰ καμμία. ᾿Απλῶς δούλευαν. ' (Θέλω ἐδῶ νὰ παρατηρήσω πὼς ὁ ὄρος μάζα θὰ ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιεῖ- ται στὴν κοινωνιολογική του σημασία --- σὲ ἀντιδιαστολὴ πρὸς τοὺς ὅ- ρους: κοινό, ὄχλος κλπ. --- ἤ νὰ ἀποφεύγεται --- γιατὶ εἶναι χρωματισµέ- νος σχετλιαστικά)". "ΕΥ ποσηµείωση τοῦ «Δαυλοῦ»]: Λυπούμαστε, γιατί ἀναγκαζόμαστε νὰ ὑποσημειώ- σουµε τὸ παρὸν σχόλιο στὴν ἀπάντηση αὐτὴ τοῦ κ. Ν.Δ., ἀλλὰ εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ ᾱ- ποψη ποὺ ἀναπτύσσει ἐδῶ ὀφείλεται στὴν ἔλλειψη κάποιας «κοινῆς γλώσσας» μεταξύ μας. Σ αὐτὸ ἴσως συνέτεινε καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι γιὰ τεχνικοὺς λόγους προτιµήθηκαν οἱ γραπτὲς ἐρωτήσεις ἀντὶ μιᾶς ἐλεύθερης συζητήσεως, ποὺ θὰ μαγνητοφωνούσαμε. Ἔ- τσι, κάτι ποὺ ὁ «4αυλὸς» θεωρεῖ αὐτονόητο, δηλ. τὴ σαφήνεια τῆς ἀναφορᾶς του στὸ φαινόμενο «μαζισμός», γιὰ τὸν κ. Ν.Δ. εἶναι ὄχι µόνο κάτι τὸ ἀπροσδιόριστο, ἀλλὰ καὶ ἀμφίβολο ἤ «ἐνοχλητικό». Θὰ ἦταν ἴσως περιττὸ γιὰ τοὺς ἀναγνῶστες τοῦ «άαυ- λοῦ» νὰ παρατηρήσουμε, ὅτι ἤδη οἱ σχετικοὶ ὅροι «μάζα», «μαζικός», «μαζικότητα», «μαζοποίηση», «μαζισμός» κλπ. ἀποτελοῦν διεθνῶς «κοινοὺς τόπους» ὄχι µόνο γιὰ τὸ σύγχρονο στοχασμό, τὴ λογοτεχνία καὶ γενικὰ τὴ διανόηση, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴ σύγχρονη κοινωνικὴ καὶ πολιτικὴ ἐπιστήμη, ἀκόμη καὶ γιὰ τὴν καθημερινἠ ζωὴ καὶ πρακτικὴ σ᾽ ὅλο τὸν κόσµο. Θὰ συνεχίζαµε δὲ τὴν κοινότοπη αὐτὴ διευκρίνηση, ἄν σηµειώναμε, ὅ- τι πρόκειται, μὲ δυὸ λόγια, γιὰ τὴν μέσῳ τῆς Τεχνολογίας καὶ τῶν ἀνεπτυγμένων πολι- τικῶν καὶ Ψψυχολογικῶν «τεχνικῶν» συμπίεση τοῦ προσώπου, τῆς ἀτομικότητας καὶ τὴν παράλληλη ὑπερανάπτυξη τῆς τυποποιητικῆς ὁμοιομορφίας καὶ ἀπροσωπίας στὴ σκέψη καὶ στὶς ἐκδηλώσεις τῆς ζωῆς --- φαινόμενα ποὺ ὑποβαθμίζουν καὶ πολτοποιοῦν αὐταπόδεικτα τὴν ἐλευθερία, τὴν ἀτομικὴ ἀλλὰ καὶ τὴν κάθε μορφῆς ἐλευθερία. Φυσι- κά, τὸ φαινόμενο ἑνὸς τέτοιου «μαζισμοῦ» ἔχει προσλάβει σήµερα πρωτοφανεῖς στὴν ἱστορία διαστάσεις. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων ὁ χαρακτηρισμός τῶν κριτικῶν θεωρήσεων τῆς καταστάσεως αὐτῆς ὡς «ἐλιτίστικων καὶ ἀντιδημοκρατικῶν τάσεων» καὶ τῶν φορέων τοὺς ὡς «νοσταλγῶν τῆς ἐποχῆς ὅπου στὴν κουλτούρα (ἀλλὰ καὶ στὴν ἐξουσία) συμμετεῖχε µόνο τὸ 0,05 00 τοῦ λαοῦ» στρέφεται ἐν τέλει ἐναντίον τοῦ σύγχρο- νου παγκόσμιου φιλελεύθερου προβληματισμοῦ καὶ μεταφράζεται πρακτικὰ σὲ ἔμμε- ση συνηγορία ὑπὲρ τῆς λαϊκίζουσας ἐξουσιαστικῆς ἀσυδοσίας. (Ὅπως θ᾽ ἀντιληφθῆ ὁ ἀναγνώστης κι ἀπὸ τὶς ὑπόλοιπες ἀπαντήσεις τοῦ κ. Ν.Δ., στὴν προχωρημένη βαθύτερη ἀναζήτηση, ποὺ ὑπόκειται στὶς ἐρωτήσεις τοῦ «Δαυλοῦ», ὁ ἐρωτώμενος δὲν συνεισέφερε).