1} ΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣ λα. Ἡρόδοτος Ο΄ Εκαταῖος ὁ Αθδηρίτης, ὁ' Ελλάνικος ὁ Μυτιληναῖος, ὁ Χάρων ὁ Λαμψακηνὸς καὶ ἄλλοι γνωστοὶ ὡς ἱστορικοὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οὐσιαστικὰ ἦσαν λογογράφοι. Ακο- λουθῶντας τὴν παράδοσιν, ἔγραφαν λόγους ἀναφερόμενους σὲ «κτίσεις» πόλεων, ἱερῶν καὶ μεγάρων καὶ «Γενεαλογίες» θεῶν, ἡμιθέων καὶ ἡρώων, τοὺς ὁποίους, ὅπως καὶ οἱ ῥαψῳδοί, ἐκφωνοῦσαν πρὸς τοὺς πανηγυριστὲς τῶν Ολυμπίων, τῶν Πυθίων, τῶν Πα- ναθηναίων μὲ σκοπὸ τὸν θιοπορισμὸ καὶ τὴν δόξα. ΄Ο Ηρόδοτος ἦταν ἐπίσης λογο- γράφος καὶ μάλιστα διακεκριμένος λόγῳ τῶν ἐνδιαφερουσῶν εἰδήσεων, τῶν πνευμα- τωδῶν ἀνεκδότων καὶ προπαντὸς τοῦ ὕφους του, ποὺ ὁμολογουμένως εἶναι φυσικὸ καὶ γλαφυρό. Ὃ Ἡρόδοτος - ἀεὶ παῖς -- διεκατείχετο ἀπὸ ἀκατάσχετον ὁρμὴ πρὸς γνῶσιν. «Θέ- λων σαφὲς τι εἰδέναι» περὶ τῆς χλωρίδος καὶ τῆς πανίδος, τοῦ ἐδάφους καὶ τοῦ κλίμα- τος, τῶν ἠθῶν καὶ τῶν ἐθίμων ἑκάστου λαοῦ περιηγεῖται τὴν Ελλάδα καὶ ὅλον σχεδὸν τὸν γνωστὸ τότε κόσμο καὶ συλλέγει παντὸς εἴδους πληροφορίες. Τὸ ἐνδιαφέρον του στρέφεται κυρίως «περὶ τὰ γενόμενα ἐξ ἀνθρώπων καὶ περὶ τῆς ἀνθρωπηίης λεγομέ- γὴς γενεῆς», πρᾶγμα ποὺ σηµαίνει ὅτι ἐγκαταλείπει τὶς κτίσεις καὶ τὶς γενεαλογίες. ᾿Ιδιαιτέρως τὸν ἐνδιαφέρουν τὰ «θώματα», τὰ παράδοξα καὶ καταπληκτικὰ πράγμα- τα, ὅπως καὶ τὰ κατορθώματα ὀνομαστῶν ἀνδρῶν καὶ οἱ μνημειώδεις ῥήσεις τους, κά- τι ποὺ μᾶς καθιστᾷ γνωστὸν ἀπὸ τὸ προοίμιον τῆς ἱστορίας του: «...ὡς μήτε τὰ γενό- μενα ἐξ ἀνθρώπων τῷ χρόνῳ ἐξίτηλα γένηται, μήτε ἔργα μεγάλα τε καὶ θωμαστὰ... ἀκλεᾶ γένηται». Ἢ «Ἡροδότου “Ιστορίη» εἶναι ἔργον τῆς γεροντικῆς ἡλικίας τοῦ ᾿Αλικαρναυσέως καὶ ἀποτελεῖ συρραφὴν καὶ συμπίλησιν τῶν «Αἰγυπτίων, Λιουκῶν, Σκυθικῶν, Περ- σικῶν Λόγων» καὶ τῶν «Λόγων» ποὺ ἀνεφέροντο στὴν γιγαντιαίαν σύγκρουσιν τῶν δύο κόσμων: Τοῦ ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ δαρδαρικοῦ' διότι, «τὴν ᾿Ασίην καὶ τὰ ἐνοικέοντα ἔθνεα ὑάρύαρα οἰκηοῦνται οἱ Πέρσαι, τὴν δὲ Εὐρώπην καὶ τὸ Ελληνικὸν ἥγηνται κε- χώρισθαι» (1, 4). Κι ὅμως «αἱ ἰδέαι του συνδεδεμέναι εἰσὶν ἀλλήλαις ὡς διὰ νήματος» (Λριστοτέλης, «Ποιητικὴ» ΠΗ1, 9), ὥστε τίποτε δὲν προδίδει τὴν τοιαύτην συρραφήν. "Ὅσον ἀφορᾷ δὲ στὴν διαίρεσιν τοῦ ἔργου καὶ τὰ ἐκ τῶν Μουσῶν ὀνόματα τῶν ἐννέα θιόλίων, αὐτὸ ἀποτελεῖ ἔργο τῶν γραμματικῶν τῆς ᾿Αλεξανδρείας. ΄Ο΄ Ηρόδοτος πρῶτος δημιουργεῖ τὴν φιλοσοφία τῆς Ιστορίας καὶ πρῶτος θέτει τὶς δάσεις τὴς ὡς ἐπιστήμης, πρᾶγμα ποὺ τὸν δικαιώνει ὡς γεννήτορα καὶ «πατέρα τῆς ἱστορίας». κατὰ τὸν Κικέρωνα. Ὃ ἱστορικὸς δὲν ἀρκεῖται στὴν ἁπλῆ καταγραφὴ τῶν «θωμαστῶν καὶ μεγάλων», ποὺ συγκοµίζει μὲ πείσµονα ὑπομονήν. ἀλλ᾽ ἀναζητεῖ καὶ τὰ αἴτιά τους, καὶ μὲ πνεῦμα ἐρεύνης καὶ κριτικῆς ὁδηγεῖται εἰς τὴν «“Ιστορύῃς ἀπό- δειδιν».΄ Η ἱστορία κατ᾽ αὐτὸν δὲν εἶναι μιὰ ξηρὴ ἀπαρίθμησις γεγονότων, πραγμάτων, προσώπων καὶ αἰτίων ἀλλὰ μιὰ ζωντανὴ ἀπεικόνισις τοῦ κοσμογονικοῦ καὶ αἰωνίου πολέμου τοῦ πνεύματος μὲ τὴν ὕλην, τοῦ Πολιτισμοῦ μὲ τὴν ὀαρύαρότητα, τῆς' Ελλά- δὸς μὲ τὴν ᾿Ασία. Τὸ κοομοείδωλον τοῦ ἱστορικοῦ εἶναι διαμορφωμένο σύμφωνα μὲ τὸ πνεῦμα τῆς Ἰω- νίας καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ Ηρακλείτου καὶ τοῦ Αναξιμάνόρου. Στὸ σύμπαν δασιλεύει ἡ