50 χρόνια μετὰ τὸν Ἐμφύλιο ὃν Αὔγουστο τοῦ 1949 ἐτελείωσε τυπικὰ ὁ ἐμφύλιος πόλεμος καὶ δυ- στυχῶς ἀκόμη καὶ σήµερα οἱ πληγὲς παραμένουν ἀνεπούλωτες. Ἐντυ- πωσιάζει τὸ εἶδος τῆς ἀλληλογραφίας μέσῳ τοῦ Τύπου σήµερα -- 50 χρόνια μετὰ τὸ τέλος του. Κύριο θέµα ἔχει ἀναδειχθῆ τὸ ἐὰν ὁ πόλεμος ἦταν «ἐμφύλιος» ἢ «συμμοριτοπόλεμος». Κουθαλοῦν ἀκόμα καὶ σήµερα τοὺς ἤχους τῆς τότε προπαγάνδας καὶ τοὺς ἀναπαράγουν κατὰ τὸν χειρότερο τρόπο. Καὶ εἶναι µεγάλη ἡ ἀτομικὴ εὐθύνη τοῦ καθενὸς γιὰ τὴν ἀδυναμία νὰ ὑπερ- δῇ τὰ ὅρια τοῦ ἐγκλωδισμοῦ του (ἀνεξαρτήτως παρατάξεως). Ἡ μετατροπὴ δὲ τῆς ἀτομικῆς εὐθύνης σὲ συλλογικὴ εἶναι ἡ ὀξύτερη μορφὴ ἐκφασι- σμοῦ.Ἔτσι στὸ κλῖμα ποὺ ἠκολούθησε τὸν ἐμφύλιο, κάθε «ἀντικομμουνι- στής» ἦταν «συντηρητικὸς» καὶ «σκοταδιστὴς» καὶ κάθε «ἀντιδεξιὸς» ἦταν πομµουνιστής» ἢ «συνοδοιπόρος» καὶ ὅλοι ἦταν «ξενοκίνητοι». Ἡ διαίρεσις εἶχε (καὶ ἔχει) εἰσχωρήσει τόσο 6αθιά, ὥστε εἴχαμε τὴν παγκόσμια πρωτοτυ- πία νὰ ὑπάρχουν ἀριστερὰ καὶ δεξιὰ καφενεῖα. Τὸ πιὸ κωμικοτραγικὸ ὅμως εἶναι, ὁ τρόπος ποὺ 6αδίζουµε πρὸς τὴν συμφιλίωσιν. Σὰν τὶς στρουθοκα- µήλους ἐκρύψαμε τὸ κεφάλι στὴν ἄμμο. Δὲν ἀναξζητήσαμε τὶς αἰτίες, ὥστε νὰ ἰαθοῦν οἱ πληγές µας. Γιὰ τὸν ἐμφύλιο ὑπαίτιοι ἦταν οἱ ᾿Αγγλοι, Ρῶσσοι, ᾽Αμερικανοί: ἄρα ἀθῶοι ἐμεῖς τοῦ ἀδελφικοῦ αἵματος. Λὲς καὶ δὲν εἶναι µε- γαλύτερη ἡ κατηγορία, ὅτι ἀλληλοσφαχθήκαμε ἐξυπηρετοῦντες ξένα συµ- φέροντα. Ἡ ἀνάμιξις τοῦ ξένου παράγοντος στὸν ἑλληνικὸ ἐμφύλιο εἶναι ἀναμφι- σθήτητη. Ὅπως ἀναμφισθητήτη εἶναι ἡ ἀνάμιξις τῶν ξένων σὲ ὅλες τὶς ἐθνικὲς διαιρέσεις στὰ νεώτερα χρόνια. ᾽Ακόμη καὶ κατὰ τὴ διάρκεια τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 2! οἱ ἀγωνιστὲς εἶχαν διαιρεθῆ σὲ γαλλόφιλους, ἀγγλό- φιλους καὶ ρωσόφιλους. ᾽Αργότερα θὰ διαιρεθοῦμε σὲ ἀνταντόφιλους καὶ γερµανόφιλους: καὶ τέλος σὲ ἀμερικανόφιλους καὶ ρωσόφιλους. Ὅπως φαί- νεται, ἀπὸ ἑλληνόφιλους ὑπάρχει ἔλλειψις. Κι ἔτσι γίνεται ἄντιληπτὸς ὁ χα- ρακτηρισµός, ποὺ ἔδινε ὁ ἐθνομάρτυς Ρήγας Βελεστινλῆς στὸν ἑαυτό του: ὅτι ἦταν Ἕλλην καὶ φιλέλλην. Κι ἐκεῖ εὑρίσκεται ἣ πραγματικὴ αἰτία τῶν ἐθνικῶν διαιρέσεων. Ὅπως δὲ κατ᾽ ἐξακολούθησιν τονίζεται ἀπὸ τὶς στῆλες αὐτοῦ τοῦ περιοδικοῦ, ὁ χαρακτηρισμὸς Ἕλλην εἶναι πρώτιστα πολιτιστικός. "Αλλωστε, ὅλοι οἱ ξένοι φιλέλληνες κατὰ καιροὺς ἠγωνίσθησαν γιὰ τὴν ὕπαρ- ξιν ἑνὸς κράτους, ὅπου θ᾽ ἀνεθίωνε ὁ Ἑλληνικὸς Πολιτισμός. Καὶ αὐτὴν τὴν ἀναθίωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Πολιτισμοῦ πρῶτοι ἐμεῖς ἀπεμπολήσαμε. Ἔτσι, ποὺ µόνο κατ’ ὄνομα εἶναι ἑλληνικὸ τὸ κράτος. Γι’ αὐτὸ ἐξ ἄλλου ὁ Κοραῆς | ἠναγκάσθη νὰ γράψῃ πρὸς τοὺς ἐπαναστάτες τὸ 1825 (μετὰ τὸν πρῶτο ἐμφύ- λιο), ὅτι ἐκινήθησαν στὴν ἐπανάστασιν ὄχι ἀπὸ ἔρωτα πρὸς τὴν ἐλευθερία τῆς πατρίδος, ἀλλὰ ἀπὸ ἰδιοτέλεια.