ΣΠΥΡΟΣ ΝΟΝΙΚΑΣ Ἑλληνικότητα καὶ Ἑλληνικὴ Οἰκονομία Αὐτὴ ἡ φύση, αὐτὸ τὸ κλῖμα, αὐτὸ τὸ φῶς τῆς Ἑλλάδος συναποτελοῦν καθοριστι- κὴ συνθήκη γιὰ πολλὰ ποὺ συμβαίνουν στὸν τόπο ποὺ ζοῦμε. Ἣ χώρα εἶναι ἕνα φυσικὸ δημιούργημα σπανίου κάλλους, εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα ἑνὸς πολυδαίδαλου συνδυασμοῦ ἀπὸ λόφους, βουνά, ὀροπέδια, κάμπους, ρεματιές, νησιὰ, πελάγη, ποτάμια. Αὐτὸ τὸ σπάσιμο τῆς ἑλλαδικῆς συνέχειας σὺ χιλιάδες αὐτόνομες ἑδαφικὲς ἀκεραιότητες ὑπο- χρεώνει τοὺς κατοίκους αὐτῆς τῆς γῆς νὰ συμπεριφέρονται, καθ᾽ ὅν τρόπον ἡ φύση ὁ- ρίζει,. 'Ο ἑλλαδικὸς χῶρος δὲν εἶναι στέππα, δὲν εἶναι ἀχανὴς πεδινὸς ὁρίζοντας µαζι- κῆς μονοπαραγωγῆς, ὅπου ὁ ἥλιος ἀνατέλλει καὶ δύει στὴν ἴδια πλατειά, μονότονη, ᾱ- φιλόξενη καὶ ἀπέραντη ἴσια ἐπιφάνεια. Ἢ ἑλληνικὴ γῆ εἶναι ἔργο θείας τέχνης, ὅπου ἡ κάθε πέτρα, τὸ κάθε νησάκι, τὸ κάθε θαλασσάκι, τὸ κάθε πλάτωμα ἔχει τ᾽ ὄνομά του. Κι αὐτὸ σηµαίνει πολλά, ὅταν μιλᾶμε γιὰ τὴν ἑλληνικὴ οἰκονομία μὲ τὴν ἰδιόρρυθμη ποικιλία της καὶ ποιότητα. Ἐπὶ χιλιάδες χρόνια σ᾽ αὐτὸν τὸν τόπο βιώνουν, προχωροῦν καὶ ἐνίοτε κάνουν θαύματα ἄνθρωποι ποὺ µέσα τους ἔχουν περάσει τὸ πρόσταγμα τοῦ φυσικοῦ περιβάλ- λοντος ποὺ ὑπαγορεύει τὴν ἀτομικὴ ἰδιαιτερότητα. Ἔτσι ἔχουμε: κάθε νησί, κάθε κάμπος, κάθε βουνὸ καὶ οἰκονομικὴ αὐτοτέλεια, μὲ πολὺ δύσκολες τὶς χερσαῖες καὶ θαλάσσιες ἐπικοινωνίες, γεγονὸς ποὺ συμβάλλει καὶ συναινεῖ στὴ δημιουργία τῆς ἰδιαι- τερότητας. Ἣ ἐκ τῶν πραγμάτων δὲ ὑποχρεωτικὴ οἰκονομικὴ αὐτοτέλεια τῶν διαφό- ρων τμημάτων τῶν πτυχωµένης καὶ νησοσπαρµένης ἑλληνικῆς γῆς καὶ θάλασσας µοι- ραίως παράγει ἐκεῖνον τὸν τρόπο ζωῆς ποὺ στηρίζεται στὴν «οἰκονομία τῆς αὐταρ- κείας» τοῦ ᾿Αριστοτέλη, ἡ ὁποία συνιστᾶ βασικὸ ὑπόβαθρο τῆς ἀτομικῆς ἐλευθερίας τοῦ καθενός. Καὶ τὸ εἶδος αὐτὸ τῆς οἰκονομίας στηρίζεται σὲ «ἀπειράριθμες ἀτομικὲς πρωτο- βουλίες», γιατὶ ἀπειράριθμες εἶναι καὶ οἱ τοπικὲς ἰδιαιτερότητες στὰ πλαίσια τοῦ πνεύ- ματος αὐταρκείας καὶ ἐλευθερίας ποὺ διακρίνει τὸν Ἕλληνα. Μέχρι τὴν ἐπανάσταση τοῦ ᾽2] τὸ οἰκονομικὸ «μοντέλο» πάνω στὸ ὁποῖο λειτουρ- γοῦσε ἡ οἰκονομία τοῦ τόπου µας (ἀπὸ τὴν νεολιθικὴ ἐποχή) ἦταν, κάθε νησί, κάθε χω- ριό, κάθε ἐπαρχία, κάθε γεωγραφικὸ διαμέρισμα καὶ, τέλος, ἡ Ἑλλάδα ὁλόκληρη νὰ ἀναπτύσσουν αὐτόνομη οἰκονομία ἐπὶ βάσεως αὐταρκείας, στό βαθμὸ ποὺ μποροῦσε νὰ πραγματοποιηθεῖ. Μὲ τὴν ἵδρυση τοῦ Νεοελληνικοῦ Κράτους τὸ οἰκονομικὸ αὐτὸ σύστημα ἄρχισε νὰ σπάει, νὰ χαλαρώνει, ἐξαιτίας τῆς διεισδύσεως στὸν ὀργανισμό της τοῦ ξένου αὐτοῦ σώματος ποὺ λέγεται Κράτος. Γιατὶ ποτὲ στὴν προηγούµενη ἶστο- ρία του αὐτὸς ὁ τόπος δὲν γέννησε Κράτος, τουλάχιστον ἑλληνικό. Ἣ μόλυνση τοῦ καθαροῦ τρόπου ζωῆς τῶν προγόνων µας συνεχίστηκε, μὲ γοργὸ ρυθµό, ὅσο τὸ Κρά- τος γιγάντωνε καὶ ὅσο ἡ οἰκονομία «ἀνεπτύσσετο». Πάντως, ποτὲ ἡ οἰκονομία, µέχρι τὸ Β᾽ Παγκόσμιο Πόλεμο, δὲν ξέφυγε ἀπὸ τὸ βασικὸ νόµο, τὴν φυσικὴ προσταγή περί «φιλελεύθερης ἀτομικῆς οἰκονομίας» ἔστω καὶ φτωχῆς, σὲ πλαίσια σχετικῆς αὐταρ- κείας καὶ αὐτονομίας. (Καὶ ἡ ἀξία τοῦ συστήµατος αὐτοῦ φάνηκε στὴν Κατοχή, τὴν ὁ- ποία τὰ νησιὰ καὶ τὰ χωριὰ οἰκονομικὰ δὲν ἔνοιωσαν). Ὃ Ἕλληνας µέσα στὸ εἶναι του κουβαλάει ἑνστικτωδῶς τὸν φυσικὸ νόμο νὰ ἔχει ἅμεση εὐθύνη γιὰ τὴν παραγωγή του: εἴτε γεννήματα εἴτε ζωντανά εἴτε οἰκοτεχνήματα καὶ βιοτεχνήµατα εἴτε ὑπηρεσίες εἶναι αὐτά, καθὼς καὶ γιὰ τὸν «ἔλεγχο τῶν κόπων» του, ὥστε νὰ μὴν πάει χαμένος. ᾿Αλλὰ ἡ συνέχεια δὲν εὐνόησε τὴν ἀληθινὴ αὐτὴ ἀντίληψη. Μὲ βάση τὰ ἐπίσημα στατιστικά, τὸ ἔτος 195] ἡ ἑλληνικὴ οἰκονομία στηριζότανε ἀποφασιστικὰ στὸν ἰδιωτικὸ τοµέα, ὁ ὁποῖος ἀπασχολοῦσε τὸ 92600 τοῦ ἐργατικοῦ δυ- ναμικοῦ, παρῆγε τὸ 7560 τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος καὶ πραγματοποιοῦσε τὸ 73 0 τῆς ἐ-