᾿Απὸ τὰ περίεργα τῆς ἀρχαιογνωσίας εἶναι ἡ δραματικὴ ἔλλειψη διδλιογραφίας σχετικῆς μὲ τὰ ᾿Ασκληπιεῖα: Μερικὰ ξένα διδλία, 2-3 ἑλληνικὰ (ἕνα ἐκδ. 1907/), σημειώσεις καὶ τὰ πρόσφατα ἄρθρα στὸ «4αυλὸ» (τοῦ Κων. Στρατῆ, τ. 208, 210 καὶ τῆς Αλτάνης γιὰ τὸ Τῆς Επιδαύρου: σειρὰ ἄρθρων μέχρι τὸ τ. 209).᾿ Ακόμα καὶ τὰ συγ- γράμματα τοῦ Ιπποκράτη ἁπλῶς ὑπονοοῦν κάποια στοιχεῖα σχε- τικὰ μὲ τὶς μεθόδους καὶ τὰ ὁρώμενά τους. ᾿Απομένουν τὰ ἐρείπιά τους σχεδὸν ἰσοπεδωμένα ἀπὸ τὴ μισαλλοδοξία (Θεοδόσιος) μαξὶ μὲ τῶν Μαντείων, Μυστηριακῶν καὶ θρησκευτικῶν κέντρων (π.χ. ᾿Ελευσίς, Ναὸς᾽ Αφαίας) καὶ ὁ Παυσανίας. Θρύμματα δηλαδή. Ας ποοσπαθήσουµε µία προσέγγιση. ΤΑ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΑ. Ἡ ὑγεία σὰν δασικὸς θεσμὸς χάνεται στὰ δάθη τῶν αἰώ- νων τοῦ πρωτοελληνικοῦ πολιτισμοῦ. Ὑποτίθεται, ὅτι ἱδρύθησαν ἀπὸ τὸν ᾿Ασκληπιὸ (ἀσκέω λ. ἠπίως), ἀλλά ὡς «υἱὸς» (Ξ συνεχιστής) τοῦ Απόλλωνος ἕπεται τούτου. Ἑπομένως τὰ (ἂς τὰ ὀνομάσουμε) «Απολλώνια» ἰατρικὰ κέ- ντρα προηγοῦνται τῶν ᾿Ασκληπιείων κατὰ μερικοὺς αἰῶνες. Τουλάχιστον τὸν ᾿Ασκληπιὸ μποροῦμε νὰ τὸν θεωρήσουμε ὑπαρκτὸ πρόσωπο (θνητὸ) λόγῳ τοῦ κεραυνοθολήµατός του ἀπὸ τὸν Δία. Ὃ Ἱπποκράτης, Ασχκληπιάδης καὶ αὐτός, στὸν Ὅρκο του ἀναφέρει: «Ὁμνύω ᾿Απόλλωνα ἰητρὸν καὶ ᾿Ασκλη- πιόν...». Τὰ ᾿Ασκληπιεῖα (α) δημιουργοῦσαν στὴν ἀχμή τους ἕνα πλέγμα τριακοσίων (300 ἤ 380) κέντρων, μὲ δάση τὸ τῆς Ἐπιδαύρου, ἐκτεινόμενο σὲ ὅλη τὴν Με- σόγειο, νότια µέχρι τὴν Αἰθιοπία καὶ ἀνατολικὰ μέχρι τὶς Ἰνδίες. Τὸ πλέγμα συμπληρωνόταν μὲ 13 ᾽Αμϕιαράεια (θεραπευτήρια - μαντεῖα). Ὃ ᾽Αμϕιά- ραος ἦταν «υἱὸς» τοῦ Μελάμποδος τοῦ μεγάλου θεραπευτῆ. Οἱ τοποθεσίες οἰκοδομήσεως τῶν ᾽Ασκληπιείων ἐπελέγοντο μὲ πᾶσαν ἐπιμέλεια, ὥστε νὰ ἔχουν μικροκλῖμα ἤπιο καὶ ξηρό, ἀνάμεσα σὲ δέντρα (- ἄλση) καὶ πηγές. "Ετσι τὸ φυσικὸ κάλλος περιέόαλλε τὴν ἁρμονία τῶν κτισμάτων. Μήπως ὅμως τὰ ἰδιαίτερα αὐτὰ τοπία ἦταν ἀποτέλεσμα κομόικῆς µαγνη- τικῆς συσσώρευσης, δηλ. σημεῖα ἑνὸς πανγήινου πλέγματος ἐνεργείας ὅπως πιθανῶς ὑπαινίσσονται οἱ ὀμφαλοὶ π.χ. τῶν Δελφῶν (Σχ. 1): Ἡ ἀπάντηση