Οἱ «Αρετόα» τῆς Νήσου τοῦ Πάσχα καὶ ἡ χρονολόγηση τῆς ἐκεῖ ἑλληνικῆς παρουσίας Ὁ «Δαυλὸς» κατ ̓ ἐπανάληψιν ἔχει τεκμηριώσει στὶς στῆλες του τὴν προϊστορικὴ καὶ οἰκουμενικὴ ἐξάπλωσι καὶ παρουσία τῶν Ἑλλήνων μὲ σειρὰ ἄρθρων ἤδη ἀπὸ τὸ ἔτος 1989. Ὡς ἐπιστέγασμα τῆς ὅλης προσπάθειας τὸν Ἰανουάριο καὶ Φεόρουάριο ὑπὸ τοῦ Ἴωνος Δ. Λάμπρου παρουσιάστηκε (τεύχη 169 καὶ 170) ἐν ἐκτάσει ἡ ἐργασία τοῦ καθηγητῆ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Χαϊδελόέργης κ. Νόρς Γιόζεφσον γιὰ τὶς ἑκατοντάδες ὑπάρχουσες ἑλληνικὲς λέξεις στὶς γλῶσσες τῶν κατοίκων τῶν νησιωτικῶν συμπλεγμάτων τοῦ Εἰρηνικοῦ, ἡ ὁποία ἦταν ἀποκαλυπτική. Ἢ ἀκολουθήσασα συνέντευξη τοῦ καθηγητῆ Γιόζεφσον στὸ τεῦχος 214 πρὸς τὴν συνεργάτιδα τοῦ «Δαυλοῦ» κ. Νάνσυ Μπίσκα διαλύει κάθε ἀμφιδολία. Μὲ τὴν παροῦσα θέλω νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς: Στὸ διόλίο τοῦ Φράνσις Μαζιὲρ (Εταποϊς Μαχίετε) «Τὸ Νησὶ τοῦ Πάσχα», ἔκδοσις Κάκτος 1978, ὑπάρχει ἡ ἔντυπωσιακὴ πληροφορία τοῦ συγγραφέως, ὅτι τοὺς μεγάλους πολεμιστὲς οἱ κάτοικοι τῆς Νήσου Πάσχα («Πασκουανοὶ») τοὺς ὀνομάζουν «Αρετόα». Ἢ λέξη ἐνθυμίζει ἐντόνως τὴν ἑλληνικὴ «ἀρετή». ̓ Ας δοῦμε ὅμως τὸ κείμενο ὡς ἔχει, στὸ 6ιθλίο τοῦ συγγραφέα: «“ ̓Αρετόα» λέγαν στὴν Μαγκαρέόα (Νῆσο τοῦ Πάσχα) τοὺς μεγάλους ἐκείνους πολεμιστές, ποὺ ξεχωρίζουν ἀπὸ τοὺς ὑπολοίπους γιὰ τὴν ἐξαιρετικὴ δύναμη καὶ ἀρετή τους. "Ηταν κάτι σὰν τοὺς εὐρωπαϊκοὺς ἥρωες». Δηλαδή ἡλ. « ̓Αρετόα» ἔχει στὰ «Πασκουανικὰ» τὴν ἔννοια τῆς πολεμικῆς ἱκανότητος καὶ ἀνδρείας. Εἶναι σημαντικό, ὅτι διαθάζοντας τὴν ἀνωτέρω ἐπεξήγηση τοῦ συγγραφέως Φράνσις Μαζιέρ, εἶναι σὰν νὰ διαδάξῃς ὅμη ρικὸ λεξικὸ τοῦ Πανταζίδου, ἔκδοσις 1. Σιδέρη, σχετικὰ μὲ τὴν ἕλλη νικὴ λέξη ἀρετή: «...παρ ̓ Ὁμήρῳ ἰδίως... 6) ̓Επὶ ἀνδρῶν, ῥώμη, ἀνδρεία, σωματικὴ ἱκανότητα». ̓Αλλὰ καὶ στὸ «Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης» τῶν Λίντελλ - Σκὠττ, ἐκδόσεις 1. Σιδέρης / ̓Αθῆναι, ἀναφέρεται γιὰ τὴν λ. ἀρετή: «.. ὑπεροχή, τελειότης, ἱκανότης παντὸς εἴδους, ἀλλὰ παρ ̓ Ὁμήρῳ κυρίως ἐπὶ ἀνδρικῶν ἀρετῶν...». Ὥστε λοιπὸν μία ἑλληνικὴ λέξη μὲ ὁμηρικὴ ἔννοια ὑπάρχει αὐτούσια στὸ λεξιλόγιο τῶν κατοίκων τῆς Νήσου τοῦ Πάσχα. Πῶς ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ συμδαίνῃ αὐτό, ὅταν μεταξὺ νήσου τοῦ Πάσχα καὶ Ἑλλάδος παρεμδάλλεται ὁλόκληρος Ὠκεανός; Εἶναι προφανές, ὅτι μόνον μὲ ἄμεση ἐπαφὴ μεταξὺ θαλασσοπόρων μπορεῖ νὰ ἐμφυτευθῇ ἡ λ. « ̓Αρετόα» στὴν γλῶσσα τῶν Πασπουανῶν. Ἑπομένως ἐκ τῶν ἀνωτέρω προκύπτει αὐτομάτως τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ ἐπαφὴ μεταξὺ Ἑλλήνων θαλασσοπόρων καὶ κατοίκων τοῦ νησιωτικοῦ συμπλέγματος τοῦ Εἰρηνικοῦ ἐπραγματοποιήθη στὴν ὁμηρικὴ ἐποχὴ ἢ ἀρχαιότερα. Τοῦτο σημαίνει, θάσει τῶν νεωτέρων χρονολογήσεων, ὅτι τουλάχιστον πρὶν ἀπὸ τὸ 3000 π.Χ. ἡ γλῶσσα τῶν ὁμηρικῶν χρόνων διεκινεῖτο ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ μητρόπολη στοὺς ἀντίποδές της (6λ. Κ. Β. Κουτρουδέλη, «Ἡ ἀναχρονολόγηση τῆς Προϊστορίας κυρίως μὲ δάση τὶς ἀστρονομικὲς πληροφορίες ἀρχαίων συγγραφέὧν», ἔκδ. «Δαυλὸς» 1999). Ἐπαφὴ ἡ ὁποία ἀπελευθερώνει τοὺς Ἕλληνες θαλασσοπόρους ἀπὸ τὴν φυλακὴ τῆς Μεσογείου καὶ τοὺς ἑλληνικοὺς ἀποικισμοὺς ἀπὸ τὸ χρονικὸ ὅριο τοῦ 1100 π.Χ., ὅπου οἱ «εἰδικοὶ» τοὺς ἔχουν καταδικάσει. Βασίλης Κατσιαδράμης