Οἱ «Αρετόα» τῆς Νήσου τοῦ Πάσχα καὶ ἡ χρονολόγηση τῆς ἐκεῖ ἑλληνικῆς παρουσίας Ὁ «Δαυλὸς» κατ᾽ ἐπανάληψιν ἔχει τεκμηριώσει στὶς στῆλες του τὴν προϊστορικὴ καὶ οἰκουμενικὴ ἐξάπλωσι καὶ παρουσία τῶν Ἑλλήνων μὲ σειρὰ ἄρθρων ἤδη ἀπὸ τὸ ἔτος 1989. Ὡς ἐπιστέγασμα τῆς ὅλης προσπάθειας τὸν Ἰανουάριο καὶ Φεόρου- άριο ὑπὸ τοῦ Ἴωνος Δ. Λάμπρου παρουσιάστηκε (τεύχη 169 καὶ 170) ἐν ἐκτάσει ἡ ἐργασία τοῦ καθηγητῆ τοῦ Πανεπιστηµίου τῆς Χαϊδελόέργης κ. Νόρς Γιόζεφ- σον γιὰ τὶς ἑκατοντάδες ὑπάρχουσες ἑλληνικὲς λέξεις στὶς γλῶσσες τῶν κατοίκων τῶν νησιωτικῶν συμπλεγµάτων τοῦ Εἰρηνικοῦ, ἡ ὁποία ἦταν ἀποκαλυπτική. Ἢ ἀκολουθήσασα συνέντευξη τοῦ καθηγητῆ Γιόζεφσον στὸ τεῦχος 214 πρὸς τὴν συ- νεργάτιδα τοῦ «Δαυλοῦ» κ. Νάνσυ Μπίσκα διαλύει κάθε ἀμφιδολία. Μὲ τὴν παροῦσα θέλω νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς: Στὸ διόλίο τοῦ Φράνσις Μαζιὲρ (Εταποϊς Μαχίετε) «Τὸ Νησὶ τοῦ Πάσχα», ἔκδοσις Κάκτος 1978, ὑπάρχει ἡ ἔντυ- πωσιακὴ πληροφορία τοῦ συγγραφέως, ὅτι τοὺς μεγάλους πολεμιστὲς οἱ κάτοικοι τῆς Νήσου Πάσχα («Πασκουανοὶ») τοὺς ὀνομάζουν «Αρετόα». Ἢ λέξη ἐνθυμίζει ἐντόνως τὴν ἑλληνικὴ «ἀρετή».᾿ Ας δοῦμε ὅμως τὸ κείµενο ὡς ἔχει, στὸ 6ιθλίο τοῦ συγγραφέα: «“᾿Αρετόα» λέγαν στὴν Μαγκαρέόα (Νῆσο τοῦ Πάσχα) τοὺς µεγά- λους ἐκείνους πολεμιστές, ποὺ ξεχωρίζουν ἀπὸ τοὺς ὑπολοίπους γιὰ τὴν ἐξαιρε- τικὴ δύναμη καὶ ἀρετή τους. "Ηταν κάτι σὰν τοὺς εὐρωπαϊκοὺς ἥρωες». Δηλαδή ἡλ. «᾿Αρετόα» ἔχει στὰ «Πασκουανικὰ» τὴν ἔννοια τῆς πολεμικῆς ἱκανότητος καὶ ἀνδρείας. Εἶναι σηµαντικό, ὅτι διαθάζοντας τὴν ἀνωτέρω ἐπεξήγηση τοῦ συγγραφέως Φράνσις Μαζιέρ, εἶναι σὰν νὰ διαδάξῃς ὅμη ρικὸ λεξικὸ τοῦ Πανταζίδου, ἔκδοσις 1. Σιδέρη, σχετικὰ μὲ τὴν ἕλλη νικὴ λέξη ἀρετή: «...παρ᾽ Ὁμήρῳ ἰδίως... 6) ᾿Επὶ ἀνδρῶν, ῥώμη, ἀνδρεία, σωματικὴ ἱκανότητα». ᾿Αλλὰ καὶ στὸ «Μέγα Λεξικὸν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης» τῶν Λίντελλ - Σκὠττ, ἐκδόσεις 1. Σιδέρης /᾿Αθῆναι, ἀναφέ- ρεται γιὰ τὴν λ. ἀρετή: «.. ὑπεροχή, τελειότης, ἱκανότης παντὸς εἴδους, ἀλλὰ παρ᾽ Ὁμήρῳ κυρίως ἐπὶ ἀνδρικῶν ἀρετῶν...». Ὥστε λοιπὸν μία ἑλληνικὴ λέξη μὲ ὁμη- ρικὴ ἔννοια ὑπάρχει αὐτούσια στὸ λεξιλόγιο τῶν κατοίκων τῆς Νήσου τοῦ Πάσχα. Πῶς ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ συμδαίνῃ αὐτό, ὅταν μεταξὺ νήσου τοῦ Πάσχα καὶ Ἑλλάδος παρεμδάλλεται ὁλόκληρος Ὠκεανός; Εἶναι προφανές, ὅτι μόνον μὲ ἄμε- ση ἐπαφὴ μεταξὺ θαλασσοπόρων μπορεῖ νὰ ἐμφυτευθῇ ἡ λ. «᾿Αρετόα» στὴν γλῶσσα τῶν Πασπουανῶν. Ἑπομένως ἐκ τῶν ἀνωτέρω προκύπτει αὐτομάτως τὸ συμπέρα- σμα, ὅτι ἡ ἐπαφὴ μεταξὺ Ἑλλήνων θαλασσοπόρων καὶ κατοίκων τοῦ νησιωτικοῦ συμπλέγματος τοῦ Εἰρηνικοῦ ἐπραγματοποιήθη στὴν ὁμηρικὴ ἐποχὴ ἢ ἀρχαιό- τερα. Τοῦτο σημαίνει, θάσει τῶν νεωτέρων χρονολογήσεων, ὅτι τουλάχιστον πρὶν ἀπὸ τὸ 3000 π.Χ. ἡ γλῶσσα τῶν ὁμηρικῶν χρόνων διεκινεῖτο ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ μη- τρόπολη στοὺς ἀντίποδές της (6λ. Κ. Β. Κουτρουδέλη, «Ἡ ἀναχρονολόγηση τῆς Προϊστορίας κυρίως μὲ δάση τὶς ἀστρονομικὲς πληροφορίες ἀρχαίων συγγραφέ- ὧν», ἔκδ. «Δαυλὸς» 1999). Ἐπαφὴ ἡ ὁποία ἀπελευθερώνει τοὺς Ἕλληνες θαλασ- σοπόρους ἀπὸ τὴν φυλακὴ τῆς Μεσογείου καὶ τοὺς ἑλληνικοὺς ἀποικισμοὺς ἀπὸ τὸ χρονικὸ ὅριο τοῦ 1100 π.Χ., ὅπου οἱ «εἰδικοὶ» τοὺς ἔχουν καταδικάσει. Βασίλης Κατσιαδράμης