ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ: Ἕνας Ἕλληνας μέσα σ ̓ ἕνα ἀνελληνικὸ Ρωμέικο Κόσμο χουν περάσει 74 χρόνια ἀπὸ τὸν θάνατὸ του καὶ ὁ Περικλῆς Γιαννόπουλος συνεχίζει νὰ μᾶς προβληματίζει, τόσο ὁ ἵδιος, μὲ τὴν ἰσχυρὴ καὶ ἰδιότυπη προσώπικότητά του, ὅσο καὶ τὸ ἔργο του, ποὺ ἀκόμα καὶ σήμερα παραμένει ἕνα αἴνιγμα ποὺ ἐπιδέχεται τὶς πιὸ ἀντίθετες ἑρμηνεῖες. Βέβαιο εἶναι, πὼς ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ποὺ «ᾱπὸ ζωϊκὴ ἀδυναμία», ὅπως ἔγραψε γι αὖὐτὸν ὁ Ἴων Δραγούμης, βιάστηκε νὰ πεθάνει. ἦταν ἕνα πρωτότυπο, φωτεινὸ μυαλό, μὲ μιὰν ἰδιαίτερα ἔντονη αἴσθηση τῆς ἑλληνικότητας. Κι’ ὅλας ἔχουμε μπροστά μας τὸ πρῶτο πρόβλημα ποὺ ἀνακύπτει ἀπὸ μιὰ κάπως πιὸ στενὴ προσέγγισή του. Τί ἦταν ὁ ἴδιος; Τί ἦταν, ποιὸ μήνυμα περιεῖχε τὸ ἔργο του; "Οσο κι’ ἄν τὰ ἐρωτήματα εἶναι ἁπλά, ὁδηγοῦν σὲ ἀπαντήσεις ποὺ δὲν βρίσκουν ὅλους σύμφωνους. Γιὰ τὸ Ἴωνα Δραγούμη ὁ Γιαννόπουλος εἶναι ἕνας παρατηρητὴς καὶ ποιητικὸς φιλόσοφος"). Γιὰ τὸν ἴδιο ὁ Γρ. Ξενόπουλος ἀποφαίνεται, πὼς εἶναι ἕνας μεγάλος πεζογράφος 2. "Αλλοι, ᾧστόσο, τοῦ ἀρνοῦνται τὴν ἰδιότητα τοῦ λογοτέχνη. «Δὲν εἶναι λογοτέχνης», ἀποφαίνεται τελεσίδικα ὁ Λίνος Πολίτης, ποὺ μᾶς λέει ἀκόμα, πὼς δὲν μπόρεσε νὰ γίνει ποιητής, ἀλλὰ ἔγινε κάτι ἄλλο. ̓Επιστρέφοντας, ἀπὸ τὸ Παρίσι, ὅπου πῆγε νὰ σπουδάσει γιατρὸς ἀλλὰ δὲν ὁλοκλήρωσε τὶς σπουδές του, ἀνακάλυψε «τὸ ἑλληνικὸ φῶς καὶ τὸ ἑλληνικὸ πνεῦμα, καὶ προσπαθεῖ νὰ ἀρτιώσει ἕνα μήνυμα μὲ κέντρο τὴν ἑλληνικὴ αἱἷσθηση, τὴν ἑλληνικὴ παράδοση»"". ̓Αντίθετη γνώμη ἔχει ἕνας ἄλλος ἱστορικὸς τῆς λογοτεχνίας μας, ὁ κ. Θ. Δημαρᾶς. "Αν καὶ ἀποφεύγει νὰ μᾶς τὸν χαρακτηρίσει εὐθέως, τὸν ἐντάσσει στοὺς δόκιμους πεζογράφους τῆς πρώτης δεκαετίας τοῦ αἰώνα, ποὺ προσπάθησε «νὰ! ἀρτιώσει τὴν ἀκέρια μορφὴ τῆς Ελλάδας στηριγμένος στὴν ἀγάπη του, ἀλλὰ καὶ σὲ κάθε λογῆς γνώση καὶ ἐμπειρία»), Καρπὸς αὐτῆς τῆς σχεδὸν ἐνοραματικῆς διείσδυσής του οτὸ πρόβλημα καὶ τὸ ὅραμα τῆς ἑλληνικότητας εἶναι μιὰ καινούργια θέση γιὰ τὸν ἑλληνισμὸ ἤ, καλύτερα, μιὰ ποιητικὴ σύλληψή του. Μέσα ἀπὸ τὰ διασωσμένα κείμενά του, γραμμένα ὅλα μὲ μιὰν ὑπερβατικὴ διάθεση, ὅπου ἡ ὑπερβολὴ σμίγει μὲ τὴν ἔξαρση καὶ τὸ πάθος, προβάλλει μιὰ σαφῶς ἰδιότυπη καί, φοβοῦμαι, λίγο ἐξωπραγματικὴ ἑλληνικότητα, πού, ὡστόσο, μᾶς γοητεύει ἀκόμα καὶ σήμερα. "Αν κρίνουμε ἀπὸ τὴν βαθύτατη ἐπίδραση ποὺ εἶχαν οἱ ἰδέες του σὲ μερικὰ ἐκλεκτὰ πνεύματα τῆς ἐποχῆς του, καὶ ἰδίως τὸν φίλο του Ἴωνα Δραγούμη, ἀλλὰ καὶ τὴν ᾱδιαφορία ποὺ ἔδειξε ἀπέναντί του τὸ ἀθηναϊκὸ περιβάλλον τῆς ἐποχῆς του, ἐρχόμαστε νὰ πιστέψουμε, πὼς πέρα ἀπὸ κάθε τι ἄλλο ἦταν καὶ ἕνας μεγάλος πρωτοπόρος γιὰ τὸ καιρό του, ἕνας πρόδρομος. Ὅπως ὑποθέτουν, ἴσως νάχε καταληφθεῖ ἀπὸ τὴν ἰδέα πώς, αὐτοκτονώντας, θ ̓ ἀνάγκαζε τοὺς καλύτερους Ἕλληνες νὰ προσέξουν τὶς ἰδέες του, καὶ ἔτσι «ὁ σπόρος τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἐμορφιᾶς, ποὺ εἶχε σπείρει, θἄάπιανε εὐκολώτερα στὶς ψυχές των ὕστερα ἀπὸ τὴ θετικὴν αὐτὴ πράξη του, τὴ νίκη του πάνω στὸν ἑαυτό του»""". ̓Ανεξάρτητα ὅμως ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ θάνατός του, πραγματικά, ἐντυπωσίασε (4) Φίλιππος Δραγούμης, «Περικλῆς Γιαννόπουλος», ἀνάτυπο ἀπὸ τὰ «Νέα Γράμματα» τοῦ 1938, σελ. 12. (2) Ἐφημερὶς « Ἐμπρός». 15.4.1940. (3) Λίνου Πολίτη, « Ἱστορία τῆς Νεοελληνικῆς Λογοτεχνίας», γ ̓ ἔκδοση, ̓Αθήνα 1980, «Μορφωτικὸ Ἵδρυμα Ἔθν. Τραπέζης». (4) κ. Θ. Δημαρᾶ, « Ἱστορία τῆς Νεοελληνικῆς Λογοτεχνίας», δ ̓ Ἔκδοση, «Ἴκαρος», ̓Αθήνα 1968, σελ. 400-401. (5) Φίλιππος Δραγούμης, ὅπου ὑποσημ. , σελ. 13.