ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Γ. ΡΟΖΟΣ ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ: Ἕνας Ἕλληνας µέσα σ᾽ ἕνα ἀνελληνικὸ Ρωμέικο Κόσμο χουν περάσει 74 χρόνια ἀπὸ τὸν θάνα- τὸ του καὶ ὁ Περικλῆς Γιαννόπουλος συνεχίζει νὰ μᾶς προβληματίζει, τόσο ὁ ἵ- διος, μὲ τὴν ἰσχυρὴ καὶ ἰδιότυπη προσώπι- κότητά του, ὅσο καὶ τὸ ἔργο του, ποὺ ἀκό- μα καὶ σήµερα παραμένει ἕνα αἴνιγμα ποὺ ἐπιδέχεται τὶς πιὸ ἀντίθετες ἑρμηνεῖες. Βέ- βαιο εἶναι, πὼς ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ποὺ «ᾱ- πὸ ζωϊκὴ ἀδυναμία», ὅπως ἔγραψε γι αὖὐ- τὸν ὁ Ἴων Δραγούμης, βιάστηκε νὰ πεθά- νει. ἦταν ἕνα πρωτότυπο, φωτεινὸ μυαλό, μὲ μιὰν ἰδιαίτερα ἔντονη αἴσθηση τῆς ἑλλη- νικότητας. Κι’ ὅλας ἔχουμε μπροστά µας τὸ πρῶτο πρόβλημα ποὺ ἀνακύπτει ἀπὸ μιὰ κάπως πιὸ στενὴ προσέγγισή του. Τί ἦταν ὁ ἴδιος; Τί ἦταν, ποιὸ μήνυμα περιεῖχε τὸ ἔργο του; "Οσο κι’ ἄν τὰ ἐρωτήματα εἶναι ἁπλά, ὁδη- γοῦν σὲ ἀπαντήσεις ποὺ δὲν βρίσκουν ὅ- λους σύµφωνους. Γιὰ τὸ Ἴωνα Δραγούμη ὁ Γιαννόπουλος εἶναι ἕνας παρατηρητὴς καὶ ποιητικὸς φιλόσοφος"). Γιὰ τὸν ἴδιο ὁ Γρ. Ξενόπουλος ἀποφαίνεται, πὼς εἶναι ἕνας μεγάλος πεζογράφος 2. "Αλλοι, ᾧστόσο, τοῦ ἀρνοῦνται τὴν ἰδιότητα τοῦ λογοτέχνη. «Δὲν εἶναι λογοτέχνης», ἀποφαίνεται τελε- σίδικα ὁ Λίνος Πολίτης, ποὺ μᾶς λέει ἀκό- μα, πὼς δὲν μπόρεσε νὰ γίνει ποιητής, ἀλ- λὰ ἔγινε κάτι ἄλλο. ᾿Επιστρέφοντας, ἀπὸ τὸ Παρίσι, ὅπου πῆγε νὰ σπουδάσει για- τρὸς ἀλλὰ δὲν ὁλοκλήρωσε τὶς σπουδές του, ἀνακάλυψε «τὸ ἑλληνικὸ φῶς καὶ τὸ ἑλληνικὸ πνεῦμα, καὶ προσπαθεῖ νὰ ἀρτιώ- σει ἕνα μήνυμα μὲ κέντρο τὴν ἑλληνικὴ αἱἷ- σθηση, τὴν ἑλληνικὴ παράδοση»"". ᾽Αντί- θετη γνώμη ἔχει ἕνας ἄλλος ἱστορικὸς τῆς λογοτεχνίας μας, ὁ κ. Θ. Δημαρᾶς. "Αν καὶ ἀποφεύγει νὰ μᾶς τὸν χαρακτηρίσει εὐ- θέως, τὸν ἐντάσσει στοὺς δόκιµους πεζο- γράφους τῆς πρώτης δεκαετίας τοῦ αἰώνα, ποὺ προσπάθησε «νὰ! ἀρτιώσει τὴν ἀκέρια μορφὴ τῆς Ελλάδας στηριγµένος στὴν ἀγά- πη του, ἀλλὰ καὶ σὲ κάθε λογῆς γνώση καὶ ἐμπειρία»), Καρπὸς αὐτῆς τῆς σχεδὸν ἐνοραματικῆς διείσδυσής του οτὸ πρόβλημα καὶ τὸ ὅρα- μα τῆς ἑλληνικότητας εἶναι μιὰ καινούργια θέση γιὰ τὸν ἑλληνισμὸ ἤ, καλύτερα, μιὰ ποιητικὴ σύλληψή του. Μέσα ἀπὸ τὰ δια- σωσμένα κείμενά του, γραμμένα ὅλα μὲ μιὰν ὑπερβατικὴ διάθεση, ὅπου ἡ ὑπερβολὴ σμίγει μὲ τὴν ἔξαρση καὶ τὸ πάθος, προ- βάλλει μιὰ σαφῶς ἰδιότυπη καί, φοβοῦμαι, λίγο ἐξωπραγματικὴ ἑλληνικότητα, πού, ὡστόσο, μᾶς γοητεύει ἀκόμα καὶ σήμερα. "Αν κρίνουμε ἀπὸ τὴν βαθύτατη ἐπίδραση ποὺ εἶχαν οἱ ἰδέες του σὲ μερικὰ ἐκλεκτὰ πνεύματα τῆς ἐποχῆς του, καὶ ἰδίως τὸν φί- λο του Ἴωνα Δραγούμη, ἀλλὰ καὶ τὴν ᾱ- διαφορία ποὺ ἔδειξε ἀπέναντί του τὸ ἀθη- ναϊκὸ περιβάλλον τῆς ἐποχῆς του, ἐρχόμα- στε νὰ πιστέψουμε, πὼς πέρα ἀπὸ κάθε τι ἄλλο ἦταν καὶ ἕνας μεγάλος πρωτοπόρος γιὰ τὸ καιρό του, ἕνας πρόδρομος. Ὅπως ὑποθέτουν, ἴσως νάχε καταληφθεῖ ἀπὸ τὴν ἰδέα πώς, αὐτοκτονώντας, θ᾽ ἀνάγκαζε τοὺς καλύτερους Ἕλληνες νὰ προσέξουν τὶς ἰδέες του, καὶ ἔτσι «ὁ σπόρος τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἐμορφιᾶς, ποὺ εἶχε σπείρει, θἄάπιανε εὐκολώτερα στὶς ψυχές των ὕστερα ἀπὸ τὴ θετικὴν αὐτὴ πράξη του, τὴ νίκη του πάνω στὸν ἑαυτό του»""". ᾿Ανεξάρτητα ὅμως ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ θάνατός του, πραγματικά, ἐντυπωσίασε (4) Φίλιππος Δραγούμης, «Περικλῆς Γιαννόπουλος», ἀνάτυπο ἀπὸ τὰ «Νέα Γράμματα» τοῦ 1938, σελ. 12. (2) Ἐφημερὶς « Ἐμπρός». 15.4.1940. (3) Λίνου Πολίτη, « Ἱστορία τῆς Νεοελληνικῆς Λογοτεχνίας», γ᾽ ἔκδοση, ᾿Αθήνα 1980, «Μορ- φωτικὸ Ἵδρυμα Ἔθν. Τραπέζης». (4) κ. Θ. Δημαρᾶ, « Ἱστορία τῆς Νεοελληνικῆς Λογοτεχνίας», δ᾽ Ἔκδοση, «Ἴκαρος», ᾿Αθήνα 1968, σελ. 400-401. (5) Φίλιππος Δραγούμης, ὅπου ὑποσημ. , σελ. 13.