OI ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ TOY ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ λγ. Πολύβιος Ὁ Μεγαλοπολίτης ἱστορικὸς δὲν διαθέτει τὸ λεπτὸ καὶ χαριτωμένο ὕφος τοῦ Ἡροδότου οὔτε τὴν κριτικὴ ἱκανότητα καὶ τὴν ἀντικειμενικότητα τοῦ Θουκυδίδου. Εἶναι ὅμως ἐξαιρετικὰ μορφωμένος. Σπούδασε γεωμετρία, ἀστρονομία, ἰατρικὴ καὶ πρὸ παντὸς γεωγραφία, ἐπιστῆμες ποὺ τὸν βοήθησαν στὴν συγγραφὴ τῆς Παγκοσμίου Ἱστορίας του, τῆς ὁποίας σεμνύνεται νὰ θεωρῆται γεννήτωρ, ἀφοῦ «οὐδεὶς τῶν μέχρι τότε ἱστορικῶν ἀνέλαβε τὴν ἀποστολὴν νὰ γράψῃ μίαν παγκόσμιον ἱστορίαν» (A´, 4). Τὸ κοσμοείδωλο τοῦ Πολυβίου εἶναι σύμμορφο μὲ τὴν ταραγμένη καὶ νεφελώδη ἐποχὴ ποὺ ἔζησε· μία ἐποχὴ ἀδιάκοπων πολέμων μεταξὺ Ἀθηναίων καὶ Πελοποννησίων, Ἀχαιῶν καὶ Αἰτωλῶν, Αἰτωλῶν καὶ Μακεδόνων, Ἑλλήνων καὶ Γαλατῶν. Τίποτε δὲν ἦταν σταθερὸ καὶ βέβαιο, ἀλλ’ ὅλα ἐξηρτῶντο ἀπὸ τὴν τύχη, «ἡ ὁποία <ἐν τέλει> καθωδήγησε ὅλα τὰ κοσμοϊστορικὰ γεγονότα πρὸς τὴν κατεύθυνση τῆς παγκοσμίου κυριαρχίας τῶν Ρωμαίων» (A´, 34). Ἡ «τύχη» τοῦ ἱστορικοῦ δὲν ἔχει τὴν ἔννοια τῆς συμπτώσεως ἢ τοῦ ἀπροσδιορίστου παράγοντος, ἀλλ’ ἐπέχει θέση ὑπερφυσικῆς ὀντότητος, τῆς ὁποίας ἡ χεὶρ καθοδηγεῖ τὸν κόσμο. Αὐτὸ σημαίνει, ὅτι ὁ ἱστορικὸς στὸ σημεῖο αὐτὸ ἐμφανίζει μιὰν ὑπαναχώρηση στὴν πρὸ τοῦ ἰωνικοῦ διαφωτισμοῦ ἐποχή. Ἡ γλῶσσα τοῦ Πολυβίου εἶναι ἕνα εἶδος καθαρεύουσας, ποὺ ἐχρησιμοποιεῖτο ἀπὸ τὶς ἐπίσημες κρατικὲς ἀρχές, γι’ αὐτὸ καὶ δέχθηκε τὶς ἐπικρίσεις τῶν ἀττικιστῶν καὶ ἰδίως τοῦ Διονυσίου. Ὁ Glover μάλιστα σημειώνει, ὅτι «τὸ ἔργο τοῦ Πολυβίου μπορεῖ ν’ ἀναγνωσθῇ σ’ ὅλες τὶς ἄλλες γλῶσσες ἐκτὸς ἀπὸ τὴν γλῶσσα τοῦ συγγραφέως». Ὁ ἱστορικὸς ὑπῆρξε υἱὸς τοῦ Λυκόρτα καὶ μαθητὴς τοῦ Φιλοποίμενος καὶ τοῦ Ἀράτου, ποὺ ἦσαν ἄνδρες ἐνάρετοι καθ’ ὅλα ἀλλὰ τοπικιστές· ἕνας τοπικισμός, ποὺ κληρονομήθηκε ἀπ’ τὸν Πολύβιο, ὁ ὁποῖος μισεῖ καὶ εἰρωνεύεται τὸ «ἰοστεφὲς ἄστυ» καὶ τὶς ἀρχές του τῆς ἰσονομίας, τἠς ἐλευθερίας τοῦ λόγου καὶ τῆς δικαιοσύνης, οἱ ὁποῖες κατὰ τὴν γνώμη του μόνο στήν Ἀχαϊκὴ Συμπολιτεία λειτουργοῦσαν πραγματικά. Ὁ τοπικισμός του εὐθύνεται καὶ γιὰ τὴν ἀλλοπρόσαλλη ἄποψή του περὶ ἐλευθερίας, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν ἔλλειψη ἀντικειμενικότητας σὲ πολλὲς περιπτώσεις, μιὰ ἀρετὴ ποὺ τὴν θεωρεῖ πρωταρχικὴ γιὰ τὸν οἱονδήποτε ἱστορικό. Ἡ ἱστορία, κατὰ τὸν Πολύβιο, ἀποτελεῖ τὸν καλύτερο δάσκαλο τῶν ἀνθρώπων. Τὰ ἐκ τῆς ἱστορίας διδάγματα προετοιμάζουν τοὺς ἀνθρώπους γιὰ τὴν πολιτικὴ δραστηριότητα, ἡ δὲ ἀνάμνηση τῶν συμφορῶν τῶν παλαιοτέρων τοὺς καθιστοῦν ἱκανοὺς νὰ ὑπομένουν εὐγενικὰ καὶ ἀξιοπρεπῶς τὶς μεταβολὲς τῆς μοίρας. Ὁ ἱστορικὸς ὀφείλει νὰ ἐπικρίνῃ τοὺς φίλους του καὶ νὰ ἐγκωμιάζῃ τοὺς ἐχθρούς του, ὅταν οἱ περιστάσεις τὸ ἐπιβάλλουν. Νὰ εἶναι γενικῶς ἀντικειμενικὸς καὶ φιλαλήθης, διότι στὴν ἀντίθετη περίπτωση εἶναι ἄχρηστος, ὅπως ἄχρηστο εἶναι τὸ ζῷο, ποὺ χάνει τὴν ὅρασή του (A´, 14 κ.ἑ.). Ἡ μέθοδος ποὺ ἀκολουθεῖ ὁ Πολύβιος δὲν εἶναι τεμαχιστικὴ καὶ ἐπαγωγι-