O ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΧΩΡΕΣ* B. «Εἰδήσεις διὰ τὰ Ἀνατολικὰ μέρη», «Ἑλληνικὸς Τηλέγραφος», «Ἑρμῆς ὁ Λόγιος» καὶ «Καλλιόπη» I. O ΝΕΟΦΥΤΟΣ ΔΟΥΚΑΣ KAI H ΑΥΣΤΡΙΑΚΗ ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ Ἀποτέλεσμα τῆς συνεργασίας τῶν Μαρκιδῶν - Πούλιου μὲ τὸν Ρήγα καὶ τῆς παύσης τῆς «Ἐφημερίδος» ἦταν ἡ ἀναδίπλωση τῆς ἐκδοτικῆς ἔντυπης προσπάθειας τῆς ἑλληνικῆς παροικίας τῆς Βιέννης καὶ ἡ αὐστηρὴ ἀντιμετώπιση ἀπὸ τὶς ἀρχὲς νέων ἐγχειρημάτων. Πρακτικὰ μεταφράζεται σὲ δεκατρία χρόνια χωρὶς ἑλληνικὴ ἐφημερίδα, ἀρχῆς γενομένης μὲ τὴν ἄρνηση τῶν ἀρχῶν στὸν ἱερέα τῆς ἑλληνικῆς ὀρθοδόξου κοινότητας τοῦ Τοκάι (6) Πολυζώη Κοντό, νὰ ἀνοίξῃ ἑλληνικὸ τυπογραφεῖο (28-8-1798). Ἕνα ἐπίσημο ἔγγραφο τοῦ 1806 πρὸς τὸ ὑπουργεῖο ἐξωτερικῶν ἀναφέρει: «Ἔκτοτε παρουσιάσθησαν πολλοὶ ἐνδιαφερόμενοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ συνεχίσουν τὴν ἔκδοσιν τῆς παυθείσης ἐφημερίδος». Γνωρίζουμε τὴν αἴτηση τοῦ λόγιου ἱερέα τοῦ ναοιῦ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου (τῆς ἑλληνικῆς κοινότητας, ποὺ συγκέντρωνε Ἕλληνες μὲ τούρκικη ὑπηκοότητα) Νεόφυτου Δούκα (1760 - 1845) καὶ τὴν αἴτηση τοῦ αὐστριακοῦ Ἰωσὴφ Φραγκίσκου Halle, διευθυντῆ πρακτικοῦ λυκείου στὴν Βιέννη καὶ λογοκριτῆ τῶν ἑλληνικῶν βιβλίων, ποὺ ὑποβλήθηκαν τὸ 1804 καὶ τὸ 1805. Οἱ αἰτήσεις δὲν κατατέθηκαν τὴν ἴδια ἐποχή, ὅμως τὶς κατέστησε σύγκαιρες ἡ ὑπερβολικὴ ἀδιαφορία τῶν αὐστριακῶν ἀρχῶν – ἡ ἔγκριση δόθηκε τὸ 1807 – καὶ οἱ ταραχὲς στὴν Εὐρώπη. Ἂν καὶ ἐξ ἀρχῆς ἡ ὑπόθεση τοῦ λόγιου ἱερέα ἦταν χαμένη, ἀξίζει νὰ συγκρίνουμε τὰ ἐπιχειρήματα, μὲ τὰ ὁποῖα οἱ δύο ἄνδρες ζητοῦσαν τὴν ἔγκριση τῶν αὐστριακῶν ἀρχῶν. Στὴν αἴτησή του ὁ N. Δούκας θεωρεῖ, πὼς ἡ ἐφημερίδα τῶν Μαρκιδῶν - Πούλιου παύθηκε «ἐξ αἰτίας συμπτώσεως», σὲ ἀντίθεση μὲ τὸν Halle, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν ἄποψη, ὅτι «ὁ συντάκτης ὑποπέσας εἴς τινας ἀξιοποίνους ἐνεργείας ἐτιμωρήθη ὡς ὤφειλε, παυθείσης ἐν συνεχείᾳ τῆς ἐφημερίδος». Ἂν καὶ ὁ N. Δούκας θεωρῇ τὴν ἐφημερίδα «ὠφελιμώτατον μέσον διὰ τὴν προαγωγὴν τῶν κρατικῶν συμφερόντων», πείθει περισσότερο ὁ Halle, ἀφήνοντας νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ἡ ἐφημερίδα θὰ προάγῃ τὰ κρατικὰ συμφέροντα: «τὸ αὐστριακὸν κράτος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν ἐν *Βλέπε τὸ πρῶτο μέρος τῆς ἔρευνας στὸ τεῦχος 216 (Δεκεμβρίου 1999), σ.σ. 13693-13698.