ΔΥΟ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ KAI MIA ΑΠΑΝΤΗΣΗ «Φυσικοί», «ἀνθρωπολόγοι», «ὑλιστὲς» καὶ «ἰδεαλιστὲς» Ἕλληνες φιλόσοφοι [Δημοσιεύομε κατωτέρω ἐπιστολὲς α) τοῦ καθηγητῆ τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δρ. Ἀνα- στασίου Κοβάτση καὶ β) τοῦ κ. Ἰωάννου Κυπαρισσοῦ, οἱ ὁποῖες, ἀμφότερες, ἀναφέρονται στοὺς διάφορους χαρα- κτηρισμοὺς ποὺ ἀποδίδουν οἱ νεώτεροι στοὺς ἀρχαίους Ἕλληνες φιλοσόφους, μαζὶ μὲ ἕνα δικό μας σχόλιο στὸ τέ- λος, ποὺ ἀποτελεῖ κοινὴ ἀπάντηση καὶ στὶς δύο ἐπιστολές.] 1. Περὶ «φυσικῶν» καὶ «ἀνθρωπολογικῶν» φιλοσόφων Ἀγαπητὲ κ. Λάμπρου, Ἐδῶ καὶ μερικὰ χρόνια διαβάζω τοὺς Προσωκρατικοὺς φιλόσοφους (μᾶλλον) ἐρασιτεχνικὰ καὶ μοῦ δημι- ουργήθηκαν πρόσφατα δύο ἀπορίες, τὶς ὁποῖες ἐκθέτω παρακάτω, καὶ ἐὰν κανεὶς ἐκ τῶν «ἐπαϊόντων» μπορῇ νὰ μοῦ τὶς λύσῃ, θὰ χαιρόμουν πάρα πολύ. 1) Ἐνῷ μέχρι πρό τινος ὅλοι οἱ εἰδι- κοὶ καὶ ἐπαΐοντες χαρακτήριζαν (Ἕλληνες καὶ ἰδίως ξένοι) τοὺς προ- σωκρατικοὺς ὡς «φυσικοὺς φιλόσο- φους» ἢ «κοσμολόγους», τονίζοντας ὅτι αὐτοὶ δὲν εἶχαν καμμία θέση μὲ τὴν ἠθικὴ καὶ ἀνθρωπολογικὴ φιλοσοφία, ἡ ὁποία ἄρχισε, κατ’ αὐτούς, μὲ τοὺς Σωκράτη - Πλάτωνα, ἔρχεται πρόσφα- τα ὁ καθηγητὴς Δημ. Παπαδῆς τοῦ Πανεπιστημίου Κύπρου καὶ μὲ τὰ δύο βιβλία του («Ἡράκλειτος περὶ ἀνθρώ- που», ἐκδόσεις Σύγχρονη Παιδεία 1995 καὶ «Ἡ Ἀνθρωπολογία τῶν Προσω- κρατικῶν», ἐκδόσεις Παπαδήμα 1996) καὶ μὲ τεκμηριωμένα στοιχεῖα καὶ ἀνα- λύσεις ἀποδεικνύει, ὅτι οἱ Προσωκρα- τικοὶ ἦταν οἱ πρῶτοι ἀνθρωπολογικοὶ φιλόσοφοι καὶ δὲν ἐνδιαφέρθηκαν μό- νο γιὰ τὴ «φύση» καὶ τὰ στοιχεῖα της, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὸν«ἄνθρωπο καὶ τὴν ψυ- χή του». 2) Ἐνῷ μέχρι πρό τινος νόμιζα, καὶ πολλοὶ ἰσχυρίζονταν, ὅτι οἱ Προσω- κρατικοὶ δημιούργησαν τὴ φυσικὴ φι- λοσοφία (ἢ καὶ τὴν ἀνθρωπολογικὴ κατὰ τὸν κ. Δ. Παπαδῆ) ἐκ τοῦ μηδε- νός, ἐνῷ οἱ Σωκράτης - Πλάτων βρῆκαν «μαγιά» ἀπὸ αὐτοὺς καὶ τὴν ἐπεξέτει- ναν, σήμερα διερωτῶμαι, μήπως καὶ αὐτοὶ (οἱ Προσωκρατικοὶ) βρῆκαν κά- ποια μαγιὰ ἀπὸ τὰ γραπτὰ τοῦ Ἀλκμᾶνος («Δαυλός» Νοεμβρίου 1999, σελ. 13565) ἢ καὶ τοῦ Ὀρφέα καὶ τῶν Ὀρφικῶν, ποὺ τὰ γραπτά των καὶ δὴ τὰ περὶ ἄστρων, ἀστρονομίας κ.λπ. θε- ωροῦνται σήμερα σπουδαίας σημασίας καὶ σπουδαιότητας. Ἦταν λοιπὸν οἱ Προσωκρατικοὶ 1) ἀνθρωπολόγοι φιλόσοφοι; 2) ἀλλὰ μὲ