OI ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ TOY ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ κδ. Διόδωρος Σικελιώτης Τὸ τόλμημα τοῦ Διοδώρου νὰ συγγράψῃ μίαν παγκόσμια καὶ διαχρονικὴ ἱστορία ὑπῆρξεν ὄντως μοναδικὸ καὶ ὑπεράνθρωπο, ἀνεξαρτήτως ἄν αὐτὸ δὲν ἔγινε ἔργο ἀντάξιο τῶν δικῶν μας προσδοκιῶν καὶ τῶν φιλοδοξιῶν τοῦ συγγραφέως ἐξαιτίας τῶν ἀνυπέρβλητων ἀντικειμενικῶν δυσκολιῶν καὶ τῆς ἀπειρίας του. Ἡ «Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη» του ὅμως, ἔστω καὶ μὲ τὰ λάθη καὶ τὶς ἀτέλειές της, μπορεῖ νὰ κατατάξῃ δικαίως τὸν Σικελιώτη μεταξὺ τῶν δημιουργῶν τοῦ Παγκοσμίου Πολιτισμοῦ. Τὸ κοσμοείδωλο τοῦ ἱστορικοῦ ἀντικατοπτρίζει τὸ πνεῦμα καὶ τὸν πολιτισμὸ τῆς ἐποχῆς του, ποὺ διέπονται ἀπὸ τὶς ἀρχὲς τῆς παγκοσμιότητος καὶ τοῦ στωικισμοῦ. Ἡ κοσμοκρατορία τῆς Ρώμης προκαλεῖ βαθειὲς ἀλλαγὲς στὴν ψυχολογία, τὸν τρόπο σκέπτεσθαι καὶ τὶς συνειδήσεις τῶν ἀνθρώπων καὶ οἱ στωικὲς ἀντιλήψεις περὶ «Θείας Προνοίας» καὶ ὠφελιμισμοῦ (ξένες καὶ ἐντελῶς ἄγνωστες ἕως τότε στὴν ἑλληνικὴ ἀντίληψη τῆς ζωῆς καὶ τοῦ κόσμου) ἐπηρεάζουν βαθύτατα τὶς σκέψεις καὶ τοὺς διαλογισμοὺς τῶν διανοητῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ὁ Διόδωρος ἀπορρίπτει τὶς θεωρὶες τῶν φυσικῶν φιλοσόφων καὶ καταφάσκει στὸ θεϊσμό. Ἡ «Θεία Πρόνοια» εἶν’ αὐτὴ ποὺ ἔβαλε σὲ ἁρμονικὴ τάξη τοὺς ἀστέρες καὶ τὴ Γῆ, κι αὐτὴ κατευθύνει καὶ διαμορφώνει τὶς ἱστορικὲς πραγματικότητες, ἀπονέμοντας τὸ μερίδιο ποὺ ἀναλογεῖ στὸ κάθε ἄτομο καὶ στὸν κάθε λαό. «Σκεῦος ἐκλογῆς» τῆς «Θείας Πρόνοιας» ἀποτελεῖ καί ἡ Ρώμη, μέσα στοὺς κόλπους τῆς ὁποίας ἀνθεῖ ἡ στωικὴ ἰδέα τῆς «κοσμοπόλεως», τῆς ἑνιαίας κοινότητος, τῆς κοινῆς ζωῆς. Ἡ ἱστορία καὶ ὁ πολιτισμὸς ἑκάστου λαοῦ ἀποτελοῦν πολύτιμη συνεισφορὰ στὸν κοσμοπολιτισμὸ τῆς Ρώμης, γι’ αὐτὸ καὶ οἱ διανοητὲς ὀφείλουν νὰ τοὺς συγκεντρώσουν καὶ νὰ τοὺς παρουσιάσουν εἰς μίαν καθολικὴ σύνθεση, ποὺ νὰ δίδῃ τὴν εἰκόνα «μιᾶς... τινος πόλεως» (A´, 3). Κάτω ἀπὸ τὴν ἐπίρροια τοῦ πνεύματος αὐτοῦ οἱ ἐπιστῆμες, ἡ φιλοσοφία καὶ οἱ τέχνες διαφοροποιοῦνται ἀπὸ τὰ μέχρι τότε ἰσχύοντα καὶ προσπαθοῦν νὰ ἐκφράσουν καὶ νὰ ὑπηρετήσουν τὴν νέα αὐτὴ πραγματικότητα, πρᾶγμα ποὺ τὸ ἐνεθάρρυνε καὶ τὸ ἐπιχορηγοῦσε πλουσιοπάροχα τὸ ρωμαϊκὸ imperium, ὅπως μᾶς πληροφορεῖ ὁ ἴδιος ὁ συγγραφέας (A´, 4). «Σκεύη ἐκλογῆς» τῆς «Θείας Πρόνοιας» ἀποτελοῦν καὶ οἱ ἱστορικοί, τῶν ὁποίων τὰ ἔργα ἀποτελοῦν «χρηματιστήρια» τῆς γνώσεως τοῦ παρελθόντος, ποὺ χρησιμεύει στὴ βελτίωση τοῦ ἤθους καὶ τῆς διαγωγῆς τῶν ἀνθρώπων. «Γιατὶ πρέπει νὰ θεωροῦμε τὴν ἱστορία φρουρὸ τῆς ἀρετῆς τῶν ἐπιφανῶν ἀνθρώπων, μάρτυρα τῆς μοχθηρίας τῶν φαύλων καὶ εὐεργέτη ὁλοκλήρου τοῦ ἀνθρωπίνου γένους». Ἐξυπακούεται, ὅτι οἱ ἄλλες ἐπιστῆμες καὶ τέχνες κατέχουν ὑποδεέστερη θέση· ἀπόδειξη, ὅτι, ἐνῷ, τὰ ἔργα τους καταστρέφονται ἀπ’ τὶς ἀλλαγὲς τῶν καταστάσεων, τὰ ἔργα τῆς ἱστορίας μένουν ἀθάνατα παντοτεινά. «Παρατηρῶντας κι ἐμεῖς, ὅτι οἱ ἱστορικοὶ δικαιώνονται στὴ ζωή, ἀνελάβαμε μ’ ἐνθουσιασμὸ ἕνα παρόμοιο ἔργο» (A´, 3).