O ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΣΤΟ ΠΑΡΙΣΙ ΠΡΙΝ ΑΠΟ THN ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ TOY ’21 Γ. Οἱ ἐφημερίδες «Ἀθηνᾶ», «Μουσεῖον», «Μέλισσα»* Στὸ Παρίσι κυκλοφόρησε στὶς 29 Φεβρουαρίου 1819 τὸ περιοδικὸ «Ἀθηνᾶ» (Φεβρουάριος-Μάιος 1819). Ἡ δημιουργία περιοδικοῦ μακριὰ ἀπὸ τὴ μοναρχικὴ Αὐστρία, ἰδίως στὸ φιλελεύθερο Παρίσι, εἶχε σὰν ἀποτέλεσμα τὴν ἀλλαγὴ τοῦ ἐκδοτικοῦ κατεστημένου. Ἐκείνη τὴν ἐποχὴ κυκλοφοροῦσε καὶ ἡ ὁμώνυμη γαλλικὴ ἐφημερίδα «Ἀθηνᾶ». Ἡ «Ἀθηνᾶ» ἦταν τὸ πρῶτο ἑλληνικὸ περιοδικὸ πέρα ἀπὸ τὰ σύνορα τῆς ἑλληνικῆς παροικίας τῆς Βιέννης, καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ μιὰ πρωτοπορία. Ὑπεύθυνος ἔκδοσης ἦταν ὁ Σμυρναῖος Παναγιώτης Ἰωαννίδης μὲ τὸ ψευδώνυμο Φοιβοαπόλλων. Ὡστόσο ὑπῆρχε μιὰ τετραμελὴς ὁμάδα: «Ἡ Ἑταιρεία τῆς Ἀθηνᾶς». Τὴν ἀναγγελία τῆς ἔκδοσης τῆς «Ἀθηνᾶς», ποὺ δημοσιεύθηκε καθυστερημένα στὸν «Ἑρμῆ τὸν Λόγιον», ὑπογράφουν μὲ τὰ ἀρχικά τους ἡ τετραμελὴς ὁμάδα. Στὸ περιοδικὸ «Μουσεῖον», ποὺ ἐκδόθηκε μετὰ τὴν παύση τῆς «Ἀθηνᾶς», ἀναφέρεται ὡς ἐκδότης τῆς «Ἀθηνᾶς» ὁ ἐκδότης τοῦ «Μουσείου» Π. Ἰωαννίδης. Τὴν ἔκδοση τῆς «Ἀθηνᾶς» στήριξαν μεταξὺ ἄλλων ὁ Κωνσταντῖνος Οἰκονόμος (1760-1857) καὶ ὁ ἔμπορος Ἰωάννης Πολυχρονιάδης. Ἐπιδίωξη τῆς ὁμάδας, ποὺ εἶχε τὴν εὐθύνη τοῦ περιοδικοῦ, ἦταν ἡ «ἄφιξις τῆς Ἀθηνᾶς εἰς τὴν πατρῴαν ἑστίαν, ὅπου πολλοὶ τῶν ὁμογενῶν, πλήρεις φρονημάτων προγονικῶν, πλήρεις πόθου θερμοῦ, περιέμενον ἀνυπομόνως νὰ ἴδωσιν αὐτὴν νὰ περιέρχηται τὴν Ἑλληνίδα γῆν, ὡπλισμένη μὲ τὸ δόρυ καὶ τὴν φοβερὰν αἰγίδα κατὰ τῆς ἀμαθείας καὶ στεφανωμένην τὴν κεφαλὴν μὲ τρυφερὸν κλάδον τῆς εἰρηνικῆς ἐλαίας...». Ἡ εἰκόνα μᾶς παραπέμπει στὸ ἐπίγραμμα τοῦ Σολωμοῦ γιὰ τὰ Ψαρά, ὅπου ὁ ποιητὴς σ’ ἕνα τέτοιο περίπατο στέλνει τὴ δόξα. Τὴν καθυστέρηση ἔκδοσης τοῦ περιοδικοῦ οἱ ἐκδότες αἰτιολόγησαν ὡς ἑξῆς: «Ἡ βράδυνσις ὅμως αὐτῆς προῆλθεν, ἐπειδὴ περιέμενε νὰ ἴδῃ, ἂν καὶ οἱ νῦν Ἕλληνες, τῶν ὁποίων οἱ πρόγονοι ἐλάτρευον ὡς θεάν, διασῴζωσί τινα μνήμην περὶ αὐτῆς, καὶ οὕτως νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἀρχαίαν ἑστίαν». Τὸ περιοδικὸ διαπνέεται ἀπὸ τὶς ἀρχὲς τοῦ Διαφωτισμοῦ καὶ ἐκφράζεται ὑπὲρ τοῦ Ἀδ. Κοραῆ («ὁ περικλεέστατος κ. Κοραῆς»), ἀπ’ τὸν ὁποῖο ὅμως κρατᾶ ἀποστάσεις. Σκοπὸς τοῦ περιοδικοῦ, ποὺ ἦταν 15ήμερο, ἦταν ἡ μετάδοση γνώσεων γενικώτερης παιδείας. Τὰ περιεχόμενά του εἶναι στὰ πλαίσια τῶν ἑλληνικῶν προεπαναστατικῶν περιοδικῶν. Ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον δείχνει γιὰ ἄρθρα κοινωνικοῦ προβληματισμοῦ («Περὶ πατριωτισμοῦ», «Περὶ πολιτισμοῦ») καὶ στὶς πολιτιστικὲς δραστηριότητες (ἑλληνικὰ θέατρα στὴν Ὀδησσό, στὸ Βουκουρέστι). Ὑπάρχουν μεταφρασμένα ἄρθρα ἀπὸ γαλλικὲς ἐφημερίδες, χωρὶς ὅμως νὰ ἀναφέρεται ἡ πηγή. Γιὰ τὴν «Ἀθηνᾶ» μίλησε μὲ καλὰ λόγια ὁ ἐκδότης τῆς «Revue Encyclopédique». Εὐμενῆ ὑποδοχὴ εἶχε καὶ ἀπὸ τὸν Firmin Didot. Στὶς προθέσεις τῆς ἐφημερίδας ἦταν νὰ μὴν ἐμπλακῇ στὴν διαμάχη τῶν περιοδικῶν. «Παρακαλοῦνται –σημειώνεται στὸ τέλος τοῦ τρίτου τεύχους, 30 Μαρτίου 1819– οἱ σπουδαῖοι ὁμογενεῖς νὰ μὴ μᾶς στέλλωσι διατριβάς, αἵτινες νὰ περιέχουν προσωπικὰς ἔριδας, ἐπειδὴ δὲν θέλουν λαμβάνειν χώραν εἰς ἐφημερίδα, τῆς ὁποίας σκοπὸς εἶναι νὰ ὠφελήσῃ καὶ ὄχι νὰ παροξύνῃ τοὺς ὁμογενεῖς». Ἀκόμα δὲν εἶχε ἐκδηλωθῆ ἡ διαμάχη της μὲ τὸν «Ἑρμῆ τὸν Λόγιον». * Βλέπε τὰ προηγούμενα μέρη τῆς ἔρευνας τοῦ κ. Δημ. Παπαϊωάννου γιὰ τὸν προεπαναστατικὸ ἑλληνικὸ Τύπο στὴν Εὐρώπη στὰ τεύχη 216 καὶ 217.