ΠΕΤΡΟΣ ΓΛΕΖΟΣἕ Ἢ βαρβαρότητα ἐπεκτείνεται Συμπληρώνονται ὕστερα ἀπὸ λίγο ἑκατὸν χρόνια ἀπὸ τότε, ποὺ ἐκυκλο- φόρησε τὸ πολυθρύλητο «Ταξίδι» τοῦ Ψυχάρη. Θεωρεῖται τὸ βιβλίο ἐκεῖνο ὡς ἕνα ὁρόσημο τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἀγῶνος γιὰ τὴν ἀποδοχὴ καὶ τὴν καθιέρωση τῆς δημοτικῆς ὡς γλώσσας τοῦ Ἔθνους µας. "Αν καὶ ἡ ἀποτίμηση αὐτὴ εἶναι, κατὰ τὴν γνώμη µας, ὑπερβολική, γιατὶ πρὶν ἀπὸ τὸν Ψυχάρη τὸ µεγάλο θέµα τῆς γλώσσας µας ἦταν αἰσθητὸ καὶ ἀπὸ τὰ χρόνια τοῦ Διαφωτισμοῦ, καὶ ἀπὸ τὸν καιρὸν τοῦ Κοραῆ καὶ ἀπὸ τὸ λαμ- πρὸ µελέτημα τοῦ Σολωμοῦ καὶ στὰ μεταγενέστερα χρόνια ἀπὸ τὴν ἔμμεση, πλὴν βαθειὰ ἐπίδραση τῶν ἐργασιῶν τοῦ Νικολάου Πολίτου, μπορεῖ νὰ γίνει δεκτὸ ὡς γεγονὸς τὸ ὅτι ἀπὸ τὸ «Ταξίδι» τοῦ Ψυχάρη κυρίως καὶ ἕως τὴν τρί- τη περίπου δεκαετία τοῦ αἰῶνος µας τὸ λεγόμενον «γλωσσικὸν ζήτημα» ἆπα- σχολοῦσε τὴν πατρίδα µας. "Οχι µόνον οἱ ἐπιστήμονες γλωσσολόγοι καὶ οἱ ἐκπαιδευτικοὶ καὶ ἰδιαίτερα οἱ λογοτέχναι καὶ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι τῶν Γραμ- μάτων, ἀλλὰ καὶ τὸ πολὺ κοινὸν ἀσχολήθηκε μὲ τὸ θέµα, ὥστε αὐτὸ νὰ γίνει ἀφορμὴ πολλῶν διενέξεων, ποὺ ἔφτασαν σὸ περιόδους ὀξύτητος σὲ φοβερὴ διαμάχη. Πέραν ὅμως ἀπὸ τὴν µονομέρεια καὶ τὶς ὑπερβολὲς τοῦ Ψυχάρη, ποὺ ὦ- δήγησαν τὸ πρόβλημα τῆς δημοτικῆς µας γλώσσας στὸν λεγόμενον εἰρωνι- κῶς «μαλλιαρισμόν», εἶναι δίκαιον νὰ σημειωθεῖ ὅτι ἐν πάση περιπτώσει ὁ ἀ- γώνας ἐκεῖνος, ἐνισχυμένος µεταγενεστέρως κυρίως ἀπὸ τοὺς μεγάλους “Ελ- ληνας ποιητάς, τὸν Κωστῆ Παλαμᾶν, τὸν "Αγγελον Σικελιανὸν καὶ ἄλλους καὶ ἀπὸ μιὰ ὁμάδα φωτισμµένων παιδαγωγῶν καὶ τὸν «Εκπαιδευτικὸν Ὅμι- λον», ἔφερε πρὸς κάποια λύση τὸ «γλωσσικὸν ζήτημα». Καὶ ἡ εἰσαγωγὴ μετὰ τὴν Επανάσταση τῆς Θεσσαλονίκης στὸ Δημοτικὸν σχολεῖον βιβλίων γραμ- μένων σὲ ἐξαίρετη δημοτική, ὅπως τὸ λαμπρὸν ἐκεῖνο «Τὰ ψηλὰ βουνὰ» τοῦ Ζαχαρία Παπαντωνίου καὶ τὸ «Παραμύθι χωρὶς ὄνομα» τῆς Πηνελόπης Δέλ- τα, ἔφερναν σὲ καλὸ δρόµο τὸ θέµα, τουλάχιστον ὡς πρὸς τὴν στοιχειώδη ἐκ- παίδευση. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἱστορηθεῖ τὸ πῶς μετὰ τὶς ἐκλογὲς τοῦ 1920 τὰ βιβλία ἐκεῖνα διώχτηκαν βίαια ἀπὸ τὰ σχολεῖα, μολονότι θὰ μποροῦσε μὲ τὸ παράδειγµα αὐτὸ νὰ ἐξηγηθεῖ ἡ κατὰ κάποιον τρόπον σύνδεση ἑκάστοτε τοῦ «γλωσσικοῦ» μὲ τὰ «συντηριτικά» ἤ «προοδευτικὰ» πολιτικὰ κόμματα. κ κ ἁ ὝὍμως μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου καὶ μὲ τὴν βαθμιαία πορεία τοῦ Ἔ- θνους πρὸς κάποιον συγκερασμὸν τῶν δύο γλωσσικῶν ἀκροτήτων ---ἔγινε κάτι ἀνάλογον καὶ στὴν πολιτικὴν τοῦ τόπου ζωὴν--- σὲ μιὰ λογικὴ καὶ συνε- τὴ μέση λύση, ἡ γλωσσικὴ διαμάχη ἔβαινε πρὸς νέκρωση. Στὰ ἀστικὰ κέν- τρα καὶ ἀργότερα, μετὰ μάλιστα τὴν ἐξάπλωση τῶν µέσων μαζικῆς ἐπικοι- νωνίας καὶ ἐνημερώσεως καὶ στὴν ὕπαιθρο, ἡ γλῶσσα, ποὺ μὲ ἀπέχθεια, ἀλ- " Ὁ κ. Πέτρος Γλέζος εἶναι Πρόεδρος τῆς ᾿Εθνικῆς 'Εταιρείας “Ελλήνων Λογοτεχνῶν.