Μία ἱστορικὴ καὶ ψυχολογικὴ ἔρευνα τῆς διονυσιακῆς τελετῆς «Ἀναστενάρια» H ΑΚΑΪΑ KAI H ΠΥΡΟΒΑΣΙΑ ΩΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ I. MIA ΜΥΣΤΙΚΗ ΤΕΛΕΤΗ ΣΤΗ BOPEIA ΕΛΛΑΔΑ Ἡ διονυσιακὴ λατρεία ἀναβιώνει μέχρι σήμερα στὴν ἑλληνικὴ ἐπαρχία σὲ πολλές της ἐκδηλώσιες, κεκαλυμμένη πάντοτε ὑπὸ τὸν χριστιανικὸ μανδύα. Στὶς ἀρχὲς τοῦ αἰῶνα μας Ἕλληνες τῆς Θρᾴκης, ποὺ ἀναγκάστηκαν βίαια νὰ ἐγκαταλείψουν τὴν γῆ τῶν προγόνων τους, ἔφεραν μαζί τους στὰ μέρη ποὺ ἐγκαταστάθηκαν, τὴν λαϊκὴ λατρεία τῶν ἀναστεναρίων. Σήμερα πρόσφυγες Ἕλληνες ἀπὸ τὴν προαναφερθεῖσα περιοχή, ἐγκατεστημένοι στὸν Λαγκαδᾶ τῆς Θεσσαλονίκης, στὴ Μελίκη τῆς Βέροιας, στὴ Μαυρολεύκη τῆς Δράμας καὶ στὴν Ἁγία Ἑλένη τῶν Σερρῶν – ἐπίκεντρο τῶν ἀναστεναρίων, ὅπου ἐγκαταστάθηκαν πολλοὶ κάτοικοι τοῦ χωριοῦ Κωστῆ –, ἐξακολουθοῦν νὰ τελοῦν τὴ λατρεία αὐτή. Σὲ ἀρκετὲς ἀπὸ τὶς περιοχὲς αὐτὲς τὰ ἀναστενάρια εἶναι ἀνοιχτὰ στὸν κόσμο ἀλλὰ καὶ στὰ MME. Ὁ «Δαυλὸς» βρέθηκε πρὶν ἀπὸ λίγο καιρὸ σὲ ἕνα ἄλλο χωριὸ τῆς B. Ἑλλάδος – τὸ ὁποῖο σκοπίμως δὲν κατονομάζουμε, ὅπως οἱ ἀναστενάρηδες ἀποκλείουν τὴν παρουσία τηλεοπτικῆς ἢ φωτογραφικῆς κάμερας στὸ «κονάκι» τους. Τὸ βράδυ ἐκεῖνο οἱ ἀναστενάρηδες δὲν πάτησαν τὰ κάρβουνα. Εἴχαμε ὅμως τὴν εὐκαιρία νὰ παραστοῦμε στὴν τελετὴ ποὺ ἔγινε, ἐπειδὴ «τοὺς κάλεσε ὁ ἅγιος», χωρὶς νὰ εἶναι κάποια ἑορτή. Ἡ τελετὴ ξεκίνησε μὲ τὸ ἁγίασμα – τὸν καθαρμὸ δηλαδή. Ὁ ἀρχιαναστενάρης ἔνιψε τοὺς ἀνδρες, ἐνῷ γυναῖκα, ἡ ἀρχαιότερη ἀναστενάρισσα, ἔνιψε τὶς γυναῖκες στὸ μέτωπο καὶ στὸ πίσω μέρος τῆς κεφαλῆς. Ὅλοι ἔρριχναν κέρματα μέσα στὴ λεκάνη μὲ τὸ νερό. Ἀφοῦ θυμίασαν τὸν χῶρο καὶ τοὺς παρευρισκομένους χωρικούς, ξεκίνησε ὁ χαιρετισμὸς τῆς εἰκόνας τῶν ἁγίων Κωνσταντίνου καὶ Ἑλένης μὲ τὸν σταυρὸ στὴ μέση, ἐπαργυρωμένη καὶ στολισμένη μὲ κοσμήματα καὶ κουδούνια. Αὐτὴ ὅμως εἶναι ἡ πρώτη «ἀναγνώριση» τῆς εἰκόνας. Μὲ μία προσεκτικώτερη ματιὰ διαπιστώσαμε, ὅτι σ’ αὐτὴν εἰκονιζόταν ἡ μορφὴ τοῦ Διονύσου. Τὰ φωτοστέφανα τῶν ἁγίων σχημάτιζαν τὰ μάτια, ἡ κάθετη γραμμὴ τοῦ σταυροῦ τὰ φρύδια, ἡ ἁλυσίδα τὰ γένια τοῦ Διονύσου. Στὸ κάτω μέρος ὑπῆρχαν σκαλισμένα ἀρχαιοελληνικὰ προσωπεῖα. Ὅπως πληροφορηθήκαμε στὴ συνέχεια, ἡ εἰκόνα αὐτὴ ἦταν 300 ἐτῶν καὶ πλέον, καὶ πολλὲς φορὲς ἡ Μητρόπολη τῆς περιοχῆς τὴν διεκδίκησε, χωρὶς τελικῶς νὰ πετύχῃ τὴν ἀπόκτησή της. Οἱ ἀναστενάρηδες εἶχαν φέρει στὸ κονάκι τους οὖζο, ψωμί, τυρί, ξηροὺς καρ-