Μία ἱστορικὴ καὶ ψυχολογικὴ ἔρευνα τῆς διονυσιακῆς τελετῆς «Ἀναστενάρια» H ΑΚΑΪΑ KAI H ΠΥΡΟΒΑΣΙΑ ΩΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ I. MIA ΜΥΣΤΙΚΗ ΤΕΛΕΤΗ ΣΤΗ BOPEIA ΕΛΛΑΔΑ Ἡ διονυσιακὴ λατρεία ἀναβιώνει μέχρι σήμερα στὴνἑλληνικὴ ἐπαρχία σὲ πολλές της ἐκδηλώσιες, κεκαλυμμένη πάντοτε ὑπὸ τὸν χριστιανικὸ μανδύα. Στὶς ἀρχὲς τοῦ αἰῶνα μας Ἕλληνες τῆς Θρᾴκης, ποὺ ἀναγκάστηκαν βίαια νὰ ἐγκα- ταλείψουν τὴν γῆ τῶν προγόνων τους, ἔφεραν μαζί τους στὰ μέρη ποὺ ἐγκατα- στάθηκαν, τὴν λαϊκὴ λατρεία τῶν ἀναστεναρίων. Σήμερα πρόσφυγες Ἕλληνες ἀπὸ τὴν προαναφερθεῖσα περιοχή, ἐγκατεστημένοι στὸν Λαγκαδᾶ τῆς Θεσσα- λονίκης, στὴ Μελίκη τῆς Βέροιας, στὴ Μαυρολεύκη τῆς Δράμας καὶ στὴν Ἁγία Ἑλένη τῶν Σερρῶν – ἐπίκεντρο τῶν ἀναστεναρίων, ὅπου ἐγκαταστάθηκαν πολ- λοὶ κάτοικοι τοῦ χωριοῦ Κωστῆ –, ἐξακολουθοῦν νὰ τελοῦν τὴ λατρεία αὐτή. Σὲ ἀρκετὲς ἀπὸ τὶς περιοχὲς αὐτὲς τὰ ἀναστενάρια εἶναι ἀνοιχτὰ στὸν κόσμο ἀλλὰ καὶ στὰ MME. Ὁ «Δαυλὸς» βρέθηκε πρὶν ἀπὸ λίγο καιρὸ σὲ ἕνα ἄλλο χωριὸ τῆς B. Ἑλλάδος – τὸ ὁποῖο σκοπίμως δὲν κατονομάζουμε, ὅπως οἱ ἀναστενάρηδες ἀποκλείουν τὴν παρουσία τηλεοπτικῆς ἢ φωτογραφικῆς κάμερας στὸ «κονάκι» τους. Τὸ βράδυ ἐκεῖνο οἱ ἀναστενάρηδες δὲν πάτησαν τὰ κάρβουνα. Εἴχαμε ὅμως τὴν εὐκαιρία νὰ παραστοῦμε στὴν τελετὴ ποὺ ἔγινε, ἐπειδὴ «τοὺς κάλεσε ὁ ἅγιος», χωρὶς νὰ εἶναι κάποια ἑορτή. Ἡ τελετὴ ξεκίνησε μὲ τὸ ἁγίασμα – τὸν καθαρμὸ δηλαδή. Ὁ ἀρχιαναστενά- ρης ἔνιψε τοὺς ἀνδρες, ἐνῷ γυναῖκα, ἡ ἀρχαιότερη ἀναστενάρισσα, ἔνιψε τὶς γυναῖκες στὸ μέτωπο καὶ στὸ πίσω μέρος τῆς κεφαλῆς. Ὅλοι ἔρριχναν κέρματα μέσα στὴ λεκάνη μὲ τὸ νερό. Ἀφοῦ θυμίασαν τὸν χῶρο καὶ τοὺς παρευρισκο- μένους χωρικούς, ξεκίνησε ὁ χαιρετισμὸς τῆς εἰκόνας τῶν ἁγίων Κωνσταντίνου καὶ Ἑλένης μὲ τὸν σταυρὸ στὴ μέση, ἐπαργυρωμένη καὶ στολισμένη μὲ κοσμή- ματα καὶ κουδούνια. Αὐτὴ ὅμως εἶναι ἡ πρώτη «ἀναγνώριση» τῆς εἰκόνας. Μὲ μία προσεκτικώτε- ρη ματιὰ διαπιστώσαμε, ὅτι σ’ αὐτὴν εἰκονιζόταν ἡ μορφὴ τοῦ Διονύσου. Τὰ φω- τοστέφανα τῶν ἁγίων σχημάτιζαν τὰ μάτια, ἡ κάθετη γραμμὴ τοῦ σταυροῦ τὰ φρύδια, ἡ ἁλυσίδα τὰ γένια τοῦ Διονύσου. Στὸ κάτω μέρος ὑπῆρχαν σκαλισμέ- να ἀρχαιοελληνικὰ προσωπεῖα. Ὅπως πληροφορηθήκαμε στὴ συνέχεια, ἡ εἰκό- να αὐτὴ ἦταν 300 ἐτῶν καὶ πλέον, καὶ πολλὲς φορὲς ἡ Μητρόπολη τῆς περιοχῆς τὴν διεκδίκησε, χωρὶς τελικῶς νὰ πετύχῃ τὴν ἀπόκτησή της. Οἱ ἀναστενάρηδες εἶχαν φέρει στὸ κονάκι τους οὖζο, ψωμί, τυρί, ξηροὺς καρ-