Σ.Γ. Τ. ΠΑΝΑΓΡΙΩΤΑΤΟΣ Ἢ µέτρησις τῆς φλυαρίας στὴ λογοτεχνία δι’ ἀριθμῶν Οἱ ὑποθετικὰ ἄθραυστες, ἀνοξίδωτες καὶ ποὺ δὲν χάνονται καρφίτσες, ποὺ ἀρχί- ζοντας τὴν ἐπαγγελματική της σταδιοδρομία ἀγοράζει μιὰ µοδίστα, θὰ κάμουν ἑκα- τομμύρια «καρφιτσώματα», ἐνῶ, παράλληλα, θὰ ὑπάρχουν ἀτέλειωτες, ἀκέραιες, ᾱ- δαπάνητες. Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ μὲ τὸν ποιητὴ (λογοτέχνη): Οἱ «καρφίτσες» του εἶναι οἱ λέξεις -ὅσες, ἀβίαστα ἐμπιστευόμενος τὴν ἐπάρκειά τους σὲ ποσότητα καὶ ποιότη- τα, χρησιμοποιεῖ, γιὰ νὰ ὀνομάζει τὰ «πράγματα τοῦ κόσμου». ᾽Ακριβῶς τὰ πράγματα στὰ ὁποῖα ἀναφέρεται ---προφανῶς γιὰ τὸν οἱονεί πρωτεύοντα βαθµό τους σημαίνον- τος. Μ᾿ ἄλλα λόγια, εἶναι ἡ ἐκφραστική του ἔκτασις, ἔντασις καὶ πειθώ, τὸ λεξιλόγιό του, οἱ λέξεις, ποὺ μὲ τὴ χρῆσι καὶ ἐπανάληψί τους θὰ συγκροτήσουν τὸ ἔργο του. Κον- τὰ στὸ νοῦ, συνεπῶς, πὼς θὰ ἔχουμε τὸ «γλωσσικὸν ὄργανο» τοῦ ποιητοῦ (ἐκφραστι- κὀν ἕκταμα, σθένος, συναρπαγήν), µόνον ἄν λέξιν ποὺ περιέχεται στὸ ἔργο του δυό, τρεῖς, δέκα, εἴκοσι ἤ χίλιες φορὲς τὴν λογαριάσουµε ὄχι δυό, τρεῖς, δέκα, εἴκοσι ἤ χί- λιες λέξεις (αὐτὸ θὰ τὸ κάναμε, ἄν ζητούσαμε τὴν ἔκτασι τοῦ ἔργου του), ἀλλὰ μιὰ λέξιν. Ὑπογραμίζοντες λοιπὸν πὼς ἀναφερόμενοι στὸ «ἔργο» τοῦ ποιητοῦ ἐννοῦμε τὸ συ- νολικό, τὸ τελειωμένο ὁριστικά, ὀνομάζουμε παρθένες λέξεις του (ποιητοῦ) τὶς συ- στατικὲς τοῦ λεξιλογίου του, δηλαδὴ ὅλες τὶς λέξεις ποὺ συναντοῦμε στὸ ἔργο του γιὰ πρώτη φορά. Φυσικὸ ἄλλωστε: ὁ ποιητὴς βεβαιώνεται κατακτητής, ἐκπαρθενευτὴς τῶν λέξεων τὴν πρώτη φορὰ ποὺ τὶς χρησιμοποιεῖ. Ἐξ ἄλλου, χωρὶς αὐτὸ νὰ σημαίνει κατάργησιν τῆς γλώσσας (διάστροφη ἀνάλωσι ἐνδιαφερόντων), εἶναι προφανὲς πὼς τὴν κοινωνία (μέθεξιν) μὲ τὴν βαρύτητα καὶ γοητείαν τοῦ νοήματος τὴν κάνει ἐφικτὴ μόνον ἡ βαρύτης καὶ γοητεία αὐτῶν ποὺ τὸ καθιστοῦν (νόημα) δεκτικὸν χειρισμοῦ - διατηρήσιμο, μεταδόσιμο, ληπτέο, χρηστικό. Ποὺ θὰ εἰπεῖ, μόνον ἡ βαρύτης καὶ γοη- τεία τῆς διὰ συμβόλων ἐμφάνισής του (παράστασης) -ἐξεικόνισης, ἐκφώνησης, διατύ- πωσης ἤ, ἄλλως, γραμμῶν, ἀριθμῶν, λέξεων λόγου. ᾿Αλλὰ τί βαρύτητα καὶ γοητείαν μπορεῖ νὰ χει, σὲ μᾶς, συντεθειμένος ἀποκλειστικὰ μὲ στοιχεῖα «καθημερινότητας» λόγος, ὅταν ἡ περὶ τὴ «δημοτικήν» σύγχυσις φέρει ἐναγεῖς καὶ ἀπόβλητες ὅσες λέξεις δὲν βεβαιώνονται «τῆς κουζίνας»; Τί βαρύτητα καὶ γοητείαν μπορεῖ νὰ ᾿χει λόγος «ἁ- πλός», ἤτοι περιορισμένος νὰ ἐκφράζει τὸ ὀλιγομερὲς καὶ ζωῶδες τῶν ἔκπαλαι καθη- μερινῶν διαδικασιῶν βιότευσης; [Αστεῖο, πὼς ἐπιδιώκουμε ἁπλὸ λόγον --- «γιὰ νὰ τὸν καταλαβαίνει ὁ λαός». Τὸ ἀκριβὲς εἶναι πὼς ἐπιδιώκουμε λόγον νὰ μὴ τὸν καταλαβαί- νει ὁ λαὸς -- γι᾿ αὐτὸ καὶ γράφουμε... «παράλογο», «μοντέρνο» (ἀκαταλαβίστικο) συρρεαλισµόν (ἀσυναρτησίαν). Τὸ... «σκεπτικό»: ἀφοῦ τὸ σοφὸ καὶ σπουδαῖο (ποὺ ἐμεῖς ἀδυνατοῦμε) εἶναι πράγματι δύσκολο, ὑπάρχει πιθανότης νὰ περάσουμε τὸ λόγο μας γιὰ σοφὸ καὶ σπουδαῖον ἄν τὸν «κατασκευάσουμε» τεχνητὰ δύσκολον]... Λόγος, ἐπι- μένω, ἀποστερημένος τὴν ἱκανότητα ἀνταπόκρισης στὴν πολλότητα, πολλαπλότητα καὶ κρισιμότητα τῆς σεισμικῆς ἐποχῆς µας --αὐτῆς ποὺ τὸ ὅτι ἔφερε τὴ ζωὴ τόσον ἐγ- γύς στὴν αὐτοκαταστροφή, στὸ ἐπιμηθεϊκό τέλος της, τὸν βεβαιώνει (τὸ λόγον πάντο- τε) ἀξιοθρήνητα ἀνύποπτο κι ἀπληροφόρητον, Ἔξ ἄλλου, μετὰ τὸν ἀποκλεισμὸ τοῦ μείζονος πόνου (τοῦ ἐνστικτικοῦ [ἐνστιγματικοῦ] --- καὶ φυσικὰ ἀναφέρομαι στὶς «προηγμένες» κοινωνίες...) ἁπλὸς λόγος ἤ ἀπαράδεκτο μυξοκουτσομπολιὸ θὰ ΄ναι λόγος τόσον ἐμετικὰ κι ἀπροκάλυπτα πάγκοινος, οἰκεῖος, ἁπλοϊκός, ὀλίγιστος, διά- στροφος (τὴ πόλη, τὴ πόρτα!), καθημερινὸς-- στὸ μέτρο ποὺ ἡ καθηµερινότης πε- ριορίζεται στὴν κοινοτοπία, πεζότητα, ρουτίνα; [Ὑπογραμμίζεται, πώς, ἀντίθετα, ἡ καθηµερινότης τῆς παρατήρησης, μελέτης ἔρευνας, εἶναι ἀτέλειωτη γεωμετρικὴ μέθη, ὀνειρώδης φτερουγισµός γιὰ τὸ «πίσω ἀπ᾽ τὸ βουνό», ὑπαγωγή, ἔνταξις, ἀφομοίωσις σ᾽ αὐτὸ τὸ ἀπόσταγμα θαύματος ποὺ μετεωρίζεται ὥς τὴν ὑστερία ἀδιανόητα... Εἶναι, λέγω, προαγωγὴ στὴν θειότητα τῆς συμπαντικῆς πεμπτουσίας -- τὴν ὁποίαν δικαιοῦται ὅ,τι συνεχῶς ξεπερνώντας τὸν ἑαυτότου, αὐτοαναγνωρίζεται συνείδησις αἰτητική, διαίσθησις ραφιναρισμένη]. Κι᾽ ἐπὶ τέλους: Τί λογῆς «ἁπλότης» στὸ λόγο εἰ-