ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ λθ. Ἰκτῖνος ὁ ᾿Αθηναῖος “Ὅσο κι ἂν φαίνεται περίεργο, ἀχλὺς καλύπτει τὴν ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τοῦ με- γαλύτερου ἀρχιτέκτονος καὶ καλλιτέχνου ὅλων τῶν ἐποχῶν, τοῦ ᾿Ικτίνου, ὁ ὁποῖος μᾶς χάρισε τὸ ἐπιδλητικώτερο, χαριέστερο ἀλλὰ καὶ «μαθηματικώ- τερο» τῶν ἀθανάτων μνημείων ποὺ κοσμοῦν τὸν ἱερὸ όράχο τῆς) Ακροπόλεως , τὸν Παρθενῶνα. Δὲν ξέρουμε τὸ γένος του, οὔτε εἶναι δέδαιο πὼς ἦταν ᾿Αθηναῖος: γνωρίζουμε, ὅτι ἦταν στενὸς φίλος τοῦ ἀνεπανάληπτου ἐπίσης ἀγαλματοποιοῦ Φειδίου, ὅτι ἐργάσθηκε ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Περικλέους καὶ ὅτι συνέγραψε ἐν συνεργασίᾳ μὲ κάποιον Κάρπιον τεχνικὴν μελέτη «Περὶ τοῦ ἐν ᾿Αθήναις δωρικοῦ ναοῦ τῆς ᾿Αθηνᾶς» (Βιτρούδιος). ᾿Εξόριστος μετὰ τοῦ Φειδίου στὴν ᾿Αρκαδία, ἀνέλαδε τὸν σχεδιασμό, τὴ μελέτη καὶ τὴν ἐπίόλεψιν τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ ἐν Φιγαλείᾳ ναοῦ τοῦ ᾿Επι- κουρίου ᾿Απόλλωνος, τοῦ ὁποίου σήμερα τὰ ἐρείπια μόνο προκαλοῦν τὸν θαυμασμὸ τῶν ἐπισκεπτῶν. Ὃ ἐν λόγῳ ναὸς ἀνηγέρθη μετὰ τὸν Παρθενῶνα, ὅπως μαρτυροῦν οἱ ἀρχιτεκτονικὲς μορφὲς καὶ ἡ τεχνοτροπία τῆς ζωφόρου, ποὺ κατὰ τοὺς εἰδικοὺς ἀντιπροσωπεύουν τὴν «μεταπαρθενώνειον» τέχνη. Ὃ ναὸς διεκρίνετο γιὰ τὴν παράδοξη ἐπένδυσιν τοῦ σηκοῦ μὲ κίονες, οἱ ὁποῖοι, προσαρµοσµένοι καταλλήλως στοὺς τοίχους, στένευαν ἀρκετὰ τὸν χῶρο τοῦ σηκοῦ. Ὃ συνδυασμὸς τέλος ἰωνικῶν καὶ κορινθιακῶν κιονοκρά- νων ἀποτελεῖ μαρτυρικὸ στοιχεῖο, ὅτι ἡ ἀρχιτεκτονικὴ τοῦ ναοῦ ἀνήκει στὸν ᾿Ικτῖνο. Ὃ ναὸς τῆς Δήμητρος στὴν ᾿Ελευσῖνα, τὸ Τελεστήριον, ὅπου ἐτελοῦντο τὰ Ελευσίνια Μυστήρια, ἦταν ὁ μεγαλύτερος στεγαξόµενος ναὸς στὴν Ελλά- δα, ποὺ μποροῦσε νὰ χωρέσῃ κόσμον ὅσο καὶ ἕνα θέατρο, ὅπως μᾶς πληρο- φορεῖ ὁ Στράδων.᾿ Ανηγέρθη ταυτοχρόνως μὲ τὸν Παρθενῶνα καὶ ἦταν έπί- σης δωρικοῦ θυθμοῦ. Ἥ στέγη του, ξύλινη κατὰ τὸν Νόακ, δὲν στηριζόταν σὲ ἐξωτερικοὺς κίονες, ὥστε νὰ ἐξοικονομῆται χῶρος γιὰ τὴν τέλεσιν τῶν Μυστηρίων. ΄Ο Στράδων δὲν ἀμφιδάλλει, ὅτι «τὸ τῆς Δήμητρος ἱερὸν τῆς ᾿Ελευσινίας καὶ τὸν μυστικὸν σηκὸν ᾿Ικτῖνος κατεσκεύασεν»' ὁ Πλούταρχος ὅμως, ἄγνωστο γιατί, ἀφαιρεῖ τὸ στεφάνι τῆς δόξας ἀπὸ τὸν ᾿Ικτῖνο καὶ στε- φανώνει τὸν ἐογολάδο Καλλικράτη καὶ τοὺς δοηθοὺς τοῦ ἀρχιτέκτονος ᾿Ἱκτί- νου: «εἰς μὲν τὸν ἑκατόμπεδον Παρθενῶνα εἰργάζοντο ὁ Καλλικράτης καὶ ὁ κεῖνος, τὸ δὲ Τελεστήριον τῆς Ελευσῖνος ἤρχισεν οἰκοδομῶν ὁ Κόροιόος, ὁ ὁποῖος ἔστησε τοὺς στύλους, ποὺ ὑψώνονται ἀπὸ τὸ ἔδαφος, καὶ τοὺς ἥνω- | σε ἄνωθεν διὰ τῶν ἐπιστυλίων: ἀφοῦ δὲ ἀπέθανεν αὐτός, ὁ Ξυπέτιος ὁ Με- ταγένης ἔστησεν ἐπάνω τους διάζωμα καὶ τοὺς ἄνω κίονας. Τὸν φεγγίτην ὡστόσο στὴν κορυφὴ τοῦ ἀνακτόρου προσέθεσεν ὁ Ξενοκλῆς ὁ Χολαργεύς...» («Περικλῆς» 15). Λεπτόλογες ὡστόσο καὶ ἐμπεριστατωμένες μελέτες συγ- χρόνων ἀρχαιολόγων καὶ ἀρχιτεκτόνων, Ελλήνων καὶ ξένων, κατέληξαν στὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ Τελεστήριον καὶ ὁ Παρθενὼν ἔχουν ὅλα τὰ χαρακτηρι- στικὰ τῶν δημιουργιῶν τοῦ ᾿Ικτίνου. "Οσο γιὰ τὸν ναὸ τοῦ Απόλλωνος στὴν