ΕΠΑ ΑΙ ΟΙΡΥΖΙΓΜΙΑ. Τὸ ὄγδοο θαῦμα τοῦ Κόσμου Ὑπάρχουν ἔργα ἀρχαίων πολιτισμῶν, ποὺ μᾶς ἀφήνουν ἄναυδους ἀπὸ τὸν ὄγκο τους καὶ τὸν μνημειακὸ χαρακτῆρα. ἔτσι τὰ ὀνομάζουμε μεγαλειώδη, ὑπέροχα, ὑψηλά. Τέτοια εἶναι καὶ τὰ «Ἑπτὰ Θαύματα». Ὅλα ὑψηλὲς κατασκευὲς - ἀναδομές, ἀπὸ τὶς ὁποῖες μόνον οἱ πυραμίδες ἀπέμειναν. "Αλλοτε πεοιελάμθαναν καὶ τὸν Λαθύρινθο τοῦ Δαιδάλου στὴν Κρήτη (ποῦ;). Ὑπάρχουν ὅμως καὶ ἔργα ἀσυλλήπτου τελειότητας καὶ ὄγκου, ποὺ ἀδικοῦνται μένοντας στὴν ἀφάνεια, καλυπτόμενα ἀπὸ τὴν ἀχλὺ τῆς λήθης, ἀπὸ μόνο τὸ γεγονὸς ὅτι εἶναι ὑπόγεια. Τέτοιο μοναδικὸ στὴν ἱστορία (μόλις στὸν αἰῶνα μας ἡ τεχνολογία κατώρθωσε νὰ τὸ μιμηθῇ) εἶναι τὸ «Εὐπαλίνειο "Ορυγμα», ἡ μεγάλη σήραγγα - ὑδραγωγεῖο τῆς Σάμου. Αν δὲν ἦταν ὁ Ἠρόδοτος μὲ τὶς «Ἱστορίες» του καὶ τρεῖς - τέσσερεις ἀρχαιολόγοι (καὶ μή), ποὺ τὸν πίστευαν, ἡ Σάμια γῆ θὰ κρατοῦσε γιὰ πάντα τὸ ἐκπληκτικὸ μυστικό της. "Ας δοῦμε ὅμως τὴν ἱστορία ἀπὸ τὴν ἀρχή. η ΕΥΡΕΣΗ: Μέσα στὰ πολλὰ «θώματα» (Ξθαυμαστά). ποὺ ἱστορεῖ ὁ Ἣρόδοτος, ἀναφέρει καὶ τρία ἔργα «... μέγιστα ἁπάντων Ελλήνων» στὴ Σάμο («.. πολίων πασέων πρώτην τῶν ἑλληνίδων καὶ δαρθάρων»), ἐξ ὧν καὶ τὸ «Εὐπαλίνειον ὄρυγμα»: «οὔρεος ὑψηλοῦ ἐς πεντήκοντα καὶ ἑκατὸν ὀργυιὰς (πραγματικά: 130 ὀργ. - 240 μ.), τούτον ὄρυγμα κάτωθεν ἀρξάμενον ἀμφίστομον. Τὸ δὲ μῆκος τοῦ ὀρύγματος ἑπτὰ στάδιοί εἰσι (7Χ0.309Χό60 -- 1.297 μ., πραγμ. -- 1060 μ.), τὸ δὲ ὕψος καὶ εὖρος ὀκτὼ ἑκάτερον πόδες (5247 μ., πραγμ. -- 2Χ2). Διὰ παντὸς δὲ αὐτοὺ ἄλλο ὄρυγμα εἰκοσάπηχυ δάθος ὀ(οώ)ρυκται, τρίπουν δὲ τὸ εὖρος δι ̓ οὗ τὸ ὕδωρ διὰ σωλήνων... ̓Αρχιτέκτων... Μεγαρεὺς Εὐπαλῖνος Ναυστρόφου» (Ἱστορ. Π1 60). Φ Πότε; Ὃ Ἡρόδοτος δὲν ἀναφέρει χρονολογία ἢ κάτι σχετικό. Απλῶς, ἐπειδὴ διογραφεῖ τὸν Πολυκράτη καὶ συνδυάζοντας τὸ ρηθὲν ἀπὸ τὸν ̓Αριστοτέλη περὶ ἔργων τυράννων («Πολυκράτεια»), ἣ ἐπίσημη ἀρχαιολογία τὰ ἀποδίδει σ ̓ αὐτὸν, ἤτοι τὰ τοποθετεῖ χρονικὰ στὴ δεκαετία 530-520 π.Χ. Συμφωνεῖ δὲ καὶ ὁ ἕνας ἀπὸ τοὺς συγγραφεῖς δύο 6ιόλίων (μόνο) γιὰ τὸ ὄρυγμα, ὁ Δ. Τσιμπουράκης!. Ὁ ἄλλος, ὁ Η. Κἰεπαειξ, ἀρχιτέκτων, στὸ διόλίο τοῦ