ΣΠΥΡΟΣ ΝΟΝΙΚΑΣ Γιὰ ποιά γλώσσα μιλᾶμε; "Οταν πρὶν ἀπὸ δύο περίπου χρόνια ὁ “Ἑλληνικὸς Γλωσσικὸς Ὅμιλος(ΕΓΟ) ἔθεσε θέμα γλωσσικῆς ἀταξίας, ἀμέσως ἐκδηλώθηκε ἀντίλογος δημοσίως (στὴν Ἕταιρία Ἑλλήνων Λογοτεχνῶν), ὅπου ὑποστηρίχτηκε, ὅτι οἱ ἀνησυχίες τοῦ ΕΓΟ εἶναι τερατώδεις φαντασιώσεις καὶ ἀναβίωση τοῦ γλωσσαμυντορισμοῦ. Εὐτυχῶς, ὅμως, ὅταν πρὸ διμήνου ἡ τηλεόραση τῆς ΕΡΊ παρουσίασε τὸ θέμα μὲ ἁρμόδιους συζητητές, παρατήρησα, ὅτι ὁ σεβαστὸς καθηγητής, ποὺ πρὸ διετίας ἀρνήθηκε τὴν ὕπαρξη γλωσσικοῦ θέματος, τώρα παραδέχεται, ὅτι ὑπάρχει γλωσσικὸ «ζήτημα», ὄχι καὶ γλωσσικὸ «πρόβλημα». Θὰ δεχτῶ τὸ λογοπαίγνιο, ἀλλὰ ταυτόχρονα θὰ σημειώσω τὴν πρόὀοδο. Ἐντάξει, λοιπόν: γλωσσικὸ ζήτημα. ̓Αλλὰ ποιό. Ἐδῶ θὰ μᾶς βοηθήσει ὄχι μόνο ὁ σεβαστὸς καθηγητὴς ἀλλὰ καὶ ὁ ἁρμοδιότατος ὅλων γιὰ τὴν γλωσσικὴ παιδεία τῶν μαθητῶν, δηλαδὴ ὁ ὑπεύθυνος τῶν προγραμμάτων καὶ τῶν διδακτικῶν βι-. βλίων τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας. Καὶ θὰ μᾶς βοηθήσουν οὐσιαστικά, γιατὶ πάνω στὴ συζήτηση γνώρισαν στὸ Πανελλήνιο, μέσω τοῦ κουτιοῦ τῆς τηλεοράσεως, ὅτι εἷναι; «δήμοτικιστικὲς καὶ προοδευτικοί». Ἡ ἀποκάλυψη εἶναι ὄντως ἐντυπωσιακὴ ἀλλὰ καὶ ἐπικίνδυνη, γιατὶ μέσα της κρύβει πολιτικοποίηση, ἀποπροσανατολισμό, ἀμεριμνησία καὶ κυρίως ἀντίληψη περὶ τὰ γλωσσικὰ ἐκτὸς χρόνου. Πράγματι, ἀπὸ τὴ στιγμὴ ποὺ μερικοὶ δηλώνουν ὅτι εἶναι δημοτικιστὲς καὶ προοδευτικοὶ (βλέπετε ὃ προοδευτισμὸς εἶναι σύνδρομο τοῦ δημοτικισμοῦ) ἡ συνέχεια καὶ ἡ συνέπεια εἶναι, ὅτι οἱ ἄλλοι εἶναι καθαρευουσιάνοι καὶ ἀντιδραστικοί. Μὲ αὐτὴ τὴ συλλογιστικὴ καὶ νοοτροπία, ποὺ συντηρεῖται σκοπίμως, οἱ Ἕλληνες εἶχαν χωριστεῖ σὲ δύο στρατόπεδα, θάβοντας τὴ γλώσσα καὶ πολιτικοποιώντας τὸ θέμα. Καὶ λέω εἶχαν, ὄχι ἔχουν, γιατὶ ἡ φυσικὴ φορὰ τῶν πραγμάτων ἰσοπέδωσε καὶ ἐξαφάνισε τὸν ἑλληνοελληνικὸ ἑκατονταετῆ γλωσσικὸ πόλεμο: καὶ σήμερα μποροῦμε μὲ σιγουριὰ νὰ λέμε, ὅτι τὸ δίλημμα καθα- ρεύουσα ἤ δημοτικὴ ἀποτελεῖ ἀπολίθωμα καὶ ἐφιαλτικὴ ἀνάμνηση. ̓Αλλὰ ἄς δοῦμε πῶς συντελέστηκε ἡ ἐξάλειψη τοῦ διλήμματος. Ὃ Μ. Τριανταφυλλίδης πρὸ πενήντα ἐτῶν περίπου εἶχε μετρήσει 28 κύρια ἑλληνικὰ γλωσσικὰ ἰδιώματα ποὺ μιλιόντουσαν ἀπὸ τοὺς κατοίκους τοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου. Καὶ ἦσαν ἰδιώματα ζωντανά, τῆς προφορικῆς ντοπιολαλιᾶς, μὲ ἑλληνικὲς ρίζες βαθειές, ποὺ χάνονται στὶς χιλιετίες. Αὐτὰ τὰ ἰδιώματα (πελοποννησιακά, ρουμελιώτικα, κρητικά, κυπριακά, θρακιώτικα, ἑπτανησιακά, κυκλαδίτικα κλιπ.) προβλημάτισαν κατὰ τὸ γνωστὸ τρόπο τοὺς Φωπιάδη, Μιστριώτη, Χατζηδάκη (ἀρχαϊστὲς) καὶ Κοραῆ, Βηλαρᾶ, Σολωμό, Πολυλᾶ, Γοε]ποετ, ΤΗΙΙΠΙΟ (δημοτικιστές), στὴν προσπάθειά τους νὰ ἀποκτήσουν οἱ Ἕλληνες κοινὴ γλώσσα, ποῦχε χαθεῖ στὴν Τουρκοκρατία (χαρακτηριστικό, ἐν προκειμένω, εἶναι τὸ θεατρικὸ ἔργο τοῦ Βυζάντιου Βαβυλωνία). Τὴν ἐποχὴ ἐκείνη, χωρὶς ἀμφιβολία, ὑπῆρχε θέμα ἑνιαίας γλώσσας ἐνόψει τῆς δημιουργίας Νεοελληνικοῦ Κράτους. Τὸ θέμα, ὅμως αὐτό (δημοτικὴ ἤ καθαρεύουσα), πῆρε δραματικὲς διαστάσεις πολιτικοῦ καὶ κοινωνικοῦ περιεχομένου στὰ τέλη τοῦ περασμένου αἰώνα καὶ στὶς ἀρχὲς τοῦ εἰκοστοῦ (Ψυχάρης, Δελμοῦζος, Ῥαγκαβῆς, Σοῦτσος κλπ.), τὶς συνέπειες τοῦ ὁποίου πληρώσανε καὶ πληρώνουν ὅλοι οἱ Ἕλληνες ποὺ πέρασαν ἀπὸ τὰ θρανία, μέχρι τῶν ἡμερῶν μας. Ὅμως ἡ ζωντανὴ γλώσσα γράφει μόνη τὴν ἱστορία της, νομοτελειακά, ἀγνοώντας ὁποιαδήποτε στρέβλωση καὶ τεχνητὴ παρέμβαση ἐκ τῶν ἄνω ἤ ἀπ ̓ ἔξω. Ἡ γλώσσα διαθέτει ἐσωτερικὲς δυνάμεις ἐξελίξεως καὶ προσαρμογῆς πρὸς τὴν ἐποχή της. Ἡ γλώσσα δὲν ὑπαγορεύεται. Ἣ γλώσσα δημιουργεῖται αὐτόματα μέσα ἀπὸ τοὺς αἰώνιους φυσικοὺς καὶ ἱστορικοὺς νόμους, συνεχῶς ἀνανεούμενη. «Τὰ πάντα ρεῖ», ἀκόμη καὶ γιὰ τὴ γλώσσα. “Ὅπερ καὶ ἐγένετο. Δηλαδή, κάτω ἀπὸ σχεδὸν τυχαῖες συνθῆκες ἐξασφαλίστηκαν ἐκεῖνες οἱ ἀπαραίτη-