ΣΠΥΡΟΣ ΝΟΝΙΚΑΣ Γιὰ ποιά γλώσσα μιλᾶμε; "Οταν πρὶν ἀπὸ δύο περίπου χρόνια ὁ “Ἑλληνικὸς Γλωσσικὸς Ὅμιλος(ΕΓΟ) ἔθε- σε θέμα γλωσσικῆς ἀταξίας, ἀμέσως ἐκδη- λώθηκε ἀντίλογος δημοσίως (στὴν Ἕται- ρία Ἑλλήνων Λογοτεχνῶν), ὅπου ὑποστη- ρίχτηκε, ὅτι οἱ ἀνησυχίες τοῦ ΕΓΟ εἶναι τε- ρατώδεις φαντασιώσεις καὶ ἀναβίωση τοῦ γλωσσαμυντορισμοῦ. Εὐτυχῶς, ὅμως, ὅ- ταν πρὸ διμήνου ἡ τηλεόραση τῆς ΕΡΊ πα- ρουσίασε τὸ θέµα μὲ ἁρμόδιους συζητητές, παρατήρησα, ὅτι ὁ σεβαστὸς καθηγητής, ποὺ πρὸ διετίας ἀρνήθηκε τὴν ὕπαρξη γλωσσικοῦ θέματος, τώρα παραδέχεται, ὅ- τι ὑπάρχει γλωσσικὸ «ζήτημα», ὄχι καὶ γλωσσικὸ «πρόβλημα». Θὰ δεχτῶ τὸ λογο- παίγνιο, ἀλλὰ ταυτόχρονα θὰ σημειώσω τὴν πρόὀοδο. Ἐντάξει, λοιπόν: γλωσσικὸ ζήτημα. ᾿Αλλὰ ποιό. Ἐδῶ θὰ μᾶς βοηθήσει ὄχι µόνο ὁ σεβαστὸς καθηγητὴς ἀλλὰ καὶ ὁ ἁρμοδιότατος ὅλων γιὰ τὴν γλωσσικὴ παιδεία τῶν μαθητῶν, δηλαδὴ ὁ ὑπεύθυνος τῶν προγραμμάτων καὶ τῶν διδακτικῶν βι-. βλίων τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας. Καὶ θὰ μᾶς βοηθήσουν οὐσιαστικά, γιατὶ πάνω στὴ συζήτηση γνώρισαν στὸ Πανελλήνιο, µέσω τοῦ κουτιοῦ τῆς τηλεοράσεως, ὅτι εἷ- ναι; «δήμοτικιστικὲς καὶ προοδευτικοί». Ἡ ἀποκάλυψη εἶναι ὄντως ἐντυπωσιακὴ ἀλλὰ καὶ ἐπικίνδυνη, γιατὶ µέσα της κρύβει πολι- τικοποίηση, ἀποπροσανατολισμό, ἀμερι- µνησία καὶ κυρίως ἀντίληψη περὶ τὰ γλωσ- σικὰ ἐκτὸς χρόνου. Πράγματι, ἀπὸ τὴ στιγμὴ ποὺ μερικοὶ δηλώνουν ὅτι εἶναι δημοτικιστὲς καὶ προο- δευτικοὶ (βλέπετε ὃ προοδευτισμὸς εἶναι σύνδρομο τοῦ δημοτικισμοῦ) ἡ συνέχεια καὶ ἡ συνέπεια εἶναι, ὅτι οἱ ἄλλοι εἶναι κα- θαρευουσιάνοι καὶ ἀντιδραστικοί. Μὲ αὐτὴ τὴ συλλογιστικὴ καὶ νοοτροπία, ποὺ συν- τηρεῖται σκοπίμως, οἱ Ἕλληνες εἶχαν χω- ριστεῖ σὲ δύο στρατόπεδα, θάβοντας τὴ γλώσσα καὶ πολιτικοποιώντας τὸ θέμα. Καὶ λέω εἶχαν, ὄχι ἔχουν, γιατὶ ἡ φυσικὴ φορὰ τῶν πραγμάτων ἰσοπέδωσε καὶ ἐξα- φάνισε τὸν ἑλληνοελληνικὸ ἑκατονταετῆ γλωσσικὸ πόλεμο: καὶ σήµερα μποροῦμε μὲ σιγουριὰ νὰ λέμε, ὅτι τὸ δίλημμα καθα- ρεύουσα ἤ δηµοτικὴ ἀποτελεῖ ἀπολίθωμα καὶ ἐφιαλτικὴ ἀνάμνηση. ᾿Αλλὰ ἄς δοῦμε πῶς συντελέστηκε ἡ ἐξάλειψη τοῦ διλήμ- ματος. Ὃ Μ. Τριανταφυλλίδης πρὸ πενήντα ἐ- τῶν περίπου εἶχε μετρήσει 28 κύρια ἑλληνι- κὰ γλωσσικὰ ἰδιώματα ποὺ μιλιόντουσαν ἀπὸ τοὺς κατοίκους τοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου. Καὶ ἦσαν ἰδιώματα ζωντανά, τῆς προφορι- κῆς ντοπιολαλιᾶς, μὲ ἑλληνικὲς ρίζες βα- θειές, ποὺ χάνονται στὶς χιλιετίες. Αὐτὰ τὰ ἰδιώματα (πελοποννησιακά, ρουμελιώ- τικα, κρητικά, κυπριακά, θρακιώτικα, ἑ- πτανησιακά, κυκλαδίτικα κλιπ.) προβλη- µάτισαν κατὰ τὸ γνωστὸ τρόπο τοὺς Φω- πιάδη, Μιστριώτη, Χατζηδάκη (ἀρχαϊστὲς) καὶ Κοραῆ, Βηλαρᾶ, Σολωμό, Πολυλᾶ, Γοε]ποετ, ΤΗΙΙΠΙΟ (δηµοτικιστές), στὴν προ- σπάθειά τους νὰ ἀποκτήσουν οἱ Ἕλληνες κοινὴ γλώσσα, ποῦχε χαθεῖ στὴν Τουρκο- κρατία (χαρακτηριστικό, ἐν προκειμένω, εἶναι τὸ θεατρικὸ ἔργο τοῦ Βυζάντιου Βαβυ- λωνία). Τὴν ἐποχὴ ἐκείνη, χωρὶς ἀμφιβο- λία, ὑπῆρχε θέμα ἑνιαίας γλώσσας ἐνόψει τῆς δημιουργίας Νεοελληνικοῦ Κράτους. Τὸ θέμα, ὅμως αὐτό (δημοτικὴ ἤ καθαρεύ- ουσα), πῆρε δραματικὲς διαστάσεις πολιτι- κοῦ καὶ κοινωνικοῦ περιεχοµένου στὰ τέλη τοῦ περασμένου αἰώνα καὶ στὶς ἀρχὲς τοῦ εἰκοστοῦ (Ψυχάρης, Δελμοῦζος, Ῥαγκα- βῆς, Σοῦτσος κλπ.), τὶς συνέπειες τοῦ ὁ- ποίου πληρώσανε καὶ πληρώνουν ὅλοι οἱ Ἕλληνες ποὺ πέρασαν ἀπὸ τὰ θρανία, µέ- χρι τῶν ἡμερῶν µας. Ὅμως ἡ ζωντανὴ γλώσσα γράφει μόνη τὴν ἱστορία της, νομοτελειακά, ἀγνοώντας ὁποιαδήποτε στρέβλωση καὶ τεχνητὴ πα- ρέμβαση ἐκ τῶν ἄνω ἤ ἀπ᾿ ἔξω. Ἡ γλώσσα διαθέτει ἐσωτερικὲς δυνάμεις ἐξελίξεως καὶ προσαρμογῆς πρὸς τὴν ἐποχή της. Ἡ γλώσσα δὲν ὑπαγορεύεται. Ἣ γλώσσα δη- μιουργεῖται αὐτόματα μέσα ἀπὸ τοὺς αἰώ- νιους φυσικοὺς καὶ ἱστορικοὺς νόμους, συ- νεχῶς ἀνανεούμενη. «Τὰ πάντα ρεῖ», ἀκό- μη καὶ γιὰ τὴ γλώσσα. “Ὅπερ καὶ ἐγένετο. Δηλαδή, κάτω ἀπὸ σχεδὸν τυχαῖες συνθῆ- κες ἐξασφαλίστηκαν ἐκεῖνες οἱ ἀπαραίτη-