ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
226ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2000
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- Η κλάσις, η classis, το κλάω και το cloning — ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ, ΘΩΜΑΣ
Κείμενο φύλλου
Ἡ κλάσις, ἡ εἰαοεῖς, τὸ κλάω καὶ τὸ εἰοπίπρ
Τὸν δεύτερο αἰῶνα μ.Χ. ὁ Ρωμαῖος σοφὸς Α. Γέλλιος προτείνει ἀντὶ τοῦ λατινικοῦ ὅρου
(ἑλληνικῆς προελεύσεως) «Μωπιαπίίαν», ποὺ εἶχε ἀναπτύξει ὁ Κικέρων δύο αἰῶνες προτύτερα,
τὸν ἑλληνικὸ ὅρο «παιδεία» γιὰ τὴ γενικὴ καὶ φιλελεύθερη ἐχπαίδευση ἑνὸς πολίτη,
ἡ ὁποία : ἀναπτύχθηχε ἀπὸ τὸν 50 αἰῶνα π.Χ. καὶ προώθησε τὴν ἑλληνικὴ παιδεία μέσα στὸ
ρωμαϊχὸ κόσμο. Ἐπίσης ὁ Γέλλιος, ποὺ ἦταν μεγάλος θαυμαστής τῶν ἑλλήνων συγγραφέων,
τοὺς κατέταξε στὴν «πρώτη τάξη» γιὰ τὴν ὑψηλὴ ποιότητα καὶ μεγάλη ἀξία ποὺ εἶχαν
στὴν ἐχτίμησή του, δηλαδὴ αὐτοὶ ἦταν τῆς πρώτης «κλάσεως». Παίρνοντας λοιπὸν τὴ μαγιὰ
ἀπὸ τὴ λέξη «κλάσις» τοὺς ἄριστους ἀρχαίους συγγραφεῖς τοὺς ὠνόμασε μὲ μία λέξη
“οἰαδεῖσμς" μὲ ἑλληνιχώτατη κατάληξη -ικος. Πιθανώτατα διπλασίασε τὸ 5, γιὰ νὰ διατηρηθῇ
ὁ ἦχος φθόγγος τοῦ σῖγμα στὴν ἑλληνικὴ λέξη χλάσις, γιατὶ μποροῦσε τὸ σῖγμα νὰ
προφερθῇ ἵ (ζῆτα), μιᾶς καὶ δρίσχεται ἀνάμεσα σὲ δύο φωνήεντα, ὅπως γίνεται στὰ ̓Αγγλικά
(πρθλ. Τάσος Τᾶςςος).
Ἔτσι ὁ ὅρος “οἰθεοίοις” σιγά - σιγὰ ἐπικράτησε στὰ Λατινικὰ μετὰ τὸν δεύτερο αἰῶνα
μ.Χ. καὶ πρωτοχρησιμοποιήθηκε στὴν Εὐρώπη πολὺ ἀργότερα, μετὰ τὸ σκοτεινὸ μεσαίωνα,
τὸν 16ο αἰῶνα στὰ Γαλλικὰ ὡς "εἰασείᾳμε” καὶ στὰ Αγγλικὰ ὡς “οἰαρίο”. Μετὰ τὸν πήραμε
καὶ ἐμεῖς ὡς ἕνα νεώτερο δάνειο ὡς «κλασικὸς» καὶ, ἀφοῦ παράγεται ἀπὸ τὴν «κλάση»,
δὲν μᾶς χρειάζεται τὸ δεύτερο σῖγμα (6), καὶ στὰ Ἑλληνικὰ γράφεται ὀρθὰ ὡς κλασικὸς
-ή -ό.
“Ο ἴδιος ὅρος αὐγάτισε πάμπολλες νέες λέξεις μὲ νέα νοήματα, ὅπως «κλασικἡ ἐποχὴ»
(ὁ Περικλῆς οὔτε κὰν ἰδέα εἶχε, ὅτι ζοῦσε στὴν χλασικὴ ἐποχή), «κλασικὴ παιδεία», «χλασιχὲς
σπουδές», «χλασιχιστής». «Χλασικισμὸς» καὶ ρῆμα «κλασικίζω», ἀκόμη καὶ «χλασικὴ
μουσική», «κλασικὸ μπαλέτο», ἀκόμη καὶ τὰ «Κλασικὰ Εἰκονογραφημένα», ποὺ μοῦ
ἦταν ἀγαπητὰ διδλία στὴν πρώτη τάξη Γυμνασίου. Κατὰ τὸν ἴδιο τρόπο ἡ ἴδια λέξη αὐγάτισε
στὴν ἀγγλικὴ γλῶσσα λέξεις ὅπως “οἱαδς", “εἰαπείο", “οἰακείοα!", “οἰακίοίσι”, “οἰακοίοἶζο ̓,
“οἰασείβ;” καὶ ὅλα τὰ ὑπόλοιπα παράγωγα ἀπὸ αὐτά.
ἯἩ Χλασικὴ αὐτὴ ἱστορία δὲν μπορεῖ νὰ τελειώσῃ. ἐὰν δὲν δοῦμε καὶ τὶς ρίζες της. Πῶς.
ἔγινε ἡἡ λέξη οἰαςίους καὶ ἡ λέξη χλάσις; Τὸ ̓ἀρχαῖο ἑλληνικὸ ρῆμα εἶναι. κλάω, ποὺ σημαίνει
σπάζω, τεμαχίζω. Τὸ ἴδιο ρῆμα ζῇ καὶ σήμερα μὲ τὴν ἴδια αἴγλη ποὺ εἶχε πρὶν χιλιάδες
χρόνια, ἂν ὄχι καὶ καλύτερη, μιὰ χαὶ μᾶς τροφοδοτεῖ μὲ νέες λέξεις σ ̓ ὅλο τὸν κόσμο
σπάζοντας καὶ δίνοντάς μας ἀπὸ λίγη νέα γλωσσιχὴ τροφή.
Γνωρίζοντας τὸ χλάω - σπάζω, γνωρίζεις ἀκριδῶς τί σημαίνει «πλάσμα», «πλαστός».
«πλάστης», «χλάσις», ἀχόμη καὶ «χεχλασμένη γραμμὴ» καὶ τὴν ἔχφραση «τὸ ὑπὲρ ὑμῶν
κλώμενον», ἀλλὰ ἀκόμη χαὶ τὰ «κλῆμα», «κλάδος», «κλαδί», «κλωνάρι» καὶ «κλῶνος», ἀπὸ
ὅπου ξεπήδησε - σὰν ἡ ̓Αθηνᾶ ἀπὸ τὸ κεφάλι τοῦ Δία - ἡ νέα μας λέξη μὲ παγχόσμια ἔμδέλεια,
ἰσχὺ καὶ ἐπικράτηση "οἰοπίηρ”, ποὺ γέννησε τὴν Ντόλη καὶ στὰ Ἑλληνικὰ τὸ εἴπαμε
«κλωνισμὸς» ἢ κλωνοποίηση, ποὺ εἶναι ἡ ἀναπαραγωγὴ (τὸ «χλωνάρι», τὸ «σπάσιμο»)
γενετιχὰ ὅμοιου ὀργανισμοῦ ἀπὸ ἕνα ἀρχικὸ μὲ τὴν παρέμόαση ἑνὸς κυττάρου. Εἶναι ἐδῶ
ποὺ μᾶς κλόνισε (μὲ ὅμικρου) ὁ χλωνισμός, τὸ οἰοπίπρ καὶ μᾶς ἔφερε πάμπολλα ἠθιχὰ διλή
μματα ἡ νέα μας διοτεχνολογία (πονν εἰπίσα] ἀϊίεπιπιας ἵπ οὐ ῃ ἤδνν ΒοΙοοἈποΙοβγ). Ὅλες
οἱ νέες ἐπιστῆμες ἔχουν ὡς σταθερὴ δάση τὴν Ἑλληνικὴ Γιῶσσα -- καὶ ἂς μὴ τὸ γνωρίζουμε
αὐτό. Καὶ τὸ ρῆμα «κλάω» συνεχίζει νὰ γεννάῃ ἀκλόνητο ἕναν παγκόσμιο γλωσσικό ἕλληνισμὸ
μὲ τὸν «κλὠνισμό» του.
Θωμᾶς Ἡλιόπουλος
Διευθυντής Κολλεγίου «Παιδείω»
Μελύούρνη, Αὐστφαλία