ΙΑΣΩΝ ΕΥΔΙΓΕΛΟΥ Ἢ ὑποβάθμιση τοῦ νεοελληνικοῦ λόγου συγκριτικὰ μὲ τὸν ἀρχαῖον ἑλληνικὸ Εἶναι γενικὰ αὐτονόητο πὼς μὲ τὸν ὅρο ἐξέλιξη δὲν ἐννοοῦμε πάντα τὴν πρόοδο σὲ μιὰ τελειότερη μορφή, ἀφοῦ τὸ χρονικὰ νεώτερο δὲν εἶναι ἀναγκαστικὰ καὶ τὸ ἀξιολογικὰ (ποιοτικἀ) καλύτερο, ἀλλὰ ἐννοοῦμε τὴν ἀπουσίᾳ τῆς στατικότητας, τὴ μεταβολή. Γι’ αὐτὸ καὶ κάποτε ἔχουμε τὴν «ὑπόστροφη» ἐξέλιξη ἤ «ὑπαναγωγή», δηλ. τὴν ὀπισθοδρόμηση. Τὸ φαινόμενο αὐτὸ --μέσα στὰ ὅρια τοῦ σχετικοῦ-- παρατηρήθηκε καὶ στὴν πορεία τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας. Συγκριτικἁ μὲ τὴν κλασσικὴ ἀττικὴ περίοδο τοῦ ἑλληνικοῦ λόγου (στὸ μεσουράνημα τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ), σήμερα τὸ οὖσιαστικὸ περιεχόμενο, ἡ σημαντική, ἡ δομὴ καὶ ἡ λεκτικὴ τεχνικὴ τῆς γλώσσας, φαίνεται πὼς ἔχουν ὑποβαθμιστεῖ. Ἢ γλῶσσα μας, ὅπως ἀφρόντιστα κι ἀβασάνιστα χρησιμοποιεῖται, σὲ σύγκριση μὲ τὴν ἀρχαιοελληνικὴ ἔχει φθαρεῖ, ἔχει φτωχύνει. Γιατὶ ὅμως συνέβηκε αὐτό; 'Ὑπάρχουν ἀσφαλῶς αἰτίες καὶ λόγοι. "Ας ἐξετάσουμε τοὺς βασικότερους. 1. Σήμερα ἔχουν ἀλλάξει ριζικἁ οἱ κοινωνικές, οἰκονομικές, πολιτικὲς καὶ πολιτιστικὲς συνθῆκες καὶ σχέσεις. Ὃ κλασσικὸς ἀρχαῖος ἑλληνικὸς λόγος, δηλ. ὁ ἀττικός, ἀναπτύχθηκε κάτω ἀπὸ ἰδιότυπες συνθῆκες: α) Καθεστὼς δουλείας. Τὸν λόγο καλλιέργησαν ἄνθρωποι ἁπαλλαγμένοι ἀπὸ βιοτικὲς ἔγνοιες. β) Δημοκρατία συμμμετοχική, ποὺ τὸ κυριότερο ὄργανο ἐπιβολῆς της ἦταν ὁ λόγος. γ) Ὁ πολιτικὸς στίβος ἦταν ἡ βασικὴ προὐπόθεση γιὰ κοινωνικὴ ἀνάδειξη, σταδιοδρομία καὶ ἐπιβολή. Καὶ ἡ γλώσσα ἀποτελοῦσε τὸ ἐργαλεῖο γι’ αὐτὴ τὴν ἐπιτυχία. Στὴ σημερινὴ ἐποχὴ τὸ ὠφελιμιστικὸ πνεῦμα τῆς καταναλωτικῆς κοινωνίας στρέφεται ἀλλοῦ. Κι ἀκόμα, ἡ γλώσσα μπλοκάρεται καὶ βιάζεται, ὅταν «πατρονάρεται» ἀπὸ κοινωνικοπολιτικὲς ὁμάδες ἤ οἰκονομοτεχνικὲς κλίκες. 2. Ἡ παρακμὴ τοῦ ἀρχαιοελληνικοῦ πολιτισμοῦ, ἡ σημερινὴ περιθωριακὴ θέση του μέσα στὸν κυκεῶνα τῶν ἄλλων σύγχρονων πολιτισμῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ μακροχρόνια πολιτιστικὴ ὑπανάπτυξη μέσα στὴν ὁποία ἔζησε ὁ λαός μας, συντελέσανε στὴν ὑποβάθμιση τῆς γλώσσας. Ἡ παγκόσμια σχεδὸν κυρίαρχη θέση τοῦ ἀρχαιοελληνικοῦ πολιτισμοῦ δὲν ὑπάρχει πιά. Ἣ πολιτιστικὴ ἐπίθεση ποὺ δεχόμαστε σήμερα ἀπὸ τὰ μεγάλα ἔθνη - πολιτισμοὺς καθορίζει καὶ τὴν ἀκεραιότητα τῆς γλώσσας μας. Ὃ δανεισμὸς καὶ ἡ ἐνσωμάτωση ξένων γλὠωσσικῶν στοιχείων γίνεται καθημερινὰ ἀναγκαστικὰ καὶ μεγαλύτερος. Οἱ γλῶσσες εἶναι ἄρρηκτα δεμένες μὲ τοὺς λαούς, καὶ συμπορεύονται μὲ τὴν ἱστορική τους ἐξέλιξη. Κάθε γλῶσσα εἶναι ἕνα ἀρχεῖο, ἕνα μουσεῖο, ὅπου ὁ κάθε λαὸς καταθέτει τὶς σκέψεις, τὰ αἰσθήματα, τὴ βούληση, τὴ δοξασμένη ἤ ταπεινωμένη ἱστορική του περιπέτεια καὶ τὰ τεκμήρια τῆς πολιτιστικῆς του πορείας. ̓Ακόμα, ὁ γλωσσικὸς θησαυρός μας ἀποκαλύπτει τὶς σχέσεις καὶ τὴν ἐπικοινωνία μὲ ἄλλους λαούς, πολιστιμένους ἤ ἀπολίτιστους. Καὶ εἶναι παρατηρημένο, πὼς σὲ χρόνια πολιτικῆς καὶ πολιτιστικῆς ἀκμῆς ὁ γλωσσικὸς δανεισμὸς ἀπουσιάζει ἤ εἶναι ἀσήμαντος, ἐνῶ σὲ περιόδους παρακμῆς ἡ πολιτογράφηση ξένων γλωσσικῶν στοιχείων εἶναι πολὺ μεγάλη. Ὁ μεγάλος μας γλωσσολόγος Γ. Χατζηδάκις, ἐπισημαίνοντας τὸ γεγονὸς αὐτὸ γράφει: «...Μέχρι μὲν τοῦ Διοκλητιανοῦ, ὅτε τὸ ἔθνος μας εἶχεν ἀκόμη συνείδησιν ἰσχυρὰν τοῦ ἑαυτοῦ του, ὅτε ἐθεώρει ἑαυτό ὑπέρτερον τῶν ἀλλοφύλων καὶ ἀλλογλώσσων, ὡς τὸν κατ ̓ ἐξοχὴν πεπολιτισμένον λαόν, ἕως τότε, ἐν τῇ δικαίᾳ ὑπερηφανείᾳ του, ἐνόμιζεν ᾱνάξιον ἑαυτοῦ νὰ παραλαμβάνη καὶ ν ̓ ἀναμειγνύῃ εἰς τὴν γλῶσσαν του ξένας λέξεις, καθῆκον δὲ πρὸς τὸν ἑαυτόν του καὶ τὸν πολιτισμόν του ἐθεώρει νὰ διατηρῇ τὴν γλῶσσαν του καθαρᾶν ἀπὸ ἔένα στοιχεῖα. Ὅτε ὅμως, μετὰ τὸν Διοκλητιανόν, ἀπὸ Ἕλληνες ἔγι-