μα. Φειδίας | | Ἢ γλυπτικὴ ἀποτελεῖ τὴν κατ ̓ ἐξοχὴν τέχνη διὰ τῆς ὁποίας ἀπεκαλύφθη τὸ | ἑλληνικὸ κάλλος ἀλλὰ καὶ τὸ ἑλληνικὸ δαιμόνιο. “Η τέχνη αὐτὴ οὐδαμοῦ καὶ οὐδέποτε ἤχθη σὲ τέτοια τελειότητα, μὲ τὴν ὁποία ἐμφανίζεται στὴν κλασσικὴν “Ελλάδα καὶ ἰδιαίτερα στὴν ̓Αθήνα, τὴν πόλη ποὺ ἀπεκαλεῖτο «Ελλάδος παίδευσις». “Ένας ἐκ τῶν συντελεστῶν τοῦ μεγαλείου τοῦ «κλεινοῦ ἄστεως» ὑπῆρξε καὶ ὁ Φειδίας, ὁ «ὑπεράνθρωπος καλλιτέχνης» καὶ γεννήτορας τῆς ἀνώτερης γλυπτικῆς. ́Ο Φειδίας τοῦ Χαρμίδου, ζωγράφος τὸ πρῶτον, μαθήτευσε καὶ δέχθηκε τὶς ἐπιδράσεις τῶν παλαιῶν γλυπτῶν ̓Αγελάδα τοῦ ̓Αργείου καὶ Ηγία τοῦ ̓Αθηναίου. Οἱ σοδαρές, ἀξιοπρεπεῖς καὶ ἤρεμες γυμνὲς μορφές του προδίδουν τεχνοτροπία τοῦ ̓Αργείου, ἐνῷ ἡ νευρώδης ἀκοίδεια τῶν γλυπτῶν του τεχνοτροπία τοῦ Ηγίου. Οἱ συνθέσεις πάντως τοῦ Φειδία φέρουν εὐκρινῶς τὴν σφραγίδα τοῦ μεγίστου γλύπτου ὅλων τῶν ἐποχῶν, ποὺ συνέλαδε καὶ ὡριοθέτησε τὴν πορεία ποὺ ἔμελλε νὰ ἀκολουθῇ ἔκτοτε ἡ τέχνη αὐτή. Πολυμερέστατος, μεγαλοφυὴς καὶ ὑπερδολικὰ δραστήριος γλύπτης, ζωγράΦος καὶ ἀρχιτέκτων φιλοτέχνησε 92 μετόπες, 50 κολοσσιαῖα ἀγάλματα καὶ ἀνάγλυφη ταινία ζωφόρου 150 μέτρων -- ἔργα ποὺ ὁ ἴδιος ἐμπνεύσθηκε, σχεδίασε καὶ ἐξετέλεσε, μὲ μικρὴν ἴσως 6οήθεια τῶν μαθητῶν του. Δὲν εἶναι παράλογος λοιπὸν ὁ χαρακτηρισμός του ὡς «ὑπερανθρώπου καλλιτέχνου», ποὺ λεγόταν μέχρι καὶ πρό τινος. Οἱ «Χάλκινοι ̓Ανδριάντες» τῶν ἐπωνύμων ἡρῴων τῆς Αττικῆς εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ πρώιμα ἔργα τοῦ καλλιτέχνου. Πρόκειται περὶ συμπλέγματος, ποὺ παριστάνει τὸν νικητὴ τοῦ Μαραθῶνος Μιλτιάδη, πλαισιωμένον ἀπὸ θεοὺς καὶ ἥρωες: τὸν Απόλλωνα καὶ τὴν ̓Αθηνᾶ, τοὺς ἀρχαίους δασιλεῖς Κόδρο, Θησέα καὶ Φιλέα, τοὺς αὐτόχθονες ἥρωες Ερεχθέα, Κέκροπα, Πανδίωνα, ̓ Αντίοχο, Αἰγέα καὶ ̓Ακάμαντα. Τὸ ἄγαλμα, ποιημένο ἀπὸ τὰ λάφυρα τοῦ Μαραθῶνος, εἶχε ἀνατεθῆ στοὺς Δελφούς. Ἢ «Χαλκίνη ̓Αθηνᾶ» ἢ «Πρόμαχος» ἦταν ἐπίσης πρώιμο ἔργο του. "Ηταν κολοσσιαϊῖο ἄγαλμα ὕψους 74 μέτρων, ποὺ εἶχε στηθῇ μεταξὺ ̓Ερεχθείου καὶ Παρθενῶνος: καὶ ἡ χρυσῆ αἰχμὴ τοῦ δόρατος τῆς θεᾶς διεκρίνετο, λέγεται, ἀπὸ τοὺς παραπλέοντες τὸ Σούνιον. Ἢ «Λημνία ̓ Αθηνᾶ» ἀποτελεῖ ἴσως τὸ μοναδικὸ ἄγαλμα, ποὺ παριστάνει τὴν θεὰ οὐχὶ πολεμικὴν καὶ πάνοπλη ἀλλ ̓ εἰρηνικὴν καὶ μειλίχια. Ἢ «Αρεία ̓ Αθηνᾶ» τέλος τῶν Πλαταιῶν ἧτο «ἀκρολιθικὸν» ἔργο ἤτοι ξύλινον ἄγαλμα μὲ μαρμάρινο πρόσωπο καὶ ἄκρα. Ἢ μεγάλη ὡστόσο δράση τοῦ Φειδίου ἀρχίζει ἀπὸ τὰ χρόνια τοῦ Περικλέους, ὅταν διωρίσθηκε ἀνώτατος ἐπόπτης καὶ ἐκτελεστὴς τοῦ προγράμματος ἀνεγέρσεως τῶν ἱερῶν τῆς Ακροπόλεως καὶ προπαντὸς τοῦ Παρθενῶνος. Τὸ ἀριστούργημα αὐτὸ ἐμφανίζει τέτοιαν ἑνότητα ἀρχιτεκτονικῆς, πλαστικῆς, γραφικῆς καὶ λατρευτικοῦ ἀγάλματος, ὥστε οὐδεὶς ποτὲ ἀμφισδήτησε, ὅτι πρόκειται περὶ ἔργου ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ καλλιτέχνου. Τὸ λατρευτικὸν ἄγαλμα τῆς Παρθένου θεᾶς ἧτο χρυσελεφάντινο καὶ περιεῖχε