| | | μα. Φειδίας Ἢ γλυπτικὴ ἀποτελεῖ τὴν κατ᾽ ἐξοχὴν τέχνη διὰ τῆς ὁποίας ἀπεκαλύφθη τὸ ἑλληνικὸ κάλλος ἀλλὰ καὶ τὸ ἑλληνικὸ δαιμόνιο. “Η τέχνη αὐτὴ οὐδαμοῦ καὶ οὐδέποτε ἤχθη σὲ τέτοια τελειότητα, μὲ τὴν ὁποία ἐμφανίζεται στὴν κλασσικὴν “Ελλάδα καὶ ἰδιαίτερα στὴν ᾿Αθήνα, τὴν πόλη ποὺ ἀπεκαλεῖτο «Ελλάδος παί- δευσις». “Ένας ἐκ τῶν συντελεστῶν τοῦ μεγαλείου τοῦ «κλεινοῦ ἄστεως» ὑπῆρξε καὶ ὁ Φειδίας, ὁ «ὑπεράνθρωπος καλλιτέχνης» καὶ γεννήτορας τῆς ἀνώτερης γλυπτικῆς.΄Ο Φειδίας τοῦ Χαρμίδου, ζωγράφος τὸ πρῶτον, μαθήτευσε καὶ δέ- χθηκε τὶς ἐπιδράσεις τῶν παλαιῶν γλυπτῶν ᾿Αγελάδα τοῦ ᾿Αργείου καὶ Ηγία τοῦ ᾿Αθηναίου. Οἱ σοδαρές, ἀξιοπρεπεῖς καὶ ἤρεμες γυμνὲς μορφές του προδί- δουν τεχνοτροπία τοῦ ᾿Αργείου, ἐνῷ ἡ νευρώδης ἀκοίδεια τῶν γλυπτῶν του τε- χνοτροπία τοῦ Ηγίου. Οἱ συνθέσεις πάντως τοῦ Φειδία φέρουν εὐκρινῶς τὴν σφραγίδα τοῦ μεγίστου γλύπτου ὅλων τῶν ἐποχῶν, ποὺ συνέλαδε καὶ ὡριοθέ- τησε τὴν πορεία ποὺ ἔμελλε νὰ ἀκολουθῇ ἔκτοτε ἡ τέχνη αὐτή. Πολυμερέστατος, μεγαλοφυὴς καὶ ὑπερδολικὰ δραστήριος γλύπτης, ζωγρά- Φος καὶ ἀρχιτέκτων φιλοτέχνησε 92 μετόπες, 50 κολοσσιαῖα ἀγάλματα καὶ ἀνά- γλυφη ταινία ζωφόρου 150 µέτρων -- ἔργα ποὺ ὁ ἴδιος ἐμπνεύσθηκε, σχεδίασε καὶ ἐξετέλεσε, μὲ μικρὴν ἴσως 6οήθεια τῶν μαθητῶν του. Δὲν εἶναι παράλογος λοιπὸν ὁ χαρακτηρισμός του ὡς «ὑπερανθρώπου καλλιτέχνου», ποὺ λεγόταν µέχρι καὶ πρό τινος. Οἱ «Χάλκινοι ᾿Ανδριάντες» τῶν ἐπωνύμων ἡρῴων τῆς Αττικῆς εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ πρώιμα ἔργα τοῦ καλλιτέχνου. Πρόκειται περὶ συμπλέγματος, ποὺ παρι- στάνει τὸν νικητὴ τοῦ Μαραθῶνος Μιλτιάδη, πλαισιωμένον ἀπὸ θεοὺς καὶ ἥρω- ες: τὸν Απόλλωνα καὶ τὴν ᾿Αθηνᾶ, τοὺς ἀρχαίους δασιλεῖς Κόδρο, Θησέα καὶ Φιλέα, τοὺς αὐτόχθονες ἥρωες Ερεχθέα, Κέκροπα, Πανδίωνα,᾽ Αντίοχο, Αἰγέα καὶ ᾿Ακάμαντα. Τὸ ἄγαλμα, ποιηµένο ἀπὸ τὰ λάφυρα τοῦ Μαραθῶνος, εἶχε ἀνατεθῆ στοὺς Δελφούς. Ἢ «Χαλκίνη ᾿Αθηνᾶ» ἢ «Πρόμαχος» ἦταν ἐπίσης πρώ- ιµο ἔργο του. "Ηταν κολοσσιαϊῖο ἄγαλμα ὕψους 74 µέτρων, ποὺ εἶχε στηθῇ µε- ταξὺ ᾿Ερεχθείου καὶ Παρθενῶνος: καὶ ἡ χρυσῆ αἰχμὴ τοῦ δόρατος τῆς θεᾶς διε- κρίνετο, λέγεται, ἀπὸ τοὺς παραπλέοντες τὸ Σούνιον. Ἢ «Λημνία᾽ Αθηνᾶ» ἀπο- τελεῖ ἴσως τὸ μοναδικὸ ἄγαλμα, ποὺ παριστάνει τὴν θεὰ οὐχὶ πολεμικὴν καὶ πάνοπλη ἀλλ᾽ εἰρηνικὴν καὶ μειλίχια. Ἢ «Αρεία᾿ Αθηνᾶ» τέλος τῶν Πλαταιῶν ἧτο «ἀκρολιθικὸν» ἔργο ἤτοι ξύλινον ἄγαλμα μὲ μαρμάρινο πρόσωπο καὶ ἄκρα. Ἢ μεγάλη ὡστόσο δράση τοῦ Φειδίου ἀρχίζει ἀπὸ τὰ χρόνια τοῦ Περικλέους, ὅταν διωρίσθηκε ἀνώτατος ἐπόπτης καὶ ἐκτελεστὴς τοῦ προγράμματος ἀνε- γέρσεως τῶν ἱερῶν τῆς Ακροπόλεως καὶ προπαντὸς τοῦ Παρθενῶνος. Τὸ ἀρι- στούργημα αὐτὸ ἐμφανίζει τέτοιαν ἑνότητα ἀρχιτεκτονικῆς, πλαστικῆς, γρα- φικῆς καὶ λατρευτικοῦ ἀγάλματος, ὥστε οὐδεὶς ποτὲ ἀμφισδήτησε, ὅτι πρόκει- ται περὶ ἔργου ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ καλλιτέχνου. Τὸ λατρευτικὸν ἄγαλμα τῆς Παρθένου θεᾶς ἧτο χρυσελεφάντινο καὶ περιεῖχε