ΗΛΙΑΣ Λ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Ἢ ἑλληνικὴ γραφὴ ἐχρησιμοποιεῖτο στὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὰ ὁμηρικὰ χρόνια (Ἡ ἀπόδειξη βρίσκεται στὰ κείµενα τῆς Θεογονίας καὶ τοῦ Ομήρου)" "Αν τὰ πρῶτα φωνητικὰ σκιρτήµατα μποροῦν νὰ θεωρηθοῦν «ἀρχὴ γλώσσας», θεωρῶ, ὅτι καὶ τὰ πρῶτα ἀνθρώπινα σχεδιάσµατα, ποὺ συντελοῦσαν στὴν καλύτερη ἐ- πικοινωνία, μποροῦν νὰ θεωρηθοῦν «ἀρχὴ γραφῆς». Τὸ θέµα ποὺ θὰ ἐξετάσω ἐδῶ δὲν εἶναι ποιὰ ἦταν ἡ πρώτη ἤ ἡ δεύτερη γραφή. Τὸ θέµα εἶναι πολὺ δύσκολο καὶ ἴσως εἶναι παρόμοιο μὲ τὸ νὰ ἀναζητήσουμε, μετὰ ἀπὸ τόσες μίξεις καὶ συνθέσεις τῶν γλωσσῶν τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου, ποιὰ μπορεῖ νὰ ἦταν ἡ πρώτη γλῶσσα. Σημασία ὅμως ἔχει ἄν ὁ- πῆρξε γραφή’ καὶ αὐτὸ τὸ θέµα θὰ μᾶς ἀπασχολήσει ἐδῶ. Ἢ ἔρευνα βέβαια ἡ δική µου, ὅπως ἀπ᾽ τὴν ἀρχὴ δήλωσα, ἐξετάζει τὰ συμβάντα ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο «Ἑλληνικὴ Γλῶσσα». Σὲ προηγούμενο ἄρθρο (4αυλός, 25/84) ἀναφε- ρόμενο στὴν «Θεογονία», τὴν διάσωση τῆς ὁποίας θεώρησα ἔργο γραφῆς καὶ ὄχι µνή- μῆς, δὲν ἀνέπτυξα ἀρκετὰ τὶς ἀποδείξεις αὐτοῦ τοῦ ἰσχυρισμοῦ µου. Θὰ ἐπαναλάβω ἐ- δῶ τοὺς σχετικοὺς στίχους, ὥστε ἐξετάζοντας τὰ περὶ γραφῆς νὰ τὰ τοποθετήσουµε χρονικὰ στὰ πρὸ τῆς μεγάλης καταστροφῆς χρόνια, δηλαδὴ τὰ πρὸ τοῦ κατακλυσμοῦ (Θεογονία, στίχ. 38-40): ο «εἰρεῦσαι τὰ τ᾽ ἐόντα τὰ τ᾿ ἐσσόμενα -- ἐξιστορώντας μὲ καυτερὰ λόγια τὰ συμβαίνον- πρὸ τ᾽ ἐόντα τα, τὰ μέλλοντα νὰ συμβοῦν καὶ τὰ περασμένα ὁ φωνῇ ὁμηρεῦσαι' τῶν δ᾽ ἀκάματος -- διασώζοντας τὰ καταγραμμµένα’ γιατὶ μόνο ἐξ ῥέει αὐδὴ αὐτῶν ἀνεξάντλητα καὶ ὅμοια ἐπαναλαμβάνεται ὁ ἀνθρώπινος λόγος ο ἐκ στομάτων ἡἠδεῖα. ἀπὸ τὰ στόματα (τῶν Μουσῶν) ποὺ εἶναι τέρψη τῶν αὐτιῶν ν᾿ ἀκοῦς. Ἐρμήνευσα τὸ «φωνῇ ὁμηρεῦσαι»: διασώζοντας τὰ καταγραμµένα!.. Ας δοῦμε ἐδῶ ἀναλυτικὰ τοὺς λόγους: Τὸ «ὁμηρεῦσαι» εἶναι ἐπ. τύπος τῆς µετο- χῆς τοῦ «ὁμήρέω», ποὺ σημαίνει συγκυρέω ἤ συμφωνέω. «Αὐτὸ παρωνόµασται ἀπὸ τοῦ «ὁμαρής» ποὺ κατὰ Ησύχιον --γράφει ὁ (Ο, δἱ({]--- σηµαίνει ὁ συναρµόζων». "Ας ξεκι- νήσουµε ἀπὸ τὸ «ὁμαρής», ποὺ εἶναι λέξη σύνθετη ἀπὸ τὸ «ὁμοῦ» καὶ τὸ «ἄρω». Τὸ «ἄρω» εἶναι ὃ ριζικὸς τύπος τοῦ «ἀραρίσκω», ποὺ σηµαίνει συναρµόζω. [Τὸ «ἀραρί- σκω» προέρχεται ἐκ τοῦ ἄρ-ἄρω]. Τὸ ἄρω, ποὺ ὁ ἐπικός του τύπος ἦταν ῥα (ποὺ εἶναι ἐγκλιτικό), ὑπονοεῖ «ἁπλῶς ἄμεσο μετάβαση ἀπὸ ἕνα πρᾶγμα σὲ ἄλλο». ᾿Απὸ τὸ ἄρω προέρχονται οἱ λέξεις ἄρθρο, ἀριθμός, ἁρμός, ἁρμονία, ἄρτιος, ἄριστος, ἀρετὴ κ.ᾶ., καθὼς καὶ οἱ λέξεις ὁμαρτέω, ὅμηρος κ.λ.π. Ὅμηρος σηµαίνει «ἐγγύηση περὶ διατηρή- σεως ἑνότητος, ἐνέχυρον». «Ὁμαρής», κατὰ '᾿Ησύχιον, εἶναι ὁ «ὁμοῦ, συμφώνως συ- ναρμόζων». Γιὰ τὴ λέξη «φωνή» ἐξήγησα ἤδη ὅτι σημαίνει τὸν ἀνθρώπινο λόγο. Δια- κριτικὸ στοιχεῖο τῆς ἐννοίας «ὅμηρος» εἶναι ἡ ἐγγύηση καὶ τὸ ἐνέχυρον. Καὶ τὰ δύο αὖ- τὰ στοιχεῖα ἀπαιτοῦν «ἐμπράγματον ἀσφάλεια», δηλαδὴ ὑλικὴ ἐξασφάλιση. Ὁ ἀν- θρώπινος λόγος ὡς «ἔπεα πτερόεντα» εἶναι ἄυλος καὶ δὲν θὰ γνωρίζαμε ἄν ἀναμεταδί- δεται ὅμοια «ἀκάματος», δηλαδὴ στὸ διηνεκές, ἄν μὲ κάποιο τρόπο δὲν ἔχει µεταβλη- θεῖ σὲ «γραπτὸ λόγο». Μόνο ὁ γραπτὸς λόγος (τότε) ἧταν δυνατὸν νὰ δίνει " Σημαντικὴ συμβολὴ στὸ θέμα τῆς προελεύσεως καὶ χρονολογήσεως τῆς ἑλληνικῆς γραφῆς ἔχει προσφέρει ὁ ἐπίτιμος καθηγητὴς Πανεπιστηµίου κ. Κωνσταντῖνο., Πλεύρης μὲ τὸ σύντομο ἀλλὰ πολὺ οὐσιαστικὸ μελέτημά του «Τὸ Ἑλληνικὸν Αλφάβητον», Θεσσαλονίκη 1981.