ΣΕΠ 2026ΕΚΔΟΣΗ ΒΗΤΑ
μιά ἀπόπειρα ἀναζητήσιμης κειμενικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ περιοδικοῦ ΔΑΥΛΟΣ
297 ΤΕΥΧΗ · 23.063 ΣΕΛΙΔΕΣ · 9.618.609 ΛΕΞΕΙΣ · 6.129 ΑΡΘΡΑ · 1.187 ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
228ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2000
Ἄρθρα πού ξεκινοῦν σέ αὐτό τό φύλλο
- "Πληθυντικός της ευγένειας" — ΚΑΡΒΕΛΑΣ, Γ.
Κείμενο φύλλου
Ἕνα θέμα, ποὺ εἴτε ἀγνοεῖται εἴτε ἀποσιωπᾶται, εἶναι ὁ λεγόμενος
«πληθυντικὸς τῆς εὐγενείας». Λίγοι γνωρίζουν, ὅτι τὸ
γλωσσικὸ τοῦτο φαινόμενο εἶναι ξενικῆς προέλευσης. Ακόμη
λιγώτεροι ὑποψιάζονται, πὼς ἡ χρήση του τὰ τελευταῖα 180
περίπου χρόνια ἔχει προκαλέσει σύγχυση στὴ γλώσσα μας κι
ἔχει ἀφαιρέσει ἕνα σημαντικὸ ποσοστὸ ἀπὸ τὴ δημοκρατικότητάτης.
Στὶς ἀκόλουθες παραγράφους θὰ ἐπιχειρήσω νὰ δείἕξω
στοὺς ἀναγνῶστες τοῦ «Δαυλοῦ», πὼς ὁ πληθυντικὸς εὐγενείας
δὲν συνεισφέρει τίποτα στὴν ὀμορφιὰ καὶ στὶς ἀρετὲς
τῆς γλώσσας μας. Τοὐναντίον τὴν καθιστᾷ ἀνελεύθερη καὶ
κοινωνικὰ περίπλοκη.
ποροῦμε ν ̓ ἀρχίσουμε μὲ μερικὲς παρατηρήσεις πάνω στὴ χρήση τοῦ πληθυντικοῦ
στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα. Ἡ ἀρχαία γλώσσα χρησιμοποιεῖ τὸν πληθυντικὸ μόνο
μὲ τὴν ἀριθμητική του ἔννοια. Βλέπουμε, ὅτι ὁ ἑνικὸς δηλώνει ἕνα πρόσωπο
ἢ πρᾶγμα, ὁ δυϊκὸς δηλώνει δύο καὶ ὁ πληθυντικὸς περισσότερα ἀπὸ δύο πράγματα
ἢ πρόσωπα. Δὲν ὑπάρχει ἐδῶ πληθυντικὸς εὐγενείας, σεθασμοῦ, μὴ οἶκειὅτητας
ἢ ἀκόμη χαὶ εἰρωνείας. Ὑπάρχει ἕνας πληθυντικός, ποὺ, ὅπως λέει καὶ τὸ ὄνομά
του, ἀποτείνεται στὸ πλῆθος. Μιὰ ματιὰ στὰ ἀρχαῖα κείμενα εἶναι ἀρχετή. γιὰ νὰ ἐπαληθεύσῃ
αὐτὸν τὸν ἰσχυρισμό μου.
Τὰ δύο ἐπικὰ ποιήματα, ἡ Ἰλιάδα καὶ ἡ Ὀδύσσεια, ἀρχίζουν μὲ τὴν ἐπίκληση τοῦ Ὁμήρου
στὴ Μοῦσα. Αὐτὸ γίνεται ὄχι σὲ πληθυντικὸ εὐγενείας ἀλλὰ σὲ ἑνικὸ ἀριθμό: Ἰλιάδα:
«Μῆνιν ἄειδε, θεά, Πηληιάδεω ̓ Αχιλλῆος...». Ὀδύσσεια: «Ανδόρα μοι ἔννεπε, μοῦσα,
πολύτροπον ὃς μάλα πολλά...». Τὰ ρήματα ἄειδε καὶ ἔννεπε εἶναι στὸν ἑνιχὸ ἀριθμό, ἀφοῦ
ἀναφέρονται σ ̓ ἕνα πρόσωπο. Ταυτόχρονα ἐχφράζουν τὸν ἀπεριόριστο σεδασμὸ τοῦ ποιητῆ
γιὰ τὴν προστάτισσά του, τὴ μοῦσα τῆς ἐπικῆς ποίησης.
̓Απὸ τὴν ἀρχὴ μέχρι τὸ τέλος τῶν Ὀμηρικῶν ποιημάτων ὅλοι οἱ χαρακτῆρες, οἱ ἀρχηγοί,
οἱ στρατιῶτες, οἱ θεοί, οἱ κήρυκες, οἱ θεράποντες, οἱ θῆτες, οἱ γονεῖς, τὰ παιδιά, οἱ.
ἀοιδοί, οἱ οἰκοδέσποινες καὶ οἱ ξένοι ἐπικοινωνοῦν μεταξύ τους φυσιολογικὰ χι ἀποτελεσματικὰ
στὸν ἑνικὸ ἀριθμό. Μπορεῖ ἡ δουλοπρέπεια ἢ ἡ ἐξάρτηση νὰ ἐκφράζεται μ ̓
ἄλλους τρόπους, ποτὲ ὅμως μὲ λέξεις καὶ προσφωνήσεις σὲ πληθυντικό.
Στὴ λυρικὴ ποίηση μποροῦμε ἐπίσης νὰ ἐπισημάνουμε τὴν ἴδια ἀμφίδρομη χρήση τοῦ
ἑνικοῦ, εἴτε πρόκειται γιὰ ἔνδειξη σεθασμοῦ κι ἐκτίμησης εἴτε ὄχι. Ὅταν ἡ Σαπφὼ ζητῇ
τὴ θοήθεια τῆς ̓Αφροδίτης, δὲν καταφεύγει σὲ πληθυντικὸ εὐγενείας ἀλλὰ σ ̓ ἕναν ἀπέοιττο
χι εἰλικρινῆ ἑνικό: «Χρυσόθρονη ἀθάνατη ̓Αφροδίτη, κόρη τοῦ Δία, δολοπλέχτρα,
σὲ ἱκετεύω, μὴ δαραίνεις τὴ ψυχή μου μὲ λύπες καὶ μὲ δάσανα.»
Ἐξ ἴσου εὐθύδολη κι ἀπροσποίητη εἶναι κι ἣ ἐρώτηση τῆς θεᾶς;