ΟΙΤΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΛΙΚΟΣΜΙ{ μδ, Πραξιτέλης Ἢ οἰκογένεια τοῦ Πραξιτέλους ἀνέδειξε πολλοὺς διάσηµους καλλιτέχνες: Ὃ ὁμώ- νυµος παπποῦς του μᾶς κληροδότησε θαυμάσιο σύμπλεγμα παριστάνον τὴν Δήμη- τρα, τὴν Κόρη καὶ τὸν Ἴακχο, τὸ ὁποῖο ἐθαύμασε ὁ Παυσανίας: ὁ πατέρας του Κη- φισόδοτος ἐκόσμησε τὴν ᾿Αγορὰν τῶν ᾿Αθηνῶν μὲ τὰ συμπλέγματα τῆς θεᾶς Εἰρή- νης ποὺ ἔφερε πλοῦτον, τοῦ Πλούτου ποὺ ἐχρατοῦσε τὸ κέρας τῆς Αμαλθείας καὶ τοῦ “Ἑρμοῦ ποὺ συνώδευε τὴν Πλουτοφόρον Τύχη" οἱ γιοίτου τέλος Κηφισόδοτος καὶ Τί- μαρχος φιλοτέχνησαν πλῆθος ἀγαλμάτων θεῶν καὶ ἀνδριάντων ποιητῶν καὶ ἡρῴων ὅπως τῆς Λητοῦς καὶ τῆς Αφροδίτης, τοῦ Μενάνδρου καὶ τοῦ πατέρα του Λυκούρ- γου κ.ᾱ. Ὃ Πραξιτέλης ἐκόσμησε μὲ ἀγάλματα καὶ συμπλέγματα πολλὲς πόλεις τῆς Ελλά- δος καὶ τῆς ]ωνίας.Απ᾽ τὰ πρώιμα ἔργα του διεκρίθησαν τὰ ἀγάλματα τῆς Λητοῦς, τοῦ ᾿Απόλλωνος καὶ τῆς ᾿Αρτέμιδος, ἀπὸ τὰ δάθρα τῶν ὁποίων προέρχονται τρεῖς ἀνάγλυφες πλάκες, παριστάνουσες τὸν ἀγῶνα ᾿Απόλλωνος καὶ Μαρσύου καὶ ἕξι Μοῦσες (οἱ τρεῖς ἄλλες εἰκάζεται ὅτι ἦσαν σὲ ἄλλη πλάκα, ποὺ ἔχει ἀπολεσθῆ). Ὃ “Ἑρμῆς τῆς ᾿Ολυμπίας (τὸ πασίγνωστο ἄγαλμα), ἂν καὶ μὴ πρώιμο ἔργο, δὲν ἦταν καὶ τόσο διάσημο κατὰ τὴν ἀρχαιότητα, πρᾶγμα ποὺ μαρτυρεῖ τὴν ὑψηλὴν περὶ Ὡραίου αἴσθηση τῶν Ελλήνων" γι αὐτὸ καὶ τὸ ἀναφέρει μόνο ὁ Παυσανίας, κι αὐτὸς μὲ πολὺ λίγα λόγια. ᾿Εμεῖς ὡστόσο δὲν ἔχομε ἄλλο τέτοιο, ποὺ νὰ παριστάνη τόσο ἐναργῶς τὴν μορφικὴν λαμπρότητα τῶν ᾿Ολυμπίων, ὅπως τὴν ἐφαντάζοντο οἱ μεγάλοι πλάστες τῆς ἀρχαιότητος. Τὸ σῶμα τοῦ θεοῦ, ὁ ὁποῖος ὁδηγεῖ τὸν Διόνυσο στὶς Νύμ- Φες γιὰ νὰ τὸν ἀναθρέψουν, εἶναι εὔρωστο καὶ ἀνθηρὸ ἀλλὰ καὶ ἀδρὸ συγχρόνως (κά- τι ποὺ σημαίνει, ὅτι ἡ ῥώμη τοῦ θεοῦ δὲν ὀφείλεται σὲ ἀσκήσεις ἀλλὰ στὴν ἴδια του. τὴ φύση), ἐνῷ τὸ πρόσωπό του, ἀρρενωπὸ καὶ περικαλλές, ἐξωτερικεύει τὴν εὐμενῆ καὶ εὐχάριστη διάθεση τοῦ θεοῦ τῶν Γραμμάτων. Οἱ χρωματισμοὶ τέλος τοῦ ἀγάλ- ματος, στοὺς ὁποίους ὁ καλλιτέχνης ἔδινε µεγάλη σημασία, ὀφείλονται κατὰ πᾶσαν πιθανότητα στὸ ζωγράφο Νικία. Ἢ Κνιδία ᾿Αϕροδίτη ἦταν τὸ περιφημότερο ἄγαλμα τοῦ Πραξιτέλους, ποὺ προ- σείλκυε πλῆθος ἐπισκεπτῶν, πολλοὶ ἐκ τῶν ὁποίων κατελαμόάνοντο ἀπὸ σφοδρὸν ἔρωτα γιὰ τὴν θεὰ (Λουκιανός). ΄Η θεὰ παριστάνεται ὀρθία καὶ ὁλόγυμνη, ἕτοιμη προφανῶς νὰ λουσθῇ, ἀφοῦ μὲ τὸ ἕνα χέρι ἀποθέτει τὸ ἔνδυμά της ἐπὶ µυροφόρου ὑδρίας" μὲ τὸ ἄλλο χέρι κρύπτει ἐξ ἐνστίκτου τὴν αἰδώ. Τὴν κόμη περισφίγγει στενὴ ταινία, τὸ πρόσωπο εἶναι λεῖο, τὸ στόμα ἀνοίγει μὲ κάποιο ἀόριστο μειδίαμα, ἐνῷ τὸ ὑγρὸ ὄλέμμα τῆς πλανᾶται μακριά, ἔμπλεων πόθου.΄Ο Λουκιανὸς ἐκθειάζει τὸ ἐκθαμ- δωτικὸ κάλλος τοῦ σώματος τῆς πραξιτέλειας θεᾶς, ποὺ τὴ θεωρεῖ ἐφάμιλλη τῆς Λη- μίας ᾿Αφροδίτης τοῦ Φειδίου καὶ τῆς Ἐν Κήποις Αφροδίτης τοῦ ᾿Αλκαμένους. “0 Πραξιτέλης ἔπλασε πολλὰ ἀγάλματα τῆς Αφροδίτης, ἔχοντας ὡς πρότυπο τὴν Φρύνη, ποὺ ἦταν ἡ μούσα του. ᾿Εξ αὐτῶν ἐμνημονεύοντο ἐκεῖνο τῆς Κῶ, τῶν Θε- σπιῶν, τῆς Καρίας καὶ τῆς Ρώμης. Τὴν ἴδια θεὰ παρίστανον κατὰ πᾶσαν πιθανότη- τα καὶ ἡ Ψελιουμένη καὶ ἡ Στεφανοῦσα. ᾿Εξίσου ἀγαπητὸ θέμα τοῦ καλλιτέχνου ἦσαν καὶ οἱ "Ἔρωτες, ἕνας ἐκ τῶν ὁποίων, τῶν Θεσπιῶν, ἐθαυμάζετο ὅσο καὶ ἡ ᾿Αϕρο- δίτη τῆς Κνίδου: δεύτερος Έρως ὑπῆρχε στὴν Πάρο, ἐνῷ γιὰ τὸν τρίτο ὑπάρχουν ἀό-