OI ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ TOY ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ μζ.Ὅμηρος « – Τίς δ’ ὔμμιν, ὦ κοῦραι, ἀνὴρ ἥδιστος ἀοιδῶν; – Ὅμηρος, τοῦ πᾶσαι μετόπισθεν ἀριστεύουσιν ἀοιδαί»! Ἡ πρόβλεψη τοῦ ὁμηρικοῦ Ὕμνου εἰς Ἀπόλλωνα ἔχει ἐπαληθευθῆ καὶ ὁ ποι- ητὴς οὗτος, ποὺ τὴν «Ἑλλάδα πᾶσαν πεπαίδευκεν», θεωρεῖται ὡς ὁ ἀδιαμφι- σβήτητος πατὴρ τῆς ποιήσεως καὶ τῆς λογοτεχνίας. Πολλὲς ἀμφισβητήσεις ὡστό- σο ταλανίζουν τοὺς ἐπιστήμονες καὶ ἐρευνητὲς ἀπὸ τ’ ἀρχαῖα ἀκόμη χρόνια· ἀμφισβητήσεις ποὺ συνθέτουν τὸ πολυδαίδαλον Ὁμηρικὸν πρόβλημα. Ἀνέκαθεν «ἑπτὰ πόλεις μάρνανται σοφὴν διὰ ῥίζαν Ὁμήρου: Σμύρνη, Χίος, Κολοφών, Ἰθάκη, Πύλος, Ἄργος, Ἀθῆναι». Ἕνα ἐπιτύμβιο ἐπίγραμμα ὡστό- σο, ποὺ βρέθηκε στὴν Ἴο, μᾶς πληροφορεῖ, ὅτι «ἐνθάδε τὴν ἱερὰν κεφαλὴν κατὰ γαῖα καλύπτει, ἀνδρῶν ἡρώων κοσμήτορα, θεῖον Ὅμηρον». Κάποιος θρύλος ταυτίζει τὸν Ποιητὴ μὲ τὸν Φαίακα ἀοιδὸ Δημόδοκο, τὸν ὁποῖον ἐμφανίζει ὡς υἱὸν τοῦ Φημίου, ἐνῷ οἱ Ὁμηρίδες τῆς Χίου, πατώντας στὴν ἐπικρατοῦσα σύγ- χυση, «τὴν ποίησιν αὐτοῦ ἐκ διαδοχῆς ᾖδον»κατ’ ἀποκλειστικότητα, μέχρι καὶ τὴν κλασσικὴν ἐποχή. «Εἰκόνες μου εἶναι τὰ ἔργα μου»,ἔλεγε ὁ ὁμηροτραφὴς Ἀλέξανδρος· καὶ εἰκό- να ἀλλὰ καὶ ὄνομα καὶ πατρὶς τοῦ ποιητοῦ εἶναι ἡ Ἰλιὰς καὶ ἡ Ὀδύσσεια, τῶν ὁποίων ἡ γεωμετρικὴ κατασκευή, ἡ θαυμάσια οἰκονομία, οἱ θεσπέσιοι χαρα- κτηρισμοὶ τῶν ἡρώων τους, οἱ ἀνεπανάληπτες παρομοιώσεις, ἡ περίτεχνος πα- ρεμβολὴ ποικίλων ἐπεισοδίων, τὸ συγκρατημένο μεγαλεῖο καὶ ὁ μεγαλοπρεπὴς καὶ ἄνετος τόνος τῆς διήγησης φανερώνουν ἕνα ἄκρως ἐκλεπτυσμένο πνεῦμα, μὲ ἀνώτατη παιδεία καὶ περίσσευμα πολιτισμοῦ. Ὁ πόλεμος, ποὺ ξέσπασε ἀπὸ τοὺς Ἀλεξανδρινοὺς ἤδη χρόνους μεταξὺ χω- ριζόντων ἢ ἀνατομιστῶν καὶ ἑνωτικῶν, ἔχει πλέον σιγήσει καὶ οἱ ἀπόψεις τῶν Ἑλλανίκου, Ξένωνος καὶ Wolf, Hermann, Willamowitzἔχουν τεθῆ στὰ ἑρμάρια τῆς ἱστορίας. Σήμερα οἱ εἰδικοὶ δὲν ἀμφιβάλλουν, ὅτι τὰ δύο τουλάχιστον ἔπη, ἡ Ἰλιὰς καὶ ἡ Ὀδύσσεια, ἀποτελοῦν ἔργα τῆς χειρὸς τοῦ Ὁμήρου. Ἀσφαλῶς ὑφί- στανται οἱ διαφορὲς καὶ οἱ ἀντιφάσεις μεταξὺ τῶν ἐπῶν, ποὺ ἐντοπίσθηκαν ἀπὸ τοὺς ἀναλυτικούς· πίσω ὡστόσο ἀπ’ αὐτὲς τὶς διαφορὲς καὶ ἀντιφάσεις διακρί- νει κανεὶς τὰ λεπτὰ ἀλλ’ ἰσχυρὰ νήματα ποὺ συνδέουν τὰ ἔπη, τὰ ὁποῖα μπορεῖ ν’ ἀλληλοαμφισβητοῦνται καὶ ἐν μέρει ν’ ἀντιφάσκουν, ὅμως εὐλαβοῦνται ἐξί- σου τοὺς θεοὺς τοῦ Ὀλύμπου, τὸ ἡρωικὸν ἰδεῶδες καὶ τὴν τελειότητα. Στὴν καρ- διὰ ἄλλωστε ἀμφοτέρων τῶν ἐπῶν ὑποκρύπτεται ὁ ἴδιος πυρῆνας ἤτοι ἡ κατα- στροφὴ τοῦ ἱεροῦ πτολιέθρου, τοῦ Ἰλίου. Ἀμφότερα τὰ ἔπη χαρακτηρίζονται ἀπὸ θαυμαστὴν ἑνότητα· τὰ ἐπὶ μέρους γε- γονότα καὶ ἐπεισόδιά τους –ἐπιλεγμένα αὐστηρά, ἐπεξεργασμένα ἀριστοτεχνικὰ καὶ ὑποταγμένα πλήρως στὸ ὅλον– μὲ τὶς ἀντιθέσεις τους καὶ τὶς ἐναλλαγὲς ἔντα- σης καὶ ὕφεσης δημιουργοῦν μίαν ἀτμόσφαιρα ἐξαιρετικὰ δραματική, πρᾶγμα ποὺ ἔκανε τὸν Αἰσχύλο νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι οἱ τραγῳδίες του ἀποτελοῦν «τεμά- χη τῶν Ὁμήρου μεγάλων δείπνων».Αὐτὴ ὡσαύτως ἡ θαμβωτικὴ ἑνότητα τῶν ἐπῶν καὶ ἡ ἀκριβὴς ἐξισορρόπηση μερῶν καὶ ὅλου ἀπορρίπτουν κάθε σκέψη περὶ ἐμβολίμων τάχα ἐπεισοδίων ἀπὸ ὁποιονδήποτε Κύναιθον, Ὀνομάκριτον ἢ μεταγενέστερο φιλόλογο. Ἔργον τῶν Ἀλεξανδρινῶν ἀποτελεῖ ὁ χωρισμὸς ἑκά- στου ἔπους σὲ 24 ῥαψῳδίες, καθὼς ἐπίσης καὶ ὁ σχολιασμός, οἱ ἀναλύσεις καὶ ἑρμηνεῖες τους.