ΔΑΝΑΗ ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΥ Ἡ πρὸς τοὺς ξένους στάση τοῦ Νεοέλληνα: (Πληθωρικὴ ξενομανία-περιστασιακὴ μισοξενία) Ἢ ξενομανία, ὡς γνωστόν, εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ κύρια ἐλαττώματα ἤ ἔστω ἁπλῶς χαρακτηριστικὰ τῶν Νεοελλήνων. Γιὰ νὰ ἀκριβοδικήσουμε, ὄχι τῶν Ἑλλήνων γενικῶς --κι) ἐδῶ παρουσιάζεται μιὰ φυλετικὴ δυσαρμονία, ποὺ ἔχει τοὺς λόγους της βέβαια---, γιατί εἶναι ἐξ ἴσου γνωστό, ὅτι οἱ ̓Αρχαῖοι εἶχαν ἀρκετὴ ἐπίγνωση τῆς πολιτιστικῆς τους ἀνωτερότητας, τόση ὥστε μὲ ἀρκετὴ ὑπερηφάνεια νὰ λένε δίκαια τὸ γνωστὸ «πᾶς μὴ Ἕλλην βάρβαρος», ποὺ ὦστόσο ἔχει κάπως παρερμηνευθεῖ. Καί τοῦτο, γιατί ἴσως μὲ αὐτὸ τὸ σκεπτικό δὲν ἤθελαν ἀκριβῶς οἱ πρόγονοί μας νὰ ὑπογραμμίσουν καὶ νὰ τονίσουν τὴν ὅποια ἀνωτερότητά τῶν, ἀλλὰ τὴ διαφοροποίησή τους ἀπὸ τοὺς ἄλλους σύγχρονους λαούς, θεωρία ποὺ ὑποστήριζε κι ̓ ὁ Σπῦρος Μελᾶς, ὑπογραμμίζοντας ὅτι τὸ «βάρβαρος» προῆλθε, ἀπὸ τὸ γλωσσικὸ «βάρ βάρ» τῶν ἄλλων λαῶν, ἀπὸ τὴ χτυπητὴ δηλαδὴ γλωσσική, ἀκουστική διαφορά, κι’ ὄχι ἀπὸ τὴ μεγάλη πολιτιστική κατωτερότητα τῶν ἄλλων λαὧν. Βαθμιαῖα βέβαια ἡ λέξη πῆρε, δικαιολογημένα ἤ ἀδικαιολόγητα, τὴ γνωστή της σημασία. Συνεπίκουρο σ ̓ αὐτὴ τὴ θεωρία εἶναι τὸ γεγονός, ποὺ διαπιστώνει κάθε μελετητής τῆς ἱστορίας, τῆς τέχνης, τοῦ πολιτισμοῦ κλπ. τῶν ἄλλων ἀρχαίων λαῶν τῆς ̓Ανατολῆς, ὅτι πολλὰ ἀξιόλογα στοιχεῖα μπορεῖ νὰ παρατηρήσει κανεὶς στὴν ἐξέλιξή τους. ̓ ̓Ανάμεσα στὰ ἑπτὰ θαύματα τῆς ἀρχαιότητος συγκαταλέγονταν κι οἱ πυραμίδες τῆς Αἰγύπτου, κι’ ἐπίσης οἱ κρεμαστοὶ κῆποι τῆς Βαβυλώνας, ̓Ακόμα οἱ Πέρσες- Ἰρανοί, καθὼς κι’ οἱ ̓Ασσύριοι, εἷχαν πετύχει σημαντικὴ ἀνάπτυξη τῆς ἀρχιτεκτονικῆς καὶ τῆς τέχνης, οἱ Φοίνικες εἷχαν τὴ γνωστὴ ἐπίδοση στὴ ναυτιλία κλπ. Ἐκεῖνο ὅμως ποὺ ἔλειπε ἀπὸ τοὺς ἄλλους λαοὺς ἦταν ἡ σημαντικἡ-πληθωρικὴ καλλιέργεια τῆς σκέψης καὶ τοῦ λόγου, ποὺ εἶχαν οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες, ἡ ἀνάδειξη ἐπίσης μιᾶς σειρᾶς ἀξιῶν, ὅπως ἡ ἐλευθερία, ἡ δημοκρατία, ἡ αὐτοσυγκράτηση, ὁ σεβασμός τῆς προσωπικότητας τοῦ ἀτόμου γενικά ---κάθε τι ποὺ δικαιώνει τὸν ἄνθρωπο. Αὐτά, σὲ γενικὲς γραμμές, ἧταν ποὺ δημιουργοῦσαν τὸ δίκαιο συναίσθημα τῆς ὑπεροχῆς καὶ προκαλοῦσαν τήν, ἄν ὄχι πλήρως περιφρονητική, ὡστόσο «ἀφ ̓ ὑψηλοῦ» πάντως θεώρηση καὶ στάση τῶν ̓Αρχαιοελλήνων πρὸς τοὺς συγχρόνους των. "Αν καὶ κάποτε πῆραν --θὰ μοῦ ἐπιτραπεῖ νὰ ἀναφέρω--- μιὰ ἀποστομωτικὴ ἀπάντηση ἀπὸ ἕνα θιγόμενο ἐπιφανῆ ξένο, ποὺ λοιδώρησαν τὴν καταγωγή του. Λοιπὸν, μιὰ μέρα, ὅταν στὴν ̓Αρχαία ̓Αγορά ἕνας νεανίας εἶπε στὸν ̓Ανάχαρσι, σπουδαῖο Σκύθη φιλόσοφο: «ὦ ̓Ανάχαρσι, ἡ πατρίδα σου εἶναι ὄνειδος γιὰ σένα», ἐκεῖνος τοῦ ἀπάντησε ἑτοιμόλογα: «καὶ σύ, νεανία, εἶσαι ὅνειδος γιὰ τὴν πατρίδα σου». Ὁπωσδήποτε, λοιπόν, βλέπουμε μιὰ σχετικὴ ἔπαρση, δικαιολογημένη ἄλλωστε, τῶν ̓Αρχαίων στὴ στάση τους πρὸς τοὺς ξένους. Τὸ ἀντίθετο συμβαίνει μὲ τοὺς σημερινοὺς Νεοέλληνες, κατὰ πολὺ κατατρυχόμενους ἀπὸ τὴ γνωστὴ ξενομανία, παρουσιαζόμενη σὰν κυριαρχικὸ φαινόμενο, μὲ σπάνια ἐξαίρεση τὴ μισοξενία, σὲ ὡρισμένες καίριες καὶ ἐν πολλοῖς ἄδικες κάποτε --ὅπως θὰ δοῦμε παρακάτω-- περιπτώσεις. Ἢ ξενομανία τῶν Νεοελλήνων, ἄν τὴν ἐξετάσουμε σφαιρικά, παρουσιάζεται σὰν φαινόμενο γενικό σχεδόν, ποὺ πλήττει ὅλες τὶς κοινωνικὲς βαθμίδες ἤ τάξεις τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀσχέτως καταγωγῆς ἤ προελεύσεως καὶ ποὺ δὲν ἔχει --καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ περίεργο--- τὸ πανομοιότυπό του σὲ κανένα ἄλλο λαό, τουλάχιστο σὲ τέτοιο βαθμό. Τὰ αἴτια μπορεῖ νὰ εἶναι πολλά. Ἐνδεικτικὰ μπορεῖ νὰ ὑποψιαστοῦμε σὰν κύριο ὑπεύθυνο, καὶ σ ̓ αὐτὴ τὴν περίπτωση, τὴ γενικὴ πολιτιστικὴ καθυστέρηση λόγω τῆς μακρόχρονης δουλείας-- ἀφοῦ στὴν Τουρκοκρατία, ὡς γνωστόν, τὰ φορτώνουμε ὅλα --ποὺ ἔκανε τὸ λαό μας νὰ βλέπει μὲ θαυμασμό ὅσο καὶ δέος τὴν πρόοδο καὶ τὸ λοῦστρο τῶν ἄλλων λαῶν, ἰδίως τῶν δυτικῶν, ποὺ εἶχαν τὴν εὐκαιρία νὰ προχωρήσουν στὸν πολιτισμὸ τὴν ἐποχὴ ποὺ οἱ Ἕλληνες ἁπλῶς ἐπιβίωναν. Χωρὶς νὰ θέλω νὰ ὑποτιμήσω αὐτὴ τὴν ἱστορικὴ ἑρμηνεία, ἐν τούτοις προσωπικὰ ἔχω τὴν γνώμη, πὼς σ ̓ αὐτὴ τὴν πραγματικότητα ἔχει βάλει τὸ λιθαράκι του κι’ ἕνας ἄλλος παράγοντας -αἴτιον: ὁ χαρακτήρας τοῦ Νεοέλληνα. Καὶ τοῦτο, γιατὶ εἶναι γνω-