ΔΑΝΑΗ ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΟΥ Ἡ πρὸς τοὺς ξένους στάση τοῦ Νεοέλληνα: (Πληθωρικὴ ξενοµανία-περιστασιακὴ μισοξενία) Ἢ ξενοµανία, ὡς γνωστόν, εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ κύρια ἐλαττώματα ἤ ἔστω ἁπλῶς χαρα- κτηριστικὰ τῶν Νεοελλήνων. Γιὰ νὰ ἀκρι- βοδικήσουµε, ὄχι τῶν Ἑλλήνων γενικῶς --κι) ἐδῶ παρουσιάζεται μιὰ φυλετικὴ δυ- σαρµονία, ποὺ ἔχει τοὺς λόγους της βέβαια---, γιατί εἶναι ἐξ ἴσου γνωστό, ὅτι οἱ ᾿Αρχαῖοι εἶχαν ἀρκετὴ ἐπίγνωση τῆς πολι- τιστικῆς τους ἀνωτερότητας, τόση ὥστε μὲ ἀρκετὴ ὑπερηφάνεια νὰ λένε δίκαια τὸ γνωστὸ «πᾶς μὴ Ἕλλην βάρβαρος», ποὺ ὦ- στόσο ἔχει κάπως παρερμηνευθεῖ. Καί τοῦ- το, γιατί ἴσως μὲ αὐτὸ τὸ σκεπτικό δὲν ἤθε- λαν ἀκριβῶς οἱ πρόγονοί µας νὰ ὑπογραμ- µίσουν καὶ νὰ τονίσουν τὴν ὅποια ἀνωτερό- τητά τῶν, ἀλλὰ τὴ διαφοροποίησή τους ἀ- πὸ τοὺς ἄλλους σύγχρονους λαούς, θεωρία ποὺ ὑποστήριζε κι᾿ ὁ Σπῦρος Μελᾶς, ὑπο- γραμμίζοντας ὅτι τὸ «βάρβαρος» προῆλθε, ἀπὸ τὸ γλωσσικὸ «βάρ βάρ» τῶν ἄλλων λαῶν, ἀπὸ τὴ χτυπητὴ δηλαδὴ γλωσσική, ἀκουστική διαφορά, κι’ ὄχι ἀπὸ τὴ µεγάλη πολιτιστική κατωτερότητα τῶν ἄλλων λα- ὧν. Βαθμιαῖα βέβαια ἡ λέξη πῆρε, δικαιο- λογηµένα ἤ ἀδικαιολόγητα, τὴ γνωστή της σημασία. Συνεπίκουρο σ᾽ αὐτὴ τὴ θεωρία εἶναι τὸ γεγονός, ποὺ διαπιστώνει κάθε µε- λετητής τῆς ἱστορίας, τῆς τέχνης, τοῦ πο- λιτισμοῦ κλπ. τῶν ἄλλων ἀρχαίων λαῶν τῆς ᾿Ανατολῆς, ὅτι πολλὰ ἀξιόλογα στοι- χεῖα μπορεῖ νὰ παρατηρήσει κανεὶς στὴν ἐ- ξέλιξή τους. ᾿᾽Ανάμεσα στὰ ἑπτὰ θαύματα τῆς ἀρχαιότητος συγκαταλέγονταν κι οἱ πυραμίδες τῆς Αἰγύπτου, κι’ ἐπίσης οἱ κρε- μαστοὶ κῆποι τῆς Βαβυλώνας, ᾽Ακόμα οἱ Πέρσες- Ἰρανοί, καθὼς κι’ οἱ ᾿Ασσύριοι, εἷ- χαν πετύχει σημαντικὴ ἀνάπτυξη τῆς ἀρχι- τεκτονικῆς καὶ τῆς τέχνης, οἱ Φοίνικες εἷ- χαν τὴ γνωστὴ ἐπίδοση στὴ ναυτιλία κλπ. Ἐκεῖνο ὅμως ποὺ ἔλειπε ἀπὸ τοὺς ἄλ- λους λαοὺς ἦταν ἡ σημαντικἡ-πληθωρικὴ καλλιέργεια τῆς σκέψης καὶ τοῦ λόγου, ποὺ εἶχαν οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες, ἡ ἀνάδειξη ἐπίσης μιᾶς σειρᾶς ἀξιῶν, ὅπως ἡ ἐλευθε- ρία, ἡ δημοκρατία, ἡ αὐτοσυγκράτηση, ὁ σεβασμός τῆς προσωπικότητας τοῦ ἀτό- μου γενικά ---κάθε τι ποὺ δικαιώνει τὸν ἄν- θρωπο. Αὐτά, σὲ γενικὲς γραμμές, ἧταν ποὺ δημιουργοῦσαν τὸ δίκαιο συναίσθημα τῆς ὑπεροχῆς καὶ προκαλοῦσαν τήν, ἄν ὄχι πλήρως περιφρονητική, ὡστόσο «ἀφ᾽ ὑψη- λοῦ» πάντως θεώρηση καὶ στάση τῶν ᾽Αρ- χαιοελλήνων πρὸς τοὺς συγχρόνους των. "Αν καὶ κάποτε πῆραν --θὰ μοῦ ἐπιτραπεῖ νὰ ἀναφέρω--- μιὰ ἀποστομωτικὴ ἀπάντη- ση ἀπὸ ἕνα θιγόµενο ἐπιφανῆ ξένο, ποὺ λοι- δώρησαν τὴν καταγωγή του. Λοιπὸν, μιὰ μέρα, ὅταν στὴν ᾽Αρχαία ᾽Αγορά ἕνας νεα- νίας εἶπε στὸν ᾽Ανάχαρσι, σπουδαῖο Σκύθη φιλόσοφο: «ὦ ᾿Ανάχαρσι, ἡ πατρίδα σου εἶναι ὄνειδος γιὰ σένα», ἐκεῖνος τοῦ ἀπάν- τησε ἑτοιμόλογα: «καὶ σύ, νεανία, εἶσαι ὅ- νειδος γιὰ τὴν πατρίδα σου». Ὁπωσδήπο- τε, λοιπόν, βλέπουμε μιὰ σχετικὴ ἔπαρση, δικαιολογημένη ἄλλωστε, τῶν ᾿Αρχαίων στὴ στάση τους πρὸς τοὺς ξένους. Τὸ ἀντίθετο συμβαίνει μὲ τοὺς σηµερι- νοὺς Νεοέλληνες, κατὰ πολὺ κατατρυχό- µενους ἀπὸ τὴ γνωστὴ ξενοµανία, παρου- σιαζόµενη σὰν κυριαρχικὸ φαινόμενο, μὲ σπάνια ἐξαίρεση τὴ µισοξενία, σὲ ὡρισμέ- νες καίριες καὶ ἐν πολλοῖς ἄδικες κάποτε --ὅπως θὰ δοῦμε παρακάτω-- περιπτώ- σεις. Ἢ ξενοµανία τῶν Νεοελλήνων, ἄν τὴν ἐ- ξετάσουµε σφαιρικά, παρουσιάζεται σὰν φαινόμενο γενικό σχεδόν, ποὺ πλήττει ὅ- λες τὶς κοινωνικὲς βαθμίδες ἤ τάξεις τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀσχέτως καταγωγῆς ἤ προελεύσεως καὶ ποὺ δὲν ἔχει --καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ περίεργο--- τὸ πανομοιότυπό του σὲ κανένα ἄλλο λαό, τουλάχιστο σὲ τέτοιο βαθμό. Τὰ αἴτια μπορεῖ νὰ εἶναι πολλά. Ἐνδεικτικὰ μπορεῖ νὰ ὑποψιαστοῦμε σὰν κύριο ὑπεύθυνο, καὶ σ᾽ αὐτὴ τὴν περίπτω- ση, τὴ γενικὴ πολιτιστικὴ καθυστέρηση λόγω τῆς μακρόχρονης δουλείας-- ἀφοῦ στὴν Τουρκοκρατία, ὡς γνωστόν, τὰ φορ- τώνουµε ὅλα --ποὺ ἔκανε τὸ λαό µας νὰ βλέπει μὲ θαυμασμό ὅσο καὶ δέος τὴν πρόοδο καὶ τὸ λοῦστρο τῶν ἄλλων λαῶν, ἰ- δίως τῶν δυτικῶν, ποὺ εἶχαν τὴν εὐκαιρία νὰ προχωρήσουν στὸν πολιτισμὸ τὴν ἐπο- χὴ ποὺ οἱ Ἕλληνες ἁπλῶς ἐπιβίωναν. Χω- ρὶς νὰ θέλω νὰ ὑποτιμήσω αὐτὴ τὴν ἱστορι- κὴ ἑρμηνεία, ἐν τούτοις προσωπικὰ ἔχω τὴν γνώμη, πὼς σ᾽ αὐτὴ τὴν πραγµατικότη- τα ἔχει βάλει τὸ λιθαράκι του κι’ ἕνας ἄλ- λος παράγοντας -αἴτιον: ὁ χαρακτήρας τοῦ Νεοέλληνα. Καὶ τοῦτο, γιατὶ εἶναι γνω-