TO XI ΠΡΟΗΓΕΙΤΑΙ TOY ΦΙ ΣΤΗΝ ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ Ἑλληνικὰ ἀλφάβητα πάνω σὲ βοιωτικὸ ἀγγεῖο καὶ σὲ πλάκα ἀπὸ τὴν Ἐτρουρία Σπουδαῖες πτυχὲς τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἀλφαβήτου ἀποκαλύπτουν δύο εὑρήμα- τα ἀρχαιολόγων. Τὸ πρῶτο εἰκονίζεται στὴν ἔγχρωμη φωτογραφία τῆς ἑπό- μενης σελίδας (ἀπὸ τὴν ἔκδοσι «Etruscan Cities», Filippo Coarelliτῆς Cassel, ποὺ εἶναι ἀγγλικὴ μετάφρασι τῆς διευρυμένης δευτέρας ἰταλικῆς ἐκδόσεως). Ἀποτελεῖ τὸ αὐθεντικώτερο καὶ πληρέστερο βιβλίο περὶ Ἐτρουρίας, γιὰ τὴν ὁποία πρὸ αὐτοῦ πολὺ λίγα ἦσαν γνωστά, ὅπως σημειώνει ὁ ἐκδότης. Ἡ ἐλε- φάντινη σχολικὴ πλάκα (Εἰκὼν 1),ἔκθεμα τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Μουσείου Φλωρεντίας, εἶναι εὕρημα ταφικὸ τῆς ἐν Ἰταλίᾳ περιοχῆς τῶν Ἐτρούσκων Marsiliana d’ Albegna. Στὸ ἄνω μέρος τοῦ πλαισίου της φέρει ὡς ὁδηγὸ τοῦ μαθητοῦ Ἑλληνικὸ ἀλφά- βητο, χαραγμένο ἐκ δεξιῶν πρὸς τὰ ἀριστερά. Στὴν ἐντὸς τοῦ πλαισίου ἐπιφά- νεια ὑπῆρχε κέρινη στρῶσι. Στὸ κερὶ χάραξε ὁ μαθητὴς μὲ στυλίσκο τὰ εἰκονι- ζόμενα γράμματα, συλλαβὲς, λέξεις καὶ φράσεις ἐξ αὐτῶν. Τὸ εὕρημα διέσωσε σπουδαῖες πληροφορίες περὶ τοῦ ἀλφαβήτου μας, ποὺ ἐδίδασκαν κατὰ τὸ χρό- νο χρήσεώς του τοὺς μικροὺς Ἐτρούσκους, Ἑλληνόπουλα τῆς ἱστορικῶς Ἑλλη- νικῆς φυλῆς τῶν Ἐτρούσκων ἢ Ἐτεῶν Τούσκων ἢ Τυρρηνῶν ἢ Τυρσηνῶν καὶ σημερινῶν Τόσκηδων τῆς Ἰλλυρίας (ὡς πρῶτος ἀπεκάλυψε ὁ Ἰάκωβος Θωμό- πουλος στὰ «Πελασγικά»). Τὰ γράμματα τοῦ πρωτοτύπου ἀντιστοιχοῦν στὰ γνω- στὰ στὴν ἐπιστήμη καὶ μᾶς. Στὸ πλαίσιο ἄνω τῆς πλάκας ἐχαράχθη ἀλφάβητο 26 γραμμάτων (ἐλλείπει τὸ 27ο, τὸ Ω Ὠμέγα). Ἡ πρώτη οὐσιώδης παρατήρησί μας εἶναι ἡ διαφορὰ δια- δοχῆς δύο ἐκ τῶν τελευταίων γραμμάτων, τοῦ Φ καὶ X, ἐκ τοῦ γνωστοῦ μας ἀλφα- βήτου, ὅπου περιέργως προηγεῖται τὸ X τοῦ Φ. Θὰ ἐνομίζετο, ὅτι ἐνδέχεται τοῦτο νὰ ὀφείλεται σὲ σφάλμα τοῦ χαράξαντος τὸ Ἀλφάβητο. Ἐκ τῆς ἐκ δεξιῶν πρὸς τ’ ἀριστερὰ χαράξεως μαρτυρεῖται, ὅτι τοῦτο ἐχαράχθη σὲ παλαιότερον τοῦ E´ αἰῶνος π.X. χρόνο, πρὸ τῆς μεταστροφῆς τῆς γραφῆς εἰς ἐξ ἀριστερῶν πρὸς τὰ δεξιά. Ἡ ὀρθότης τῆς τοιαύτης διαδοχῆς τῶν δύο ἄνω γραμμάτων ἐπιβεβαιοῦται διὰ διπλῆς ἀναγραφῆς τοῦ Βοιωτικοῦ Ἀλφαβήτου ἐπὶ ἐξαιρετικῆς τέχνης βοι- ωτικοῦ ἀγγείου ἀποκειμένου στὸ Ἐθνικὸ Ἀρχαιολογικὸ Μουσεῖο Ἀθηνῶν, ὅπου ἀμφότερες οἱ γραφὲς φέρουν τὸ X πρὸ τοῦ Φ (Εἰκὼν 2). Τὴν ὀρθὴ θέσι τοῦ X πρὸ τοῦ Φ αἰτιολογεῖ ἔμμεσα ὁ Ἡσίοδος στὴν «Θεογο-