Η ΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΔΙΑΛΕΧΤΗ ΖΕΥΓΩΛΗ -- ΓΛΕΖΟΥ: Η ΕΡΑΣΙΘΑΝΑΤΗ ΚΙ ΕΡ(2ΤΙΚΗ Πρέπει νὰ τὸ ποῦμε εὐθύς ἐξ ἀρχῆς: Σὲ κανένα Ἕλληνα λογοτέχνη, καὶ πιθανὸν σὲ κανένα γενικὰ λογοτέχνη, ὁ θάνατος κι ὁ ἔρωτας δὲν ἐναρμονίσθηκαν τόσο σοφιλιαστά, τόσο σφιχτά, τόσο ἀξεδιάλυτα μεταξύ τους ὅσο στὸ ποιητικὸ ἔργο τῆς Διαλεχτῆς Ζευγώλη -- Γλέζου. Ομολογῶ, ὅτι δὲν γνώριζα στὸ σύνολό της τὴν πνευματική της παραγωγή μέχρι πρόσφατα, ὅταν διάφορα ἐρεθίσματα, καὶ κυρίως ὡρισμένες ἐκδηλώσεις ποὺ ἔγιναν ἐφέτος ἐπ ̓ εὐκαιρίᾳ τοῦ ἰωβηλαίου της -- πάνω ἀπὸ μισὸς αἰῶνας θαλερῆς ὅσο καὶ διακριτικῆς πνευματικῆς παρουσίας ---, μὲ ἔστρεψαν πρὸς τὴ συστηματικὴ μελέτη του: Ἔμεινα, μὲ τὴν πρώτη ἐπαφή, δέσμιος μιᾶς πρωτόγνωρης γοήτείας, αὐτῆς ποὺ μπορεῖ νὰ αἰσθανθῆ κανεὶς μόνο μὲ τὴ σταθερὴ καὶ συγκλίνουσα ἀπὸ πολλὲς μεριὲς προσέγγιση τῶν δύο «ὧν ἄνευ οὐ» εἰδοποιῶν γνωρισμάτων τῆς ζωῆς, δηλ. τοῦ θανάτου καὶ τοῦ ἔρωτα, γνωρισμάτων ποὺ τελικὰ μέσα στὴν ποίηση τῆς Δ. Ζ.-Γ. ἑνίζονται, ταυτίζονται, συμπίπτουν ἀπόλυτα. Καὶ κάτι ἀκόμα πιὸ προχωρημένο, ποὺ ἴσως στὸ χῶρο τῶν ἰδεῶν νὰ ἀποτελῆ μοναδικὴ προσφορὰ τῆς ποιήτριας: Ἔρωτας καὶ θάνατος ὄχι μόνο ταυτίζονται μεταξύ τους, ἀλλὰ μέσα στοὺς ἁπλοῦς κι ἀπέριττους στίχους της συγχέονται τελικὰ ὅλως διόλου μὲ τὴ ζωή, γίνονται ἐν προεκτάσει ἡ ἴδια ἡ ζωή. Ἔἔοχη ἕνιση τοῦ τρισυπόστατου αὐτοῦ τραγικοῦ σχήματος, ὄχι μόνον ὡς πρὸς τὴ λυτρωτικὴ της ἀξία ἀλλὰ κι ὡς πρὸς τὴν ἀλήθεια της: Ποιός πράγματι κοινωνὸς τοῦ ἔυνοῦ λόγου μπορεῖ ν ἀμφιβάλλη, ὅτι ζωὴ - θάνατος - ἔρωτας εἷναι ἁπλῶς τρεῖς ὄψεις ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος; Λοιπόν, αὐτὸ τὸ μεστὸν Πλούτωνος καὶ ἔμπλεων ̓Αφροδίτης ἔργο τελικὰ οἰκοδομεῖται ποιητικὰ μὲ τὰ ἁπλούστερα μέσα τοῦ κόσμου: Ὃ πατέρας, ἡ μητέρα, ἡ ̓Απείρανθος κι οἱ ἁπλοῖ ὅσο καὶ πνευματικώτατοι ἄνθρωποί της, ἡ Πλάκα ἤ ἡ Νεάπολη, ἀμπέλια καὶ βραγιές, ὁ ἐρχομός δύο μικρῶν ἀνηψιῶν ἀπὸ τὴν ̓Αμερική, κληματαριὲς καὶ γλάστρες, ἡ Κατοχή, σπιτόγατοι, κυπαρίσσια καὶ περιστέρια εἶναι σχεδόν τὸ σύνολο τῶν μύθων πάνω στοὺς ὁποίους ἡ ποιήτρια ἔπλεξε μὲ τόσο μεράκι, πόνο ἀλλὰ κι ἐγκαρτέρηση τοὺς λυρικούς της ἱστούς. Κι ὁ ναὸς τοῦ Σουνίου, ἡ Παναγιά, ἡ 'Εστιάδες, τὰ κεριὰ ἤ τὰ πορθμεῖα τοῦ ̓Αχέροντα, οἱ ̓Απόστολοι ἤ ὁ Ξένιος Δίας εἶναι τὰ ἱστορικολαογραφικὰ ἐρεθίσματα ποὺ σοφιλιάζονται κι αὐτὰ σ ̓ ἕνα παγανιστικὸ κράμα ἄπεφθου αἰσθητικοῦ ἠλέκτρου, ξέχειλου ἀπὸ γαιώδη χρώματα και χώματα ἰώδη. Δεινὴ λαογράφος ἡ ἴδια --- ἡ συλλογή της Παροιμίες ἀπὸ τὴν ̓Απείρανθο τῆς Νάξου δὲν εἶναι μόνο ἀξιοθαύμαστη γιὰ τὴν πλήρη ἐποπτικότητά της, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν λαμπρὴ ἐπιστημονικὴ μέθοδο ποὺ ἐφαρμόζεται στὴν ἔρευνα τοῦ θέματος --- μπορεῖ καὶ συλλαμβάνει στὴν ποίησή της τὴ βαθύτερη ἑνότητα καὶ οὐσία τοῦ ἑλληνικοῦ, τοῦ σταθεροῦ αὐτοῦ κι ἄχρονου τρόπου ἀντιλήΨεως τῆς ζωῆς καὶ τοῦ κόσμου ποὺ ὑπόκειται ἀμετάβλητος στὶς διάφορες ἵστορικὲς φάσεις καὶ ἰδεολογικὲς καταστάσεις ποὺ πέρασε ὁ Ἑλληνισμός, γιὰ νὰ τὸν δώση πρωτογενῆ κι ἀδιαίρετο, ὅπως πράγματι εἶναι κι ὅπως πράγματι βιώνεται ἀπὸ τοὺς ἁπλοῦς ἀνθρώπους τοῦ Αἰγαίου. "Αν πρέπει κανεὶς νὰ